Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Veilig lekkerbekken op leeftijd

Mevrouw C. geniet haar vierde jeugd. Haar man heeft de leeftijd der sterken. Ze wil hem nog niet kwijt, zeker niet aan een salmonellavergiftiging. Het gebruik van rauwe eieren vermijdt ze, dus zelf mayonaise maken is er niet meer bij. Betreurenswaardig, want fabrieksmayonaise vindt ze niet te genieten.

Mevrouw C. vraagt of ik alternatieven weet. Zelf is ze aan de slag geweest met kwark en yoghurt, maar die kunnen de zelfgemaakte mayonaise van weleer niet doen vergeten. Ik opper dat er toch ook een paar redelijke fabrieksmayonaises zijn. Stom, ik had moeten aanvoelen dat uit potjes koken de eer te na is voor iemand die, zoals mevrouw C., nog zelf brood bakt.

Jammer dat de gepasteuriseerde eidooiers en eiwitten niet meer in de supermarkt verkrijgbaar zijn. Zelf pasteuriseren zou met behulp van de magnetron mogelijk moeten zijn, dat ga ik nog eens uitzoeken.

Sommige Franse recepten voor sauce tartare schrijven gekookte eidooiers voor om mayonaise te maken. Het kost meer eieren, want de emulgerende kracht is kleiner dan die van ongekookte. Mijn pogingen leverden een gele, smakelijke maar ook nogal onstabiele mayonaise op. De scheidslijn is dun tussen zo’n tartaarsaus, op basis van mayonaise, en ravigotesaus, op basis van een vinaigrette, verrijkt met hardgekookt ei. Deze ravigotesaus lijkt me een goed alternatief bij gebakken vis, bijvoorbeeld lekkerbekjes.

Zorg dat alle ingrediënten op keukentemperatuur zijn. Maak een vinaigrette van 1 dl olie en 0,3 dl witte wijnazijn. Wrijf de hardgekookte eidooier fijn met mosterd, peper en zout en eventueel een kneepje ansjovisboter. Klop er, alsof je mayonaise maakt, beetje bij beetje de vinaigrette door. Meng de andere ingrediënten door de saus. Wie geen bestemming heeft voor het eiwit, kan het fijnprakken en ook door de saus roeren.

Dep de visfilets droog. Besprenkel ze met citroensap en bestrooi ze met peper en zout. Verhit de frituurolie. Klop het ei los en meng het met de bloem, een flinke snuf zout en gemalen peper. Roer er scheutje voor scheutje de melk door en blijf roeren tot een glad, dik vloeibaar beslag. Haal de visfilets door de rest van de bloem en daarna door het beslag. Frituur ze goudbruin op 180 graden in ongeveer vijf minuten. Laat ze uitdruipen op keukenpapier. Serveer de lekkerbekjes met een partje citroen en de ravigotesaus.

Ook voor zwangere, zieke en hoogbejaarde lekkerbekken.

Lekkerbekjes

Voor twee personen

voor de lekkerbekjes:

2 filets van schelvis (of een ander witvis) van ongeveer 150 gr elk

1 ei

50 + 20 gr bloem

0,8 à 1 dl melk

2 partjes citroen

peper, zout

frituurolie

Voor de ravigotesaus:

1 dl olie

0,3 dl witte wijnazijn

1 tl mosterd

1 groot of 2 kleine hardgekookte eieren

1 fijngehakte sjalot

3 fijngehakte kleine augurkjes (cornichons)

3 el fijngehakte tuinkruiden (peterselie, dragon, bieslook, kervel)

1 el fijngehakte kappertjes

eventueel ansjovisboter (tube)

23 reacties op 'Veilig lekkerbekken op leeftijd'

Menno

Inderdaad jammer dat die gepasteuriseerde eierdooiers er niet meer zijn behalve bij de horeca groothandel in grootverpakking. We maken nog wel eens de volgende Gravlaxsås, uit – ja echt – “The Cooking of Scandinavia” uit de Time Life series uit de ’70er jaren!! 4 eetl. donkere gekruide mosterd, 1 theelepel mosterdpoeder, 20 g. suiker, 2 eetl. witte azijn, 1/2 dl. slaolie (ja ja) 3 eetlepels verse gehakte dille. Allemaal aangepast aan wat er tegenwoordig aan ingredienten te krijgen is (dus bijv. witte wijnazijn en zonnebloem- of arachideolie).
Met minder en minder sterke mosterd en zonder dille komt daar een heel redelijke mayonaise uit. Tja weliswaar zonder ei, maar niet echt mayonaise, hoewel bij een aantal toepassingen een goede vervanging en altijd beter dan die potjes. Ben benieuwd wat lezers nog meer voor alternatieven gebruiken.

Jo Jansen

Ik heb altijd zelfgemaakte mayo in de koelkast staan. Niet langer dan 3 dagen echter, dan moet het weg. Kleine beetjes maken met -natuurlijk- verse eieren, dat scheelt. En nooit buiten de ijskast zetten.

Claudia

De biologische mayonaises (bijv. Akwarius) komen toch het dichtst bij de zelfgemaakte, ook omdat ze niet zo zoet zijn. Er zit alleen mosterd, eigeel en olie in.

Joris Stortbad

Voor zover ik weet, is salmonella dood bij 5 minuten op 60 of 1 minuut op 70 graden. Daarna kan je dus helemaal veilig je eigen mayo maken. Je hebt wel een kookthermometer nodig, maar dat lijkt me geen probleem als je koken zo serieus neemt

Monique V

Een oplossing voor mevr. C. zou kunnen zijn het houden van haar eigen kippen! De Marans, een elegant frans ras (ik heb ze zelf) legt hele mooie donkerbruine eieren en deze zijn salmonellavrij. Misschien zijn deze eieren ook wel gewoon te koop, zo niet is dit misschien een gat in de markt!

Menno

Het gaat niet om in of buiten de koelkast, het belangrijkste voor Joep’s vriendin mevrouw C. (en voor mij) is dat de dooier gepasteuriseerd is. Spring hoog of laag een kans op salmonella is er nu eenmaal met daarmee risico voor ouderen, dat heeft weinig te maken met versheid.

Max

Mooi verhaal om mayonaise zonder salmonella te maken. Je kan echter de eieren ook koken in heet water, tot het punt waar de salmonella dood gaat. Op diverse plekken op internet, gevonden met een heel bekende zoekmachine, staat dat salmonella doodgaat ergens tussen de 45 °C tot 60 °C (ruim opgeschreven). En eiwit stolt bij 60 °C en eigeel bij 66 °C. De temperatuur is tegenwoordig eenvoudig te controleren met een kernthermometer.
Ik ben geen journalist of kookspecialist en wil niet alle feiten precies hoeven controleren. Maar ik wil wel die Mevrouw C. helpen, als voorgaande feiten kloppen. Ik kwam op deze blog uit 2007, die vertelt hoe je zelf eieren kunt pasteuriseren. Misschien handig voor de Mevrouw C.?
http://eetschrijven.blogspot.com/2007/10/zelf-eieren-pasteuriseren.html

rita

Voor de mayonaise is er misschien een oplossing : de miracle whip.
Deze wordt ten dele gekookt en dan bij de rauwe eieren gevoegd waardoor, volgens mij, eventuele salmonella bacteriën wel gedood worden.
Het is hier te vinden :

http://www.homecuisine-amsterdam.nl/Content/Internationale_recepten/miraclewhip.html

Jan Baks

Citroen mayonaise van Devos Lemmens

S. van Hest

De kans dat rauw eigeel salmonella bevat is zeer klein: ongeveer 1 op de 20.000 eieren. De meeste bacteriën zitten aan de buitenkant, op de schaal.

Eieren (en handen) goed wassen, met warm water en afwasmiddel, voorkomt al een heleboel huis- tuin- en keukenbesmettingen.

Een ei sterilisiren in de magnetron heb ik nog nooit van gehoord en lijkt me niet kunnen. Wat wel mogelijkis, is een ei pasteuriseren zonder dat het gaar wordt.
eventuele salmonellabacteriën in de dooier overleven dat niet, en met deze eieren kan prima mayonnaise gemaakt worden.
(Zelfgemaakt schrijf je ‘t met dubbel-n trouwens; met ene ‘n’ komt uit een potje van Calvé…)

Eieren pasteuriseren
Zet eieren op in een pan met koud water, met daarin een keukenthermometer. Laat het water 60ºC worden en draai dan het vuur laag. Blijf er bij!
Hou het zaakje 3 tot 5 minuten op dezelfde temperatuur. Beslist NIET warmer dan 65ºC laten worden, want dan gaat het ei stollen. (Houd desnoods een beker koud water bij de hand om erbij te gieten als het te warm mocht worden.)

Met deze (afgekoelde) eieren kan zelfs veilig mousse au chocolat of bavarois gemaakt worden. Voor mayonnaise zouden de dooiers van ‘gewoon’ zachtgekookte eieren ook nog een veilige en haalbare optie zijn.

Terdijde: De saus van Menno@1 is (een variant op) de klassieke ‘hofmeestersaus’, met van oorsprong scherpe èn gezoete (Zweedse) mosterd. Vandaar zoveel suiker waarschijnlijk.

Menno

@S.van Hest, ik had steeds mayonnaise geschreven en las die enkele n terug bij Joep Habets, te lui om het op te slaan veranderde ik mijn tekst. Excuus. Steriliseren wordt niet genoemd, wel pasteurisen en Uw aanwijzing lijkt niet moeilijk. Het staat me bij dat professor Johannes van Dam daar nog eens op terug zou komen. Mogelijk leest hij mee.

S. van Hest

@6 Menno

Ik ben eens op zoek gegaan naar eieren pasteuriseren in de magnetron en vond een methode. ‘t Is echter nogal omslachtig, je hebt er drie brandschone gardes bij nodig èn er moet azijn door het eigeelmengsel om –zo wordt beweerd– zonder stolling tot de juiste temperatuur te komen.
Gewoon een pannetje water en een thermometer lijken mij een simpeler manier.

Eieren pasteuriseren in de magnetron
Zie: http://culinaryarts.about.com/od/eggsdairy/ht/pasteurize_eggs.htm

‘Steriliseren’ was een slordigheidjeje van mij; ik bedoelde natuurlijk pasteuriseren.
Steriliseren van voorwerpen is wel mogelijk in de magnetron: aanrechtsponsjes en -doekjes bijvoorbeeld steriliseer je veilig in twee minuten op vol vermogen, zo toonde prof. Manan Sharma van het Amerikaanse Food Safety Laboratory USDA-ARS aan in 2007.

Menno

Bedankt, die Culinary Arts methode zie ik inderdaad niet zitten, maar met het pannetje ga ik proberen. Ik heb juist nog met doodsverachting gewoon een rauw, vers ei gebruikt, maar als ik het overleef wordt de volgende mayonaise salmonella-vrij.
Ik heb overigens wel eens een proef genomen met zo’n 6-pack verpakking gepasteuriseerde eigelen toen die nog verkrijgbaar waren. Gebruikt wat ik nodig had en de rest in kleine porties ingevroren. Het ontdooit als een puddinkje en wordt niet meer vloeibaar, maar is wel bruikbaar voor mayonaise. Misschien is dus zo’n horeca liter verpakking ook nog een idee, maar het is wel veel.
Overigens geeft van Dale Groot Woordenboek NT, 1992 één N aan, dus ik ga weer terug :-)

S. van Hest

@13 Menno

Porties van zo’n literfles invriezen, en wat vaker een omeletje bakken?

Nogmaals: de kans dat een eigeel salmonella bevat is uiterst klein. Met biologische- of hobbykip-eieren is die kans ook nog eens groter dan met ‘fabrieks’ eieren. (Want die batterijen –hoe ‘scharrel’ of ‘uitloop’ ook– zijn natuurlijk gewoon eiwitfabrieken, inmiddels zo geoptimaliseerd dat een ei al sinds na WOII min of meer hetzelfde is blijven kosten en dus eigenlijk enorm veel goedkoper is geworden.)

Nuja, salmonellavrije mayonnaise ís dus te doen, met wat extra moeite of geld.

En met die ontbrekende ‘n’ uit ‘mayonnaise’ bakt Van Dale waarschijnlijk nu zijn pannenkoeken. ;-)

Lisa

Mayonaise werd en wordt in het Nederlands met één n gespeld, of je nu de witte of de groene spelling volgt. In het Frans twee maal een n. Pannenkoek moet volgens de groene spelling met tussen-n en volgens de witte mag het ook zonder.

S. van Hest

@15 Lisa

Tja, en Mafia wordt in Nederland met dubbel-f gespeld.
Laat ze ‘t maar niet horen! ;-)

Menno

Laat ik nou pannekoek altijd zo gespeld hebben ook op Maandag in October in de vacantie, dus met hoofdletter van dag en maand en een c in plaats van de k. Het komt altijd weer goed en zoals je het geleerd hebt blijft het. Of je het nu nog goed leert is de vraag. Geen visch meer, dat is zelfs voor mij te lang geleden :-)

anne uuldersma

Voordeel van oplettende kleinkinderen.Corrigeren mij nu al, dat kan nog leuk worden;-)
Zondag jl kreeg ik nog een hersengymnastiek-aardrijkskundeles.
Of over woordverspreking.Ik schijn lekkerder en dan nog een der erachteraan te zeggen. Bijv:Dat is echt lekkerderder hoor.
Omieh, nu zeg je het weer verkeerd.Correctie.En verdraaid, werkelijk, ik begin er nu zelf op te letten.
Het blijft alles nog binnen het begrijpende gelukkig;-)
Zelfgemaakte mayonaise is dus echt lekkerderder.
Maar, ik gebruik ook zelfgekochte potjes mayo.Ha,niks meer met een enkele of dubbele N te doen.

Joep Habets

Voor de liefhebbers: een recept voor het pasteuriseren van eigeel in de magnetron staat in McGee’s boek Goed koken. Inderdaad, met drie schone vorken.

Mayonaise is in het Nederlands mayonaise en in het Frans mayonnaise. Ik vind het helemaal geen gek idee om zelfgemaakte mayonaise in het Nederlands voortaan mayonnaise te noemen. Dan weet je wat je in de kuip hebt.

Ooit noemde Sergio Herman in de Volkskrant de citroenmayonaise van Devos Lemmens zijn favoriete fabrieksmayonaise. Die is tegenwoordig in Nederland ook goed verkrijgbaar. Ik vind hem veel lekkerder dandie van Calvé en ontzettend veel lekkerder dan de veel te zoete mayonaise van Albert Heijn.
Je hoort ook vaak lof voor Ton’s Majoneis (de “Belze” of de Franse, de Hollandse is ook zoet), maar die smaakt mij net iets te nadrukkelijk naar olie. En ik heb de indruk dat de kwaliteit niet constant is.

S. van Hest

@19 Joep Habets

Die ciroenmayo van Devos Lemmens heeft een hele goede naam; zelf vind ik ‘m vooral erg zuur.

Welke ik –soms, afhankelijk van de combinatie– wel erg lekker vind is die Amerikaanse ‘Hellman’s Real Mayonaise’; klein nadeel: die wordt ‘opgeblazen’ met lachgas, die je er eerst uit moet kloppen om een mooie gladde mayo te verkrijgen: uit zichzelf heeft het aanvankelijk iets weg van stijve pudding.

Enige weken terug had Aldi tijdelijk flesjes ‘regalo’ Mayonaise met 16,8% olijfolie in het assortiment: niet specifiek olijvig, maar het smaakte erg ‘zelfgemaakt’ of ‘Frans’.

Helaas was na thuis proeven, goedkeuren en terugkeren de hele voorraad in één keer verkocht.
Volgens de mevrouw van Aldi aan “iemand uit de horeca, dus naar Beverwijk gaan heeft geen zin.” (Veel aanbiedingsgoederen worden door medelanders bij Aldi opgekocht en met kleine winst doorverkocht op de Zwarte Markt aldaar; nu is er tenminste ergens één eetcafé met behoorlijke fabrieksmayo…)

Die tijdelijke Aldi-aanbiedingen, InkoopTIP genaamd, komen met regelaat van een heel of half jaar terug, dus de volgende editie in de gaten houden is de moeite waard.

Ik ga overigens volmondig mee in de suggestie om de saus uit eigen keuken met dubbel-n te schrijven. (Maarja: ik bak ook pizze en geen ‘pizza’s'… Dat hou je toch.)

anne uuldersma

Zowel de Hellmans als de DL gebruik ik het liefst.Overigens geen last van het eventuele zurige, maar misschien ligt het er ook aan waar je voor en of in gebruikt.
Kleine aanvulling. De Hellmans is inmiddels ook in de light versie te verkrijgen. Heeft dan een groene deksel geloof ik.

S. van Hest

@21 anne uuldersma

Niet uit disrespect of om ‘t een of ander, maar light is toch erger dan MSG, Gentech en Aspartaam bij elkaar?

Mayonnaise ís vet: 80%. Wen er maar vast aan!

(Breek me de bek niet open over halvanaise, ‘yogonaise’, slasaus, fritessaus en dergelijke: dat zijn voortbrengselen uit Frankenstein’s keuken waarmee men uiteindelijk ‘in eigen zak liegt’: eet, of eet niet, maar eet toch geen rommel!)

Men kan ook als volgt redeneren: goede patates frites worden gebakken in (100% verzadigd) runder- en paardenvet.
Het is in theorie dan héél verstandig om er –zeker indien oud, vermoeid en der dagen zat– een goeie lik plantaardige –en dan heb ik het nog niet eens over ‘natuurlijke’– mayonnaise bij te eten: voor de bloedvaten, tegen de cholesterol, voor het lekker, tegen de narigheid!

Wie dat wegspoelt met anderhalf glas wijn, een halve sigaar rookt en dagelijks een aspirientje slikt kan ouder dan honderd worden. (Als ‘ie er maar wel granaatappelsap/geitemelk/groene thee/mineraalwater/kombucha/ochtendurine* bij drinkt.)

*Doorhalen naar gelang geloofsovertuiging; de lekkerbek haalt niets door, onderzoekt alles en behoudt het goede. (Of het ware, of het lekkere. Meestal allemaal…)

anne uuldersma

SvHest, wees maar gerust hoor, ik koop enkel de met blauwe deksel Hellmans. Maar, een keer van het te snel boodschappen doen greep ik mis. Bij thuiskomst zag ik pas dat er inmiddels ook Light bestond.Kon ook niet uitblijven vanzelf.Alles werd Light. Verder weet ik niet of het erger dan wel niet erger is dan aspertaam enz.Zover strekt mijn kennis niet.