Een debat over oude koeien

Australia Wildfires

Bosbranden in Australië. Volgens sommigen mede veroorzaakt door klimaatverandering (Foto AP)

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) stelde deze week opnieuw vast dat er nog steeds veel discussie bestaat over klimaatverandering ‘zowel in de wetenschap als in het publieke domein’. Maar, schrijft het planbureau in een toelichting op de website, in het publieke domein worden steeds weer oude koeien uit de sloot gehaald, vaak over onderwerpen die in de wetenschap al lang zijn beslecht.

Daarom hebben het PBL en het KNMI de feiten maar weer eens op een rijtje gezet in een notitie waarin wordt uitgelegd wat we zoal voor kennisgeving mogen aannemen in het klimaatdebat, natuurlijk keurig binnen de marges van de (mate van) wetenschappelijke zekerheid.

Aanleiding voor de notitie was een bijeenkomst op het ministerie van Economische Zaken, waarbij ook wetenschapsjournalist Marcel Crok (de intelligente spreekbuis van de Nederlandse klimaatsceptici, onder wie zich ook een aantal minder heldere woordvoerders bevinden) aanwezig was. Daar liet minister Henk Kamp zich door beide ‘partijen’ informeren over de stand van zaken.

Wat er precies is besproken mogen we niet weten, het ging om een besloten bijeenkomst. Maar de notitie van PBL en KNMI en het stuk dat Marcel Crok schreef vanuit zijn perspectief, geven waarschijnlijk een aardig beeld.

Beide verhalen zijn helder. Crok geeft een prima samenvatting van zijn visie: hij legt uit dat er geen twijfel bestaat aan de opwarming als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen, en een schetst vervolgens waarom we ons desondanks (nog) geen grote zorgen hoeven te maken. Heel kort samengevat: er zijn nog zoveel onzekerheden dat het alle kanten op kan met de klimaatverandering:

‘De voortekenen zijn relatief gunstig, dat wil zeggen, die duiden erop dat het klimaat (aanzienlijk) minder gevoelig is voor broeikasgassen dan het IPCC tot nu toe aanneemt.’

Aan mitigatie moeten we daarom voorlopig maar niet aan beginnen, vindt Crok, dat is onnodig duur. Als we al klimaatbeleid moeten voeren, dan adaptatie. En in de tussentijd veel geld besteden aan onderzoek op het gebied van energie.

Ook Bart Strengers, Leo Meyer (beiden van het PBL) en Rob van Dorland (KNMI) schreven een helder betoog. Zij concluderen dat een verdubbeling van de CO2-uitstoot uiteindelijk resulteert in een opwarming van 2 tot 4,5 graden Celsius. Ze stellen vast dat er inmiddels sprake is van een behoorlijke opwarming en dat de gevolgen daarvan nu al voelbaar zijn in hittegolven, droogte en andere extremen.

PBL en KNMI concluderen dat er uitgebreid onderzoek is gedaan naar plussen en minnen van klimaatbeleid. Maar het probleem is, schrijven ze, dat veel afhangt van de inschatting van toekomstige schade, en de mate waarin die nu al in rekening zou moeten worden gebracht:

‘Gezien deze grote onzekerheden en waardeoordelen lijkt het bij het klimaatprobleem beter te kijken naar het beperken van de risico’s in plaats van het maken van een kosten-baten afweging.’

Je vraagt je wel af wat minister Kamp van de bijeenkomst heeft opgestoken. Beide notities laten vooral zien hoe groot, de verschillen zijn tussen de twee partijen. Niet zo lang geleden zijn Bart Strengers, Rob van Dorland en Marcel Crok een officiële ‘klimaatdialoog’ begonnen. Voorlopig heeft ze dat nog niet veel dichter bij elkaar gebracht.

 

79 reacties op 'Een debat over oude koeien'

Anton Bakker

Ik blijf bij mijn stelling dat de klimaatwetenschap zich nog in het embryonale stadium bevindt. Elke keer weer blijkt dat de voorspellingen totaal de mist in gaan en dat zelfs het KNMI nu moet toegeven dat de temperatuur de volgende jaren nog steeds niet omhoog zullen gaan. Een ieder die zich in de materie inleeft zonder gebiased te zijn ziet in dat het één grote chaos is in deze wetenschap. Zo komen we niet vooruit. Onze Paul kan maar geen onderwerp vinden wat duidelijk aangeeft waar we naar toe gaan. Niemand, maar dan ook niemand weet of het nu warmer of kouder gaat worden. Dat zeg ik al jaren en daar blijft het dus zelfs volgens het KNMI ook bij. Laten we de discussie stoppen tot 2017 en dan bekijken wat de werkelijke opwarming of afkoeling is en daarmee basta. Wel ongezellig, maar het zij zo.

Hans Erren

PAUL,

Nog maar eens een keer dan: De IPCCrapporten waar het PBL naar verwijst, zijn niet-objective samenvattingen van de wetenschappelijke literatuur. De schrijvers van het IPCC kunnen zonder weerwoord plukken uit de wetenschap. Kijk de IPCC procedures er maar op na.

In juridische termen: de aanklager is de rechter.

Herman Vruggink

Er zijn grote onzekerheden over de toekomstige schade en daarom is stap één de erkenning dat er risico’s bestaan t.g.v. het klimaatprobleem. Het lijkt mij van weinig wijsheid getuigen om deze risico’s weg te wimpelen ook al bestaan er zeer sterke twijfels en lijken de aanwijzingen op dit moment relatief gunstig. De logische tweede stap is dat je blijft zoeken naar mogelijkheden om uitstoot van broeikasgassen te reduceren. Ontwerp in ieder geval je draaiboeken. Of reductie werkelijk een kans van slagen heeft laat ik dan maar even in het midden. Zonder de USA en China beginnen we hoe dan ook niets. De focus moet daarom liggen op een behoorlijk klimaatverdrag in 2015. Obama roept nu, ingefluisterd door zijn dochters, dat hij het klimaatprobleem nu echt serieus gaat nemen. Maar heeft iemand hem nu gevraagd wat hij nu werkelijk gaat doen? Gaat hij zich nu sterk maken voor een klimaatverdrag met China?

Er is nu al een grote behoefte aan adaptieve maatregelen die niet zozeer met klimaatverandering te maken hebben maar gewoon met het veel beter bestand zijn tegen de grillen der natuur die zolang wij bestaan ons parten spelen. Hier is op korte termijn de grootste winst te behalen. Droogtes en tropische orkanen zijn van alle tijden en vooral arme landen zijn daar nog steeds zeer slecht op ingericht. Ook moreel gezien kan je er vraagtekens bij zetten als wij honderden miljarden aan klimaatsubsidies verstrekken t.b.v. ogenschijnlijk zinloze maatregelen om de groene-geel-stip kikker over 50 jaar te kunnen redden terwijl vandaag de dag miljoenen mensen slecht zijn beschermd tegen de grillen van het weer.

Sander Geelen

Klaarblijkelijk zijn zelfs de sceptici (hier door Crok vertegenwoordigd) inmiddels overtuigd van de opwarming van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen.

Dan zou je toch ook verwachten dat ze vroeg of laat tot het inzicht komen dat verdere uitstoot van die gassen zeer waarschijnlijk zal leiden tot verdere opwarming? (tenzij ze sluitend bewijs vinden voor factoren die deze opwarming in voldoende mate structureel gaan compenseren, anders dus dan tijdelijke verschijnsels als bv. La Nina, vulkaanuitbarstingen etc.)

Daarna is het nog maar ten dele een wetenschappelijke discussie, maar eerder een maatschappelijke en filosofische: hoeveel zijn we bereid te investeren in een grotere kans op een minder warme wereld.

Geen zekerheden, geen heldere kosten/baten afwegingen. Alleen de vraag wat het ons waard is om de kans op een in potentie groot probleem te minimaliseren.

Bob Brand

Beste Paul,

Dank, het zijn wel interessante presentaties van het KNMI, PBL en van Crok. Hierbij even de directe linkjes:

Notitie: de achtergrond van het klimaatprobleem
Presentatie: het klimaatdebat
Presentatie: klimaatverandering stand van de wetenschap
Marcel Crok: klimaatsessie

Zoals je al aangeeft, is het in ‘t publieke domein een herhaling van zetten geworden – oude koeien uit de sloot over onderwerpen die in het wetenschappelijke domein nauwelijks meer een issue zijn. Of de aarde wel echt opwarmt en dat de mens de voornaamste veroorzaker is, is allang duidelijk. In de wetenschap zijn de discussies nu veel meer toegespitst op concrete vragen, zoals de verwachte extra zeespiegelstijging als gevolg van het versneld afsmelten van landijs.

De stand van zaken is eigenlijk al sinds het 3e IPCC rapport (2001) duidelijk: “There is new and stronger evidence that most of the warming observed over the last 50 years is attributable to human activities.” Je kan zelfs zonder bezwaar terugkijken naar het Charney-report van de National Academy of Sciences uit 1979:

http://www.atmos.ucla.edu/~brianpm/charneyreport.html

Zélfs in 1979 (voor de opwarming zichtbaar was!) waren de bevindingen al duidelijk, en kwam men op basis van de fysica en de paleo-klimatologie tot dezelfde conclusie: een klimaatgevoeligheid van 1,5 – 4,5 °C per verdubbeling CO2, met als meest waarschijnlijke waarde 3 °C per verdubbeling. Sinds 2007 houdt IPCC AR4 het op precies dezelfde 3 °C, met een range van 2,0 – 4,5 °C.

Marcel Crok

Paul,
helder overzicht. Het is inderdaad opmerkelijk dat we op veel punten nog zo fundamenteel van elkaar verschillen. (dat alleen al is in strijd met hun opmerking dat het louter nog om de details gaat) Ik zie het niet als oude koeien, het is nu eenmaal zo dat dit debat zich heel langzaam ontwikkelt zoals ook het klimaat heel langzaam verandert. Maar als je het debat nu vergelijkt met vijf jaar geleden is er wel degelijk flink wat veranderd.
Marcel

Jan van der Laan

@Erren
En ‘sceptici’ zoals u maken enkel en alleen gebruik van opiniestukjes, gedichtjes van Jaffe Vink, meninkjes van een of andere blogger of poltieke/kwalitatief-arme journals als Energy & Environment.
Bij gebrek aan peer reviewed artikelen. Want die zijn er niet. Net als bv intelligent design en andere pseudowetenschappen.

W. Tax

Net gepubliceerd in een vooraanstaand tijdschrift: een grote internationale studie over black carbon (roet). De bijdrage hiervan aan de opwarming blijkt tweemaal zo hoog als voorheen gerapporteerd door het IPCC, en komt daarmee in de buurt van het effect van CO2.
http://www.igbp.net/news/pressreleases/pressreleases/blackcarbonlargercauseofclimatechangethanpreviouslyassessed.5.4910f0f013c20ff8a5f8000152.html
Het goede nieuws is dat de concentratie black carbon veel sneller kan worden verlaagd dan bij CO2 het geval is. De toekomstscenario’s gaan dan ook uit van een verlaging van die concentratie (en dus ook minder opwarming).

Lennart van der Linde

Marcel Crok,
Je trekt veel zaken in twijfel en schat in dat het waarschijnlijk allemaal wel mee zal vallen. Je hebt het echter niet vaak over paleo-data, bv op het gebied van de relatie tussen CO2 en zeeniveau.

Foster en Rohling hebben over dit verband tussen CO2 en zeeniveau onlangs een interessant onderzoek publiceerd:
http://www.pnas.org/content/early/2013/01/03/1216073110.abstract

Zie hier hun persbericht:
http://noc.ac.uk/news/new-study-documents-natural-relationship-between-co2-concentrations-sea-level

Hun conclusie is dat het waarschijnlijk is (68% betrouwbaarheid) dat bij 400 ppm het zeeniveau uiteindelijk 9-31m zal stijgen, met circa 24m als meest waarschijnlijke uitkomst. Dit betekent dus een circa 84% kans dat bij 400 ppm het zeeniveau op termijn (eeuwen/millennia) minimaal 9m zal stijgen.

Bij 350 ppm is de kans (volgens dit paper) circa 84% dat het zeeniveau minimaal 7m zal stijgen, met circa 16m als meest waarschijnlijk niveau.

Hoe langer we boven 350 ppm blijven, hoe groter de kans door trage feedbacks en tipping points dat we daar zelfs in het meest gunstige scenario niet meer onder terug kunnen keren, en dat het zeeniveau dus op termijn minimaal 7m zal stijgen.

Hoe beoordeel je dit onderzoek, en wat zijn volgens jou de implicaties voor laaggelegen gebieden in de wereld, en voor ons beleid?

W. Tax

Aanvullend op mijn reactie over black carbon van zonet : ik zie dat de link mogelijk niet goed leesbaar is. Hierbij een verwijzing naar het abstract:
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jgrd.50171/abstract

Dick Veldkamp

#1 Bakker: Opwrming gaat gewoon door

Kunnen we nu eindelijk eens ophouden met die flauwekul?

Zoals hier al talloze malen is uitgelegd, gaat de opwarming van de aarde onverminderd door. Het zogenaamde plateau na 1998 is niets anders dan ruis, die verdwijnt als je vulkaanuitbarstingen en El Nino in de berekeningen meeneemt ( zie bijv. http://www.skepticalscience.com/16_more_years_of_global_warming.html )

En het is natuurlijk ook volstrekt logisch dat de temperatuur stijgt. Door meer CO2 verlaat minder energie de aarde dan er binnenkomt – dus de aarde MOET wel opwarmen.

De idiotie van de z.g. ‘redelijke klimaatsceptici’ zoals Crok bestaat hierin dat ze consequent de meest gunstige waarde nemen als er onzekerheid bestaat over een parameter (bijv. de CO2-gevoeligheid), en er altijd maar op blijven hameren dat gegeven die onzekerheid, alles wel gunstiger zal uitvallen. Terwijl alles net zo goed veel SLECHTER kan gaan. Sterker nog, keer op keer worden we onaagenaam verrast doordat alles weer erger is dan verwacht.

Een goede risico-analyse (en politiek) gaat niet uit van het gunstigste scneraio, maar van het meest waarschijnlijke scenario, of veel beter nog van de hele kansverdeling van scenario’s. Op basis hiervan is het al geruime tijd duidelijk dat er maar een rationele strategie is: CO2-uitstoot veminderen en wel zo snel mogelijk.

Sander Geelen

@Anton Bakker : dus de patient met longkanker weigert voorlopig te stoppen met roken omdat de longartsen naar zijn mening niet precies weten wat ze doen. Ook al zeggen 9 van de 10 longartsen dat je dood gaat als je niet snel stopt.

@Herman Vruggink : ook al ben ik het niet eens met je conclusies, dit is wel de discussie die we moeten voeren: accepteren dat er onacceptabele risico’s zijn, en discussiëren over de beste methode om te voorkomen dat dit probleem escaleert.

In die discussie wil ik dan wel graag ook meenemen dat er niet louter nadelen zijn aan het uitfaseren van fossiele brandstof (hoewel we die natuurlijk niet moeten onderschatten). De voordelen zijn dat de decentralisatie van de energievoorziening (zon, wind, hydro, geo, etc.) zorgt voor eerlijker verdeling, minder geo-politieke spanningen en zekerheid op termijn (de fossielen gaan toch ooit op).

W. Tax

Dick Veldkamp #11, over welke vulkaanuitbarstingen sinds 1998 heeft u het? Inmiddels geven zelfs de meeste CO2-alarmisten toe dat de opwarming al ongeveer 16 jaar stagneert, zie bijvoorbeeld de meest recente voorspelling van het Britse MetOffice die inclusief de jaren tot 2017 ongeveer 20 jaar van vlak verloop laat zien. De verklaringen voor die afvlakking lopen uiteen, maar kan naar mijn idee zeker niet worden gevonden in (recente) vulkaanuitbarstingen.

Herman Vruggink

Wat helaas opvalt is de teleurstellende presentatie van Bart Strengers. Hij geeft helemaal geen stand van zaken, maar houdt zich alleen bezig met die dekselse klimaatsceptici met hun slechte invloed. Er is geen algemene partij voor sceptici of een algemeen sceptisch standpunt. Bart Strengers haalt er zelfs het overbekende kippetrappetje van het bedenkelijke platform scepticalscience bij om sceptici zwart te maken. Wie komt er met perioden van 8 tot 10 jaar? Niemand toch hoop ik? Waar we nu geconfronteerd mee worden is een periode van 15 jaar van zeer geringe opwarming onder steeds zwaarder toenemende CO2 forcing. Laat dan trappetjes zien van 15 jaar. Misleidende voorlichting aan de minister, iets anders kan ik er niet van maken.

Dick Veldkamp

“Debat ontwikkelt zich langzaam”

Inderdaad, zeer langzaam. Zoals Karel Knip het zo mooi uitdrukte: het standpunt van de ‘sceptici’ is als volgt opgebouwd:
1. De aarde warmt niet op.
2. Als de aarde toch opwarmt komt het niet door de mens.
3. Als het toch door de mens komt is het niet erg.
4. Als het toch erg is kunnen we er niets aan doen.

De enige ontwikkeling in het debat is dat posities 1 en 2 nu ook onhoudbaar zijn geworden voor de ‘sceptici’ (maar nog niet voor de hardcore ontkenners).

Voor de rest niets nieuws onder de zon.

Herman Vruggink

@Sander Geelen,

Inderdaad is de discussie hoe wij omgaan met het ‘probleem’ veel belangrijker dan het ‘semi’ wetenschappelijke gemiezemaus over duizendsten van graden. Wat ik dan wel een beetje jammer vind is dat u alleen aangeeft het niet eens te zijn met mijn conclusies, maar helaas niet zelf uw plannen uiteenzet. Duurzame energie? Hoeveel windmolens? Wat? Waar? Wanneer? U mag het zeggen.

Bas

Dus Crok’s argument is in de basis dat het allemaal wel klopt met die opwarming, maar dat de klimaatgevoeligheid lekker laag is, dus we ons geen zorgen hoeven te maken.

En waardoor zou het moeten komen dat die klimaatgevoeligheid zo laag is? Zou het toch leuk zijn als hij eens bij de echte experts ging buurten: http://video.ucar.edu/mms/asp/andrew_dessler1.mp4

Hans Custers

Hij geeft helemaal geen stand van zaken, maar houdt zich alleen bezig met die dekselse klimaatsceptici met hun slechte invloed.

Dat doet me nou deugd. Argumenten van een ander aanvallen is namelijk veel makkelijker dan je eigen standpunt verdedigen. Dat is de kurk waar de pseudosceptische campagne vanaf dag 1 op drijft.

W. Tax

@Dick Veldkamp, en anderen die blijven ontkennen dat de temperatuur in recente jaren niet meer stijgt. Dr. James Hansen van NASA-GISS die beschouwd kan worden als de Godfather van de global warming theorie heeft gisteren het volgende verklaard “The 5-year mean global temperature has been flat for a decade, which we interpret as a combination of natural variability and a slowdown in the growth rate of the net climate forcing.”
http://www.columbia.edu/~jeh1/mailings/2013/20130115_Temperature2012.pdf

Hans Erren

@van der Laan.

Er is objectief vast te stellen dat het IPCC subjectief cherrypickt uit de wetenschappelijke literatuur en uw weerwoord daarop is modder smijten?

Ga in vredesnaam uw huiswerk eens doen!

Hugo Matthijssen

Dat co2 een broeikasgas is wordt door niemand ontkend.
Dat de klimaatmodellen nog steeds vrijwel alleen gebaseerd zijn op stralingsmodellen is kennelijk weinig bekend bij de media.
Dat de z.g. klimaatwetenschappers nog steeds niet in staat zijn om de effecten van waterdamp, cumulusbewolking en stratus bewolking in hun modellen mee te nemen is ook geen belemmering voor echte wetenschappers ze gaan gewoon door.

Dat de voorspellingen gebaseerd op onvolledige modelbouw en al jaren ver boven de werkelijke temperatuur uitkomen is kennelijk ook niet belangrijk.
Even een pas op de plaats maken en zien hoe de temperatuur zich verder ontwikkeld lijkt me een heel zinvolle zaak.

Dick Veldkamp

#13 Tax: Vulkanisch stof

Zie Foster & Rahmstorff. Samenvatting hier: http://skepticalscience.com/foster-and-rahmstorf-measure-global-warming-signal.html

Om de invloed van vulkanen mee te nemen wordt de ‘Aerosol optical thickness’ gebruikt, zie referentie Sato in http://iopscience.iop.org/1748-9326/6/4/044022/pdf/1748-9326_6_4_044022.pdf

Verder moet ook nog gecompenseerd worden voor ENSO en zoninstraling. Doe je dat, dan blijft er helemaal geen afvlakking over.

Anton Bakker

Wat kakelen die koeien! Altijd hetzelfde liedje. De reden dat ik hier reageer is dat ik het onverantwoordelijk vind dat enorme bedragen uitgegeven zouden moeten worden om verzonnen doemscenario’s gebaseerd op gemanipuleerde modellen te voorkomen. Alle scenario’s zijn de laatste 1000 tot 2000 jaar al voorgekomen met koude en warme periodes zonder verhoging van de CO2. Als wij dat niet eens goed kunnen verklaren met de huidige wetenschap, dan moeten de wetenschappers zich eerst eens bezig houden met het verleden om daarna beter de toekomst te kunnen voorspellen. Tot nu toe klopt er niets van alle voorspellingen, dus terug naar het bord!! Dan hoef ik niet hier meer te reageren en wacht ik totdat de mens door heeft hoe de veranderingen van het klimaat de afgelopen 2000 jaar verklaard kunnen worden. Volgens mij kan ik nog enkele decennia wachten en zal inmiddels de aarde iets kouder of warmer zijn. Niemand weet het wat er gaat gebeuren. Onbegrijpelijk in deze tijd met enorme bedragen die aan deze wetenschap geschonken worden.

Sander Geelen

#13 W. Tax. Vreemd om het Met Office deze conclusie in de mond te leggen. Letterlijke tekst van Met Office is:
Global average temperature is expected to remain between 0.28 °C and 0.59 °C (90% confidence range) above the long-term (1971-2000) average during the period 2013-2017, with values most likely to be about 0.43 °C higher than average (see blue curves in the Figure 1 below). The warmest year in the 160-year Met Office Hadley Centre global temperature record in 1998, with a temperature of 0.40°C above long-term average. The forecast of continued global warming is largely driven by increasing levels of greenhouse gases. Leg de Met Office dus geen woorden in de mond.

J. vd Heijden

Hans,

Welk onderzoek is in AR4 niet (correct)weergegeven? Als het objectief is vast te stellen dat het IPCC het niet correct doet moet dat een peulenschilletje zijn om die enorme lijst aan “sceptische” genegeerde literatuur weer te geven.

W. Tax,

Al eens naar OHC gekeken in de afgelopen tijd? Vooral de grafien van 0-2000 meter is zeer interessant……

Herman Vruggink

@Dick Veldkamp #15,

Als aanvulling op uw lijstje:

1. De aarde warmt niet op.
2. Als de aarde toch opwarmt komt het niet CO2.
3. Als het toch door de CO2 komt dan niet van de mens.
4. Als het toch door de mens komt is het niet erg.
5. Als het toch erg is kunnen we er niets aan doen.
6. Als we er toch wat aan kunnen doen, dan willen we er niets aan doen.

En eigenlijk zijn we al aanbeland bij punt 6. ‘We’ willen het niet.
Ondanks dat een groot deel van de mensen zegt zich zorgen te maken over het klimaat, zegt ook een duidelijke meerderheid van de mensen er geen geld voor over te hebben. Ander zaken zijn belangrijker. Bijna 40% van de mensen zegt het zeer oneens te zijn met de stelling ” We moeten meer doen aan het klimaat” Dat aandeel is sterk gestegen t.o.v. een jaar terug. Zie http://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2012/Burgerperspectieven_2012_4

Jan van der Laan

@Erren
Ik smijt niet met modder, dat doet u en de uwen van Climategate Dat is de modus operandi aldaar. Ik kom niet met alternatieve godwins zoals bv Paijmans adviseren naar Noord Korea te verhuizen, zoals U deed in een vorig draadje.
Uw opmerking dat het IPCC subjectief is zelf subjectief. Ik durf te stelling te poneren dat de hoeveelheid ‘sceptische’ artikelen de toets der kritiek niet kan doorstaan en daarom niet in het IPCC-rapport tercht komt. Zoals er niet naar intelligent design literatuur verwezen zal worden in artikelen over biologische soortvorming. En de ID-aanhangers klagen vervolgens ook dat die evolutiebiologen subjectief zijn.

W. Tax

#24 Sander Geelen. De tekst van MetOffice geeft aan dat in 1998 de temperatuur 0.40 graad Celsius boven normaal was, en hun voorspelling voor 2017 uitkomt op 0.43 graad Celsius. Dan kun je toch moeilijk volhouden dat er in 20 jaar sprake is van een duidelijke toename. Ik realiseer me ook dat je niet alleen naar de waarden van individuele jaren moet kijken. Daarom adviseer ik u om de Figuur te bekijken waarnaar MetOffice verwijst, vlak in de laatste 15 jaar en vrijwel vlak in de voorspelde periode 2013-2017. Zie ook mij commentaar #19, als zelfs Hansen toegeeft dat de curve vlak is wie bent u dan om dat te ontkennen?!

Dick Veldkamp

#19 Tax: temperatuurstijging

Ik ontken helemaal niet dat als je een ‘kleinste kwadraten trendlijn’ door de temperaturen van de laatste 15 jaar legt, die min of meer horizontaal is. Mijn punt is dat dat geen betekenis heeft, omdat het komt door toevallige fluctuaties (met name ENSO en vulkanisch stof), terwijl de onderliggende opwarming door CO2 gewoon doorgaat.

hans paijmans

@w.tax 19 en de rest van de statistsche nitwits, waaronder dus ook James Hansen; (a) over welke termijn wordt het klimaat doorgaans vastgesteld? En (b) hoeveel aansluitende perioden van vijf jaar kunt u over de laatste tweehonderd jaar vinden, en is ieder van die perioden het bewijs dat de temperatuur daarna niet meer stijgt?

Ik vind het niet verstandig om je onkunde steeds opnieuw te etaleren.

Paai

Paulus de B.

@Herman Vruggink #26: ik dacht dat we weer bij punt 1 waren aangekomen, toch? (of telt de laatste 15 jaar niet mee?)

Herman Vruggink

@Paulus de B.

We zijn bij punt 6. Maar we hebben er geen zin an. Bovendien kost het bakken vol met geld en geen enkele garantie dat het een kans van slagen heeft. En dus gaan we weer eens kijken bij punt 1 of er nog wat te halen valt.

De laatste 15 jaar zegt u? Kijkt u dan eens naar de laatste 17 JAAR…
http://www.woodfortrees.org/plot/rss/last:204/mean:1/plot/rss/last:204/trend
Nagenoeg geen opwarming volgens de trendsetter RSS in 17 jaar! En de start ligt nu op 1 Januari 1996, ruim voor Nino van 1998. Voordat ik het komische klimaatduo Bob & Jos op mijn nek krijg zeg ik er maar snel even bij dat andere data sets nog niet zo ver zijn.

Vervolgens stappen we naar punt 2 of daar nog iets te halen valt: Ja hoor! Volgens een recent onderzoek levert roet namelijk een veel grotere opwarming dan eerst is aangenomen.

@Dick Veldkamp,

U heeft het vulkanische stof van begin jaren negentig nog in uw ogen zitten. De laatste 15 jaar is de invloed van vulkanische stof alleen maar afgenomen. Zie de forcing tabellen van bijvoorbeeld Hansen. Maar ik zal u een beetje helpen: Weet u wat een goed smoesje is? De SO2 uitstoot van industrie is afgenomen de laatste 15 jaar. Maar weet u wat? De modellen hadden hier al rekening mee gehouden alleen veel meer dan in werkelijkheid. Is dat geen mooi excuus om te verklaren waarom de waarnemingen onder het model uitkomen?

W. Tax

@30 Hans Paijmans, er lijkt bij u sprake van onbegrip, dan wel onwil om het te begrijpen (ik mag aannemen het eerstgenoemde). James Hansen is verantwoordelijk voor de databank van NASA-GISS, een van de belangrijkste ter wereld als het gaat om temperatuurmetingen. Als u hem niet kent is het heel merkwaardig dat u zich mengt in een debat over het klimaat. Hem een statistische nitwit noemen komt ongeveer overeen met schrijven dat Einstein geen verstand van fysica had. Het gaat bij de uitspraak van Hansen niet over een periode van 5 jaar, maar over het 5-jaars gemiddelde dat al meer dan 10 jaar vlak blijft. Hetzelfde geldt overigens voor de jaarlijkse of maandelijkse gemiddelden. Een gemiddelde wordt soms over een langere periode bijvoorbeeld 5 jaar berekend om de ruis te verminderen.

Jos Hagelaars

Hans Erren ventileert hier dat het IPCC niet- objectieve samenvattingen van de wetenschappelijke literatuur maakt. Nu, dan zou ik verwachten dat zijn compagnon Marcel Crok dit even rechtzet en uitgebreid refereert aan de rijke klimaatsceptische literatuur als hij op bezoek gaat bij de minister.
Dat heb ik natuurlijk gecontroleerd. In de informatie-Pdf van Marcel tel ik maar liefst 3 referenties naar wetenschappelijke artikelen. Nieuwsgierig als ik ben, heb ik daarover wat nagezocht op het internet.

Bij de eerste referentie gaat het al meteen mis, want er wordt een conclusie getrokken betreffende een langetermijntrend uit de NVAP dataset (Vonderhaar et al 2012). Dit terwijl de onderzoekers zelf zeggen dat die dataset daar (nog) helemaal niet voor geschikt is:
“The NVAP dataset now available to the public has never been reanalyzed. A reanalysis effort should be a natural part of a climate dataset, as the first trend studies often uncover previously unknown errors in the data. At this time, we cannot prove or disprove a robust trend due to atmospheric changes with NVAP..”
http://nvap.stcnet.com/NVAP_Trend_Statement.pdf

De overige twee referenties betreffen werk van Shaviv over de invloed van de zon als indicatie voor het idee dat er een (nog onbekend) versterkingsmechanisme moet zijn dat kleine veranderingen in de zon uitvergroot. Daar ben ik dan weer sceptisch over, want de afgelopen 50 jaar vertoont de zon geen enkele trend en het is toch echt warmer geworden. Het afgelopen decennium is de zonneactiviteit langduriger laag dan gemiddeld en toch is de opwarming gewoon doorgaan, i.p.v. sterk afkoelen.
Een van de onderzoeken van Shaviv betreft een modelstudie (dit model is wel betrouwbaar blijkbaar) die een wat grotere rol van de zon modelleert, maar waar in het abstract het volgende staat:
“..we also find that the largest contribution to the 20th century warming comes from anthropogenic sources”.
Het andere Shaviv artikel gaat over de invloed van de zon op de warmteinhoud van de oceanen, maar waarover de auteur zelf het volgende zegt:
“Note that the relatively low correlation coefficient between the OHC and the solar signals may seem somewhat suspicious.”.

Het sceptische gedachtegoed is bij de minister dus ondersteund middels 2 referenties. Mijn conclusie is derhalve dat er maar zeer weinig klimaatsceptische artikelen zijn waar men een solide verhaal omheen kan bouwen. Hoe kan het IPCC dan volgens Hans Erren niet-objectieve samenvattingen maken, men kan toch moeilijk putten uit iets dat er niet is?

De wetenschappelijke visie op de klimaatverandering, de PBL-notitie, bevat ietwat meer referenties naar wetenschappelijke artikelen, ik telde er meer dan 50. De PBL-notitie is in mijn ogen een geweldige samenvatting van de stand van zaken van de klimaatwetenschap. Petje af daarvoor!

Jos Hagelaars

De ware reden voor enkele van onze discussiegenoten hier en anderen op andere sites om in het algemeen:
- achter klimaatscepticsch gezever aan te hollen
- alle onzekerheden en kortetermijntrends in de klimaatwetenschap uitgebreid te benadrukken
- klimaatwetenschappers zwart te maken
- of simpelweg elementaire natuurkunde te ontkennen,
wordt gegeven door de heren Bakker(#23) en Vruggink (#32).

Bakker:
“De reden dat ik hier reageer is dat ik het onverantwoordelijk vind dat enorme bedragen uitgegeven zouden moeten worden..”
Vruggink:
“Bovendien kost het [=Iets aan de opwarming doen] bakken vol met geld en geen enkele garantie dat het een kans van slagen heeft. En dus gaan we weer eens kijken bij punt 1 [=De opwarming] of er nog wat te halen valt.”

Geld als belangrijkste drijfveer. Kom daar dan eerlijk voor uit en koppel de wetenschap los van de persoonlijke, politieke en financiële agenda.

Sander Geelen

Voor wie nu nog steeds moeite heeft met de statistiek :

http://www.youtube.com/watch?v=u_0JZRIHFtk&list=PLOz6iunZZ9PwHqXFgwmhJpGoS819Omo_x

Hans Erren

@Jos Hagelaars
Ik constateer dat in de IPCCrapporten consequent de rol van de koelende werking van aerosolen en de sterkte van climate sensitivity wordt opgekrikt, dat de werking van de zon wordt afgezwakt hoewel de “level of scientific understanding” nagenoeg nihil is. Is het je ook opgevallen dat, hoewel de zon in de tweede helft van de 20e eeuw een ongekend grand maximum had, de som van natuurlijke opwarming kleiner is dan in de eerste helft van 20e eeuw, en dat dit gemodelleerd wordt door drie vulkaanuitbarstingen waarvan de koelende werking over een heel decennium wordt uitgesmeerd terwijl de volcanic ash index daar helemaal niets van laat zien? Het belang van de zon is aangetoond door Bas van Geel maar dit bewijs wordt gewoon genegeerd. Het is je toch bekend dat de climate sensitivity een “one over normal” (of recinormal) verdeling heeft waarvan de median bij 3 ligt maar de mode bij 1 (zie onder andere Andonova en Schlesinger) en dat het IPCC in de samenvatting doet alsof het een normale verdeling is tussen 2 en 4.5 met een best guess of 3 en dat is dit dus statistische lariekoek is? Immers de mode van de waarnemingen valt zelfs buiten deze opgegeven range!

@Jan van der Laan
Als eindredacteuren van het IPCC in het geheim worden benoemd en als deze eindredacteuren carte blanche krijgen om ongecontroleerd uit de wetenschappelijke literatuur te cherrypicken, gelooft u deze redacteuren dan op hun woord? Er is aantoonbaar gesjoemeld met deadlines om wetenschappelijke publicaties in het IPCCrapport te krijgen. Er is aantoonbare invloed van lobbygroepen als Greenpeace en het wereldnatuurfonds; de wereld zou te klein zijn als er ook maar een hint zou zijn van belangenverstrengeling met oliemaatschappijen. In het geval van orkaanschade is aantoonbaar alleen de MENING van de eindredacteur in het IPCC rapport opgenomen. Het IPCC heeft AANTOONBAAR de IACadviezen naast zich neergelegd bij de benoeming van de eindredacteuren van de huidige editie. We moeten dus nog minstens tot IPCCrapport nummer zes wachten tot er een objectieve redactiemethode vastgesteld is waar een eindredactie een hoofdauteur kan dwingen om opmerkingen van de reviewers op te volgen. In het huidige rapport is “comment rejected” zonder toelichting de regel. Kortom, AR5 zal een herhaling van zetten zijn: de mening van de almachtige eindredacteur definieert de consensus, en bepaalt dus de teneur van het “wetenschappelijke” advies aan de verenigde naties.

Sander Geelen

#28 W. Tax. Ik heb die grafiek gezien en geconcludeerd dat er over langere termijn gesproken sprake is van een trend van opwarming. En overal in de grafiek kun je met gemak periodes aanwijzen die wijzen op afkoeling of verwarming. Maar over de langere termijn is er maar een enkele conclusie mogelijk, en dat is opwarming.

Bovendien is hierboven al veelvuldig uitgelegd dat een grafiek met gemeten waardes die netjes rekening houdt met vulkanen, ENSO en zonnecycli zelfs in de afgelopen 17 jaar uitkomt op een duidelijke opwarming.

Sander Geelen

#32 Herman Vruggink: als we dan nu bij punt 6 zijn gekomen dan zal dat regionaal wellicht snel kunnen omslaan aangezien de gevolgen van extreem weer goed voelbaar beginnen te worden. Daar is weliswaar in Nederland weinig van te merken, maar in de VS gaat deze discussie komend jaar heel wat losmaken :

http://ncadac.globalchange.gov/

Dit rapport is in concept net uitgekomen, door een grote groep wetenschappers en adviseurs opgesteld, en de conclusie is eenduidig : het extreme weer van de laatste jaren kan vrijwel zonder twijfel worden toegeschreven aan klimaatverandering, en bij ongewijzigde uitstoot zullen de gevolgen komende jaren steeds extremere vormen aannemen.

Jan Boels

Twee nieuwe kalveren:
Solar Variability and Terrestrial Climate
http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2013/08jan_sunclimate/

The mystery of recent stratospheric temperature trends
http://www.nature.com/nature/journal/v491/n7426/full/nature11579.html
of
http://www.arl.noaa.gov/documents/JournalPDFs/ThompsonEtal.Nature2012.pdf

Verder zou het dispuut mogelijk snel over zijn als de source code van de modellen en het “productieproces” bij het samenstellen van composities uit meetreeksen openbaar gemaakt worden.
Dan kan peer-review ook daar z’n werk doen.

Oebele Bruinsma

Een prachtige titel voor dit debat. De oude koeien zijn blijkbaar de vooringenomen standpunten die men “onderbouwt” met eigen selecties uit de literatuur. Helaas, wetenschap gaat over wat we vinden en meten; politiek gaat over wat we willen. Als die twee disciplines in elkaar overgaan creëren we grote problemen. Dat wordt o.a. hier luid en duidelijk gedemonstreerd. Rond 1905 bestond er “consensus” (een politieke en geen wetenschappelijke term) over de fysica: het klassieke newtoniaanse wereldbeeld was vrijwel klaar. Tot dat één persoon (patent ambtenaar der derde klasse)opstond met andere ideeën die uiteindelijk leiden tot een ander fysisch wereld beeld. Het huidige wereldbeeld van het klimaat verloop berust op kunstmatige constructies, modellen geheten, waarin door mensen en wensen kan worden “getokkeld” aan variabelen. De resultaten van die modellen lopen ruim 15 jaar (het ligt eraan waar we beginnen te tellen!) uit de pas met de gemeten data. Zelfs die data hebben een onbekende betrouwbaarheid, zie rapporten over de staat van de meetstations en de verdeling ervan over het land en water alsmede de verklaringen van belanghebbende instanties (vb UK Met office). Het probleem is op zich eenvoudig: De wetenschap berust op het mechanisme van het verwoorden van een hypothese (zie de klassieke you tube filmpjes van R Feynman) en het verzamelen van data teneinde de hypothese te falsifiëren. De huidige praktijk (post-normale wetenschap) probeert de geformuleerde hypothese te bewijzen (zie o.a. bovenstaande discussie). Daar gaan we dan met z’n allen denk ik de fout in; en dat gaat veel geld en (wetenachappelijke) reputaties kosten. Politici blijven.

J. vd Heijden

Hans,

het “grand maximum” lag ergens in de jaren 60, na de jaren 60 nam de zonneactiviteit weer af (langzaam maar zeker)

Het feit dat de zon vroeger een grote rol speelde bij de opwarming betekent dat de climate sensitivity hoog is, echter je probeert in je eigen stuk te beweren dat hij laag is. Kun je kiezen?

Als de invloed van de zon zo groot is waarom koelt het de afgelopen 10 jaar niet enorm af? Waarom blijft OHC toenemen?

Dick Veldkamp

#41 Wetenschap (Bruinsma)

Ja ja, “wetenschap is ook maar een mening”. Laat me dat even rechtzetten.

Wetenschap werkt door het verfijnen van theorieen waarvan men weet dat ze werken. Rond 1900 (en ook nu nog) was (is) er consensus over Newton, gewoon omdat het zo goed werkt. Tegelijkertijd wist men in 1900 best dat er iets niet in de haak was. Hieruit kwam de relativiteitstheorie voort, waarvan Newton een limietgeval is – echter voor dagelijks gebruik nog even geldig als drie eeuwen jaar geleden. Einstein heeft Newtonse mechanica niet omvergeworpen, maar aangevuld.

Evenzo berust het huidige beeld van het klimaat op solide, ontelbaar vaak geteste wetenschap, in overeenstemming met bibliotheken vol metingen. Niks “modellen waaraan getokkeld wordt”. De bestaande klimaattheorie zal ongetwijfeld nog verbeterd worden, maar dat is een kwestie van details. Het grote beeld zal niet veranderen, en hieruit is het volstrekt duidelijk dat men maar beter kan besluiten om de CO2-uitstoot te reduceren.

Herman Vruggink

@Jos Hagelaars #35

Het lijkt mij goed dat u nog eens doorleest waar de grenzen van wetenschap en politiek liggen.
http://www.knaw.nl/Content/Internet_KNAW/publicaties/pdf/20101047.pdf
Overigens had Henk Kamp er ook beter aangedaan dit verhaal door te lezen, dan had hij zich de rommel kunnen besparen die over hem heen is gestort. U stelt dus dat geld geen rol speelt. Dat is nog eens goed nieuws. Stuurt u de minister ook nog even een briefje dat hij zich niet meer druk hoeft te maken over het geld? Mag ik u een suggestie doen over de tekst?

“Beste Henk, Geld speelt geen rol meer, maak je geen zorgen, dat ritsel ik wel. Die 3 miljard aan subsidie aanvragen voor biomassa van vorig jaar en de aanvraag van energiebedrijf Delta van 1 miljard voor ombouw van een kolencentrale en alle windmolen parken nearshore voor 7 miljard gaan allemaal door. Doe er ook maar 3 miljard extra aan zonnepanelen bij. Met die 14 miljard, die gelukkig geen rol speelt, tillen we ons aandeel duurzame energie toch zeker naar misschien wel 14%, hoeven we er nog maar 6% bij te doen voor 2020. Maak je geen zorgen, ook dat ritsel ik wel, geld speelt namelijk geen enkele rol. MvG, Je klimaatvriend Jos ”

Ik moet toegeven: naïviteit kent zijn charmes. U vraagt mij er eerlijk voor uit te komen dat geld een rol speelt en de wetenschap los te kopellen van de persoonlijke, politieke en financiële agenda. Maar beste Jos Hagelaars, heeft u dan werkelijk niet door dat als de wetenschappelijke discussie voorbij is dat de echte discussie pas begint? Bovenstaande zijn wat mij betreft volledig losgekoppeld. Hier kom ik in volle overtuiging eerlijk voor uit. Weet u wat? Ik geef u 100% gelijk in de wetenschappelijke discussie en ook mag u het helemaal zeggen welke maatregelen we moeten nemen. En vandaag krijgt u er ook nog een bonus bij : Geld speelt ook geen rol. Wat u wel moet doen is met uw plannen komen. Ook als geld geen rol speelt is dat nog knap lastig…..

Herman Vruggink

@Sander Geelen,

Nu dacht ik dat wij in #16 de wetenschappelijke discussie achter ons gelaten hadden en daarom had ik u uitgenodigd om uw visie en implementatie te ontvouwen. Nu probeert u mij weer te verleiden tot een klimaatdiscussie. Ik had toch goede hoop dat er eindelijk een groene projectleider zou opstaan die van wanten wist. Van @Jos Hagelaars #35 heb ik inmiddels begrepen dat we ‘carte blanche’ hebben, geld speelt geen rol. Wellicht kan dat u over de steep helpen? Zo niet dan gaan we maar weer ouwe koeien ophalen over de klimaatverandering. Ik hoor graag van u.

Jos Hagelaars

@Herman Vruggink #44
Als u denkt dat ik denk dat geld geen rol speelt, hebt u mijn reactie totaal niet begrepen.
Ik heb verder nog nooit de indruk gekregen uit uw altijd objectieve verhaaltjes dat in uw beleving de wetenschappelijke discussie voorbij is. Normaliter lijkt het er namelijk toch echt op dat u uitermate uw best doet om het wetenschappelijke feit betreffende de opwarming van de aarde zoveel mogelijk te bagatelliseren. De reden waarom hebt u in reactie #32 gegeven, het is niet uw uitgebreide interesse in de wetenschap, het is alleen maar uw eigen portemonnee.

hans paijmans

@tax 33: ik heb je oorspronkelijke tekst niet zorgvuldig genoeg gelezen en kletste dus uit mijn nek.

Oebele Bruinsma

#Veldkamp wetenschap. Veldkamp zegt “wetenschap werkt door het verfijnen van theorie, waarvan men weet dat ze werken”. Laat ik er voor deze discussie er nu van uitgaan dat dat de juiste formulering is. Waar is dan het bewijs dat juist deze klimaat theorie (AGW) werkt?
Er zijn zoals gebruikelijk in de wetenschap meerdere theoriën over “climate change/global warming”.
1) Anthropogene Global Warming (AGW)
2) Bio-thermostaat
3) Wolkenformatie hoogte en albedo
4)Menselijke factoren buiten broeikas gassen (landgebruik)
5)Oceaan stromen (70% aarde oppervlak is water)
6) Planetaire rotaties en bewegingen (as tilts)
7) Zonne variabiliteit (UV- ozon relaties, magnetische velden)
Waarom kiest Veldkamp de AGW theorie als enige juiste aangezien alle technische argumenten gebruikt in AGW, kunnen worden gefalsifieerd door argumenten uit de zes andere theorieën. Als we in de wetenschap in dogma’s vervallen zijn de middeleeuwen onder ons.

Herman Vruggink

@Jos Hagelaars,

De wetenschappelijke discussie staat los van het vervolg waar de wetenschap slechts een adviserende rol speelt. Dit is een geheel andere discussie. Ik probeer u en andere mensen regelmatig over te halen deel 1 ( de wetenschap) even los te laten en eens over deel 2 na te denken. Het enthousiasme hier over is tot nu toe alhier zeer gering. Nou goed, dan niet. Vervolgens doe ik dan maar weer een stap terug en deel in het ‘semi’ wetenschappelijke oude koeien uit de sloot halen.

Jadwiga de Bock Majewska

voorstel idee alstublieft.
Klimaat en “moderniteit” in “visie” “samen verbinden” in Nederland.
reden:
zojuist heb ik op tv reclame voor een rijke Arabische land gezien, (rijk in olie tot nog nu)
en alle rijkdom en de luxe al daar getoond,aangeprezen, om toeristen uit niet Arabische landen te lokken en te verwennen.
er is gezegd dat:
die “Arabische Landen Eigenaren” al lang weten dat “olie is binnenkort op,”en met deze wijsheid bouwen in “eigen Arabische Land” alles super super modern !, super efficiënt en “future” in VISIE.
Dus misschien advies en vraag:
1.
“zie alstublieft hoe het gaat in “Arabische Landen”
2. vraag: “wie in Nederland kan de “GONG-SLAG slaan met woorden “WAKKER WORDEN!?”

Dick Veldkamp

#48 Bruinsma

Er is helemaal geen “AGW-theorie”. ALLE relevante verschijnselen worden uiteraard meegenomen wanneer men het klimaat bestudeert.

Mijn punt is dat we voor alle verschijnselen die het klimaat beinvloeden uitstekende wetenschappelijke theorieen en modellen hebben (bijv. uw punten 3 t/m 7). We weten een heleboel over straling, stroming in de atmosfeer en de oceaan, planeetbanen, enz. enz. Sterker nog, de onderliggende processen zijn op detailniveau EXACT bekend. Het probleem zit ‘m in de interactie van miljoenen van die processen tegelijkertijd.

Desondanks is er genoeg kennis om binnen betrekkelijk kleine onzekerheidsmarges te kunnen veststellen dat de klimaatveranderingen nu voor (zeg) 95% door menselijk handelen komen, en ook hoe de toekomst eruit zal zien onder het business-as-usual scenario (hint: niet aangenaam).

Sommige mensen schijnen te denken dat iedere stelling in de wetenschap morgen door een enkel vervelend feitje kan worden omvergeworpen. Dat is niet het geval. Zeker in de fysica is er een vaste kern van theorieen die dusdanig goed klopt met waarnemingen van de werkelijkheid, dat die nooit meer zal veranderen. Net zoals de relativiteitstheorie de Newtonse mechanica niet veranderd heeft, maar alleen uitgebreid.

Ik kan dit essay van Asimov aanbevelen: http://chem.tufts.edu/answersinscience/relativityofwrong.htm

Bob Brand

Beste Oebele Bruinsma (#41 en #48)

Dick Veldkamp zegt terecht: “Wetenschap werkt door het verfijnen van theorieën waarvan men weet dat ze werken. Rond 1900 (en ook nu nog) was (is) er consensus over Newton, gewoon omdat het zo goed werkt.

Ook bij extreme paradigma-wisselingen blijft het grootste deel van de voorspellingen en berekeningen gewoon werken. Een brug die is ontworpen op basis van de Newtoniaanse mechanica stort bijvoorbeeld niet in op het moment dat Einstein in ‘Annalen der Physik’ publiceert. Je kan de precessie van het perihelion van de planeet Mercurius op z’n Newtoniaans berekenen met 99,3% precisie. Alléén om die laatste 0,7% te kunnen verklaren heb je de algemene relativiteitstheorie nodig.

Dat is niet zo’n wonder – bestaande theorieën zijn ontwikkeld om de meeste metingen goed te kunnen verklaren. De metingen veranderen niet als er een nieuw theoretisch kader gebouwd wordt. De nieuwe theorie moet alles kunnen verklaren wat de huidige theorie ook verklaart en berekent, én verschijnselen verklaren die met de huidige theorie niet begrepen kunnen worden. Meestal bevat de nieuwe theorie de voorgaande theorie als een ‘special case’ – zoals de relativiteitstheorie de Newtoniaanse mechanica omvat voor snelheden veel kleiner dan c, en voor niet extreem sterke versnellingen/zwaartekrachtsvelden.

De moderne astrofysica en de klimaatwetenschap zijn systeemwetenschappen – toepassingen van de fundamentele fysica en chemie op complexe systemen, bijvoorbeeld planetaire atmosferen zoals die van de aarde. Zowel in de astrofysica als in de klimaatwetenschap kan je het studieonderwerp niet in een reageerbuisje doen: dus géén gecontroleerde experimenten met pulsars of met de gehele aardatmosfeer (wél een eenmalig experiment, namelijk het verdubbelen of verviervoudigen van broeikasgas-concentraties..).

Dat betekent dat het klassieke Popperiaanse model van falsifieerbare wetenschap dan beperkt bruikbaar is: hoe moet je in de astrofysica of de klimaatwetenschap je hypothesen testen? Niet door ‘voorspellingen’ te doen over herhaalbare, gecontroleerde experimenten – die zijn niet mogelijk bij gebrek aan 999 reserve-aardes en genoeg tijd.

Toch is het niet hopeloos – er zijn nog andere manieren om uitspraken/voorspellingen van hypothesen en theorieën te testen. Om te beginnen wordt je geholpen door de universele geldigheid van natuurkunde en chemie: natuurwetten werken overal in het heelal hetzelfde. Je kan dus allerlei delen van je theorie testen op kleine systemen op laboratoriumschaal, en je kan gebruik maken van het feit dat bijv. de spectroscopie (het absorptie- en emissiespectrum van gassen) in en buiten het laboratorium zeer grondig getest is.

Daarnaast zijn er massa’s observaties i.p.v. experimenten: als je omhoog kijkt breek je je nek over de spiraalstelsels, waaraan je allerlei uitspraken van je astrofysische theorie kan toetsen. Idem voor het verleden van de aarde: de paleo-klimatologie kan je gebruiken om allerlei voorspellingen van je theorie te testen. Als je theorie bijvoorbeeld voorspelt dat methaan-niveau’s boven 2000 ppb altijd opwarming in de poolgebieden veroorzaken, kan je vervolgens op jacht gaan naar arctische sedimenten en ijskernen om die voorspelling te (trachten te) falsificeren.

Tot dat één persoon (patent ambtenaar der derde klasse)opstond met andere ideeën ..

Nog even over die romantische mythe van u. Om te beginnen was A. Einstein al een gepromoveerd natuurkundige toen hij in 1905 (‘annus mirabilis’) zijn vier artikelen publiceerde in Annalen der Physik. Die baan bij het octrooibureau was zo beroerd nog niet, het gaf hem de kans op een functie aan de universiteit van Bern.

Ook kwam zijn speciale relativiteitstheorie in 1905 bepaald niet uit de lucht vallen. De Nederlander Hendrik Lorentz had de naar hem genoemde transformaties toen al gepubliceerd en de wiskundige Poincaré had nog vóór Einstein een Lorentz-invariante versie van de elektrodynamica uitgewerkt. Einstein was zeer wel op de hoogte van het eerdere werk van Lorentz, Poincaré en bijvoorbeeld Cohn:

http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_special_relativity#Poincar.C3.A9.27s_Dynamics_of_the_electron

Zonder Einstein was de speciale relativiteitstheorie er óók gekomen, misschien enkele jaren later en wat minder briljant gegrondvest, maar toch. Over de algemene relativiteitstheorie uit 1915 is dat lastiger te zeggen, dat is een zeldzame prestatie. Maar vergis je niet: toen was Einstein al jaren beroemd en had hoogleraarschappen in Zürich, Berlijn en Leiden. In tegenstelling tot de romantische mythe is hij niet verguisd of miskent – zijn theorie werd eigenlijk meteen geaccepteerd, direct daarna kon hij bij Lorentz en Ehrenfest op de thee. Hij hoorde meteen al bij de gevestigde orde.

Het huidige wereldbeeld van het klimaat verloop berust op kunstmatige constructies, modellen geheten, ..

Nee, dat is geheel onjuist. Alwéér een mythe – leest u soms rare websites waar dergelijke praatjes door zelfverklaarde ‘Galileo’s’ worden verkondigd? Die minstens twee keer per week aankondigen weer een ‘nieuw paradigma’ ontdekt te hebben, dat alleen nog éven op papier gezet moet worden en dan nooit verschijnt? Tsja, die sites zijn er, iets met een gat in de naam.

De moderne klimaatwetenschap berust op het werk van John Tyndall (1861), Arrhenius (1896 en 1901), Bjerknes, Callendar, de astrofysicus Subrahmanyan Chandrasekhar en oceanograaf Roger Revelle (1957). Met uitzondering van Revelle hebben ze nooit de beschikking gehad over computers – het effect van extra broeikasgassen is gemeten en daarna berekend door Tyndall en Arrhenius. En nergens wordt er zoveel gemeten als in de moderne klimaatwetenschap (nou ja, op de Large Hadron Collider na, vermoedelijk).

Lang voor de recente opwarming is al voorspeld dat het een onvermijdelijk gevolg is van extra broeikasgassen. Niet alleen door Arrhenius maar bijv. ook in 1958 door onderzoekers van AT&T/Bell Labs, zie dit filmpje – een aflevering uit een toenmalige populair-wetenschappelijke tv-serie van Bell Labs. En zie het Charney-rapport uit 1979.

Ik raad u aan om het volgende ‘s te gaan lezen:

Tyndall conferentie uit 2011, incl. de publicatie uit 1861
Wikipedia over John Tyndall
Infrared radiation and planetary temperature – Raymond T. Pierrehumbert
The Discovery of Global Warming – summary

Het artikel van Pierrehumbert in Physics Today laat zien hoezeer de klimaatwetenschap een deel is van de moderne fysica.

hans paijmans

@dick 51: die goeie oude Asimov… heel erg een kind van zijn tijd met zijn vaste vertrouwen in de zegeningen van de kernspitsing. Maar zijn mooiste voorspelling was Hari Seldom, en die wordt meer en meer werkelijkheid.

Paai

Oebele Bruinsma

Veldkamp, Hartelijk dank voor uw heldere uitleg. U heeft mijn punt bevestigd: Het weer en haar statistische aggregaat het klimaat, is chaotisch en dus onvoorspelbaar (de onbekende samenwerking van alle u bekende details). Natuurlijk is de wereld warmer geworden (0.9 C sinds 1900). Geen twijfel dat het atmosferische CO2 gehalte( logaritmisch afnemende bijdrage aan “verwarming”) is toegenomen, mede door mensen. Uit de Vostok ijskernen analyses gecombineerd met de Hadley en Mauna Loa data kan worden geconcludeerd dat de wisselingen in wereld temperaturen tot 1945 vrijwel volledig kunnen worden verklaard op basis van natuurlijke variaties. Aangezien de atmosfeer nu 400 ppm CO2 bevat, de veronderstelde positieve terugkoppelingen (o.a. water damp) zouden moeten werken, waar is dan de verspelde verwarming?

Hans Erren

@ Dick Veldkamp
Het is u vast bekend dat de onzekerheid in de climate sensitivity een factor drie bedraagd, en dat er dus geen sprake kan zijn van “uitstekende wetenschappelijke modellen”. De modellen met een sterke sensitivity voor co2 worden getuned met dterke aerosolkoeling en de modellen met een zwakke sensitivity voor co2 worden getuned met zwakke aerosolkoeling, waardoor ze allemaal netjes de temeratuurgeschiedenis va de 20e eeuw kunnen nabootsen zonder de invloed van de zon te hoeven meenemen. Uw 95% zekerheid is een een consensus die gecreerd is door de IPCC lead authors die zonder peer review hebben staan cherrypicken in de literatuur.

En dat weet u.

Hans Erren

aanvulling, klimaatfysica is geen simpele middelbareschoolnatuurkunde, of heeft u de wel de theorie van chaotische niet-lineaire systemen behandeld gehad in uw natuurkundeles?

Anton Bakker

Dick Veldkamp, #51, volgens mij staar je je blind en kijk je niet om je heen wat er gebeurt en wat er geschreven wordt. Sinds dit artikel zijn er weer vele artikelen geweest over het feit dat de temperatuur al 15 jaar niet omhoog gaat. De media doe nu ook mee, zoals Der Spiegel, http://notrickszone.com/2013/01/19/spiegel-ends-europes-climate-denialism-european-media-now-scrambling-to-explain-end-of-warming/ .
Hierin wordt zelfs Kevin Trenberth genoemd. Lees nu eens dit soort artikelen en probeer dan te beseffen dat de klimaatwereld niet te vergelijken is met Newton of andere nietszeggende vergelijkingen. Deze wetenschap is de minst ontwikkelde wetenschap van alle wetenschappen. Dus dat betekent dat elke stelling die geponeerd wordt weinig kans van slagen heeft. Het is te complex en daarom moeten alle “uitslagen” niet als waarheid worden geaccepteerd, als het net goed in jouw straatje past. Een kritische blik is geen sceptische blik!

Jos Hagelaars

@Oebele Bruinsma #54

“Uit de Vostok ijskernen analyses gecombineerd met de Hadley en Mauna Loa data kan worden geconcludeerd dat de wisselingen in wereld temperaturen tot 1945 vrijwel volledig kunnen worden verklaard op basis van natuurlijke variaties.”
Nee. Het CO2 gehalte in de atmosfeer stijgt al sinds de industriële revolutie en speelt derhalve ook voor 1945 een rol.

“Aangezien de atmosfeer nu 400 ppm CO2 bevat, de veronderstelde positieve terugkoppelingen (o.a. water damp) zouden moeten werken, waar is dan de verspelde verwarming?”
Je geeft zelf het antwoord:
“Natuurlijk is de wereld warmer geworden (0.9 C sinds 1900).”

@Hans Erren

“..zonder de invloed van de zon te hoeven meenemen”
Dit is natuurlijk niet waar en dat weet je best. Daarbij is de klimaatgevoeligheid zeker niet alleen bepaald op basis van klimaatmodellen alleen en dat weet jij ook best.

Trouwens nu je over de zon begint, kun jij mij uitleggen waarom een bekend klimaatscepticus zoals Bob Tisdale (een ‘bewijs’ van hem zit in de presentatie van Marcel Crok) met een grafiek aan komt zetten als zijn figuur 5 op de volgende pagina:
http://bobtisdale.blogspot.nl/2009/01/agw-proponents-are-two-faced-when-it.html
Hij zegt dat de rode lijn de huidige stand van de kennis omtrent de TSI van de zon representeert, een wiebellijntje dat sinds 1880 geen enkele trend vertoont terwijl toch de temperatuur met zo’n 0.8 °C gestegen is sinds die tijd.
Hoe kan dat nu, is er nog een klimaatsceptische verklaring voor de stijging van de temperatuur over, of moet die komen uit het nog te ontdekken ‘onbekende mechanisme’, waar Marcel het over heeft in zijn presentatie voor de minister?

Bert Amesz

Als een wetenschapper kritiek uitoefent op het werk van een collega, dan draagt dat bij tot ‘voortschrijdend inzicht’. Daarentegen worden kanttekeningen van een scepticus meestal weggezet als ‘ongefundeerde flauwekul’. In sommige gevallen terecht. Maar niet altijd. Hier een voorbeeld.

Na de publicatie van IPCC’s AR4 stelde onze regering de Tweede Deltacommissie in (Commissie Veerman) in om de klimaatbestendigheid van Nederland onder de loep te nemen. Hun – door de wetenschap onderbouwde advies – werd door V&W klakkeloos overgenomen in het Nationaal Waterplan. Om de snel stijgende zeespiegel het hoofd te bieden, en met het oog op de te verwachten droge (!) zomers, moest het peil van het IJsselmeer met 1,5 meter verhoogd worden. De kosten voor deze – en andere– maatregelen werden geraamd op ruim 100 miljard euro. Gelukkig was er een scepticus (ondergetekende) die dat niet wilde geloven. Ik dook in het lijvige dossier, publiceerde mijn bevindingen in een vakblad, schreef een brief aan de Tweede Kamer en werd uitgenodigd voor het overleg van de Vaste Kamercommissie V&W. Dat werd overigens afgeblazen vanwege de val van de regering, waarna het plan ‘controversieel’ werd verklaard. Of mijn bijdrage doorslaggevend was, weet ik niet. Feit is dat vorig jaar het plan definitief werd verwezen naar waar het thuis hoort: de prullenbak.

Bert Amesz
http://water-climate.blogspot.nl/

Oebele Bruinsma

Beste Bob Brand/Veldkamp, Wederom dank voor uw met literatuur voorziene reakties. U heeft geluk, ik heb een vrij weekend dankzij de wat tegenvallende “code oranje”(weer) .beste Bob, je geeft de “warming zaak” bloot door klimaatwetenschap als “systeemwetenschap” te beschouwen. Ik heb de moeite(onbetaald, ik ben met pensioen) genomen om al de aangeboden referenties te lezen. Ik geef de definitie van een systeem van Donella H. Meadows, u kunt dat allemaal vinden op ons aller Internet: Systemen zijn meer dan de som der delen”. Systemen bestaan uit een aantal onderling verbonden elementen ( of set van elementen), die op een coherente wijze zodanig zijn verbonden dat een bepaald doel wordt bereikt. Dus systemen bevatten drie onderdelen: de basis elementen (zie uw Brand en Veldkamp bijdragen), de dwarsverbanden (grotendeels onbekend), en de functies dan wel de doelen van het systeem (authoriteit/IPCC) Hier gaat zelfs Meadows in de fout. Om een lang systeem verhaal kort te houden, en dat is het interessante van Blogs, is de gevoeligheid van de dwarsverbanden voor zoals het zo mooi heet “the flow of information”. Met andere woorden wie de flow of information controleert controleert het systeem. Ik hoef u niet uit te leggen wat dit betekent in het licht van climate gate en de role van de Professoren Jones en Briffa. Ik bied meteen mijn excuses aan want ik behoor (mijn leeftijd) geen personen te noemen.

Bob Brand

Beste Oebele Bruinsma (#54)

Helaas, u heeft Dick Veldkamp niet begrepen. Even wat van uw misvattingen:

Het weer en haar statistische aggregaat het klimaat, is chaotisch en dus onvoorspelbaar ..

Weer en klimaat zijn fundamenteel verschillend. Het weer (op een bepaald tijdstip en lokatie) is onvoorspelbaar voorbij een dag of 15, hooguit een dag of 30 als je gebruik maakt van ‘persistence‘: de autoregressie van variabelen als de temperatuur. Weersystemen kunnen namelijk geheel willekeurig energie (enthalpie en ook entropie) ‘lenen’ van naburige weersystemen.

Het klimaat is echter begrensd. Het is een gesloten systeem: alle energie komt van binnenkomend zonlicht en de enige manier waarop het energie kwijt kan is via straling (warmtestraling van de top-of-atmosphere). Het klimaat is géén chaotisch systeem, het kan niet willekeurig en ‘at random’ energie lenen van naburige systemen.

Als u denkt dat het klimaat chaotisch is, graag het formele bewijs. Dat is geprobeerd en het faalt volkomen.

logaritmisch afnemende bijdrage aan “verwarming”

U spreekt uzelf tegen. Enerzijds beweert u dat het klimaat “chaotisch” is, en anderzijds een “logaritmisch afnemende bijdrage” aan de opwarming door CO2. Wat is het nu? Chaotisch of niet?

Het is typerend voor de demagogie van het twijfel zaaien: u wilt maximaal verwarring zaaien maar overspeelt uw hand. Enerzijds kletskoek over ‘chaotisch’, anderzijds effekes benadrukken dat de opwarming “logaritmisch afneemt”. De consistentie is ver te zoeken.

.. dat de wisselingen in wereld temperaturen tot 1945 vrijwel volledig kunnen worden verklaard op basis van natuurlijke variaties.

Nee, dat is onjuist en misleidend. Hier wat IPCC AR4 er werkelijk over zegt:

It is very unlikely that climate changes of at least the seven centuries prior to 1950 were due to variability generated within the climate system alone. A significant fraction of the reconstructed Northern Hemisphere interdecadal temperature variability over those centuries is very likely attributable to volcanic eruptions and changes in solar irradiance, and it is likely that anthropogenic forcing contributed to the early 20th-century warming evident in these records.

Het is dus waarschijnlijk dat antropogene forceringen ook hebben bijgedragen aan de opwarming tot 1945. De rol van vulkanisme, zonnesterkte en de extra ‘well-mixed’ broeikasgassen + aerosolen kan je hier zien:

http://data.giss.nasa.gov/modelforce/RadF.gif

Aan deze Radiative Forcings zie je dat tussen 1910 en 1950 er een periode was met opvallend weinig vulkanisme: minder koeling door stratosferische aerosolen. Begin 19e eeuw en ook 1882 waren er juist forse erupties. De toegenomen zonnesterkte speelt ook een (kleine) rol.

Het groene lijntje is de optelsom van de extra broeikasgassen, en de koelende troposferische aeerosolen (lichtblauw – vooral sulfaten door zwavelhoudend steenkool) houden deze toename van GHG’s in evenwicht tot ca. 1970. Tel je alle forceringen op, dan zie je het volgende totaal:

http://data.giss.nasa.gov/modelforce/NetF.gif

De mondiale temperatuur volgt met enige vertraging deze forcering, waar je sterke korte-termijn variaties door El Niño/La Niña bij op dient te tellen. De vertraging wordt vooral veroorzaakt door de aanzienlijke warmtecapaciteit van de oceanen.

Herman Vruggink

Helaas geen animo voor fase 2. Het kan natuurlijk ook aan mijn persoontje liggen. Wie toch wil nadenken over hoe het nu verder moet kan hier terecht: http://sargasso.nl/energie-en-klimaatbeleid-is-woud-van-doelstellingen/ JPvSoest, één van de weinigen die zijn hersens er wel over breekt heeft weer een aardig verhaal neergezet . De moeite waard om te lezen. Over tot de orde van de dag: oude koeien dus. Laat ik beginnen met heer Veldkamp.

@Dick Veldkamp, U schrijft in #43 dat ” het huidige beeld van het klimaat op solide, ontelbaar vaak geteste wetenschap berust.” Is dat zo? U heeft vast wel eens dit plaatje uit IPCC2007 gezien: http://gregladen.com/wordpress/wp-content/graphics/ipcc_forcing1.jpg
Maar heeft u zich wel eens afgevraagd wat LOSU in de laatste kolom betekent? LOSU = Level Of Scientific Understanding En heeft u gezien hoe vaak de status LOW vermeld staat? De klimaatwetenschap zelf geeft aan nog met grote onzekerheden te zitten maar volgens Veldkamp is alles al in kannen en kruiken.

U beweert in #51 “dat we voor alle verschijnselen die het klimaat beinvloeden uitstekende wetenschappelijke theorieen en modellen hebben” O ja? Waarom zie ik dan nooit een behoorlijke simulatie en een keurige leesbare grafiek die het verloop van de temperatuur laat zien volgens model en waarnemingen? Die zijn er blijkbaar helemaal niet. Zelfs prof. Wilco Hazeleger moet zijn toevlucht zoeken tot de gebrekkige meervoudige regressie en kopieert gewoon Fost & Rahmie 2011. Zie http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL-2012-KNMI-Wilco-Hazeleger-Klimaatverandering-stand-van-de-wetenschap.pdf Bij het KNMI hebben ze blijkbaar ook niet beter. Indien het waar is dat er geavanceerde modellen bestaan die van begin tot einde zo mooi het verloop kunnen simuleren wat u wel eens vaker heeft beweert, waarom zie ik daar dan nooit wat van?

De invloed van vulkanen. Waarschijnlijk heeft u zich stof in de ogen laten strooien door Dana1981 van het obscure sceptical science zie http://skepticalscience.com/foster-and-rahmstorf-measure-global-warming-signal.html De onzin van mensen als James007Cook of Dana1981 kunt u maar beter overslaan en direct het onderzoek zelf lezen. Heeft u eigenlijk wel eens naar tabel 1 en tabel 2 gekeken? U ziet daar de trend en de adjusted trend. In tabel 2 ziet u de opbouw, indien we deze waarden optellen komen we op de waarde in tabel 1. U ziet hier dat de waarde voor vulkanen (AOD) een tegengesteld teken kent. Anders gezegd, Indien u corrigeert voor invloed van de vulkanen dan zal de trend juist vlakker verlopen. Bekijkt u ook eens opnieuw de data tot aan 2013 zodra alles beschikbaar is. Nee wacht, neemt u dan gelijk de afgelopen 30 jaar, dan is @Hans Paijmans ook gelukkig, die is erg gesteld op precies 30 jaar. Dus rekent u binnenkort de periode 1983 tot 2013 eens opnieuw door. Houdt u dan wel uw kin vast, anders kan uw mond wel eens ver open vallen van verbazing indien u waarneemt dat de adjusted trend nu zelfs vlakker loopt dan de waarnemingen. Daarmee zien we ook direct hoe betrekkelijk deze methodiek is.

Anton Bakker opent het bal in #1 met de stelling dat de klimaatwetenschap zich nog in het embryonale stadium bevindt. Nu ik het gepresenteerde heb doorgelezen denk ik dat die stelling wel klopt.

Herman Vruggink

Wat jammer dat uw werkelijk schitterende betoog in #52 wordt vervolgd door #61 waar wat slordigheden in zitten.

1. We zien wel vaker de bewering dat tussen 1910 en 1950 er een periode was met opvallend weinig vulkanisme sprake is. Dit is duidelijk een eigen leven gaan leiden. De periode 1910 – 1963 ligt veel dichter bij de waarheid. Zie ook de forcing grafiek. Het betreft dan uitbarstingen met VEI 5 en hoger en liggend in de tropenzone. Overigens is”opvallend weinig” ook maar zeer betrekkelijk indien we het over een paar honderd jaar bekijken. Kan het zijn dat 1950 beter uitkomt om de terugval in temperatuur sinds 1945 te verklaren?

2. U laat de forcing grafiek van Hansen zien. Oorspronkelijk heeft hier http://www.theoildrum.com/uploads/12/hansen_fig5.png
Uit Hansen (2007) gestaan. Onlangs is dit op de NASA site vervangen. Mogelijk omdat dit Hansen beter uitkomt. We zien het grote verschil in de Aerosols. In de nieuwe grafiek loopt deze gewoon door volgens computer gegenereerde waarden. Het slaat nergens op. In Noord Amerika, Japan, Australie, Europa en nu ook China loopt de SO2 uitstoot sterk terug. Het IPCC volgt Hansen daarom niet. Waarom laat u de forcing grafiek uit AR5 niet zien?

Bob Brand

Beste Oebele Bruinsma (#54 en #61)

Nog even over het weer en uw zogenaamd ‘chaotische’ klimaat. ik zei hierboven:

Weer en klimaat zijn fundamenteel verschillend. Het weer (op een bepaald tijdstip en lokatie) is onvoorspelbaar voorbij een dag of 15, hooguit een dag of 30 als je gebruik maakt van ‘persistence‘: de autoregressie van variabelen als de temperatuur. Weersystemen kunnen namelijk geheel willekeurig energie (enthalpie en ook entropie) ‘lenen’ van naburige weersystemen.

Het klimaat is echter begrensd. Het is een gesloten systeem: ..

Weersvoorspellingen zijn beginwaarde-problemen. De toestand van de atmosfeer aan het begin van de simulatie is niet volledig bekend – temperatuur en druk op ieder roosterpunt is met een beperkte nauwkeurigheid gemeten en moet vaak geïnterpoleerd worden. De vloeistofdynamica brengt met zich mee, dat die onzekerheden op den duur groeien en de weersvoorspelling onbruikbaar maken voorbij een dag of tien. Het bekende ‘butterfly-effect’ van Lorenz maakt dat zelfs een willekeurig kleine verstoring van de ‘initial values’ op de lange duur (hooguit een dag of 30) aan zal groeien, en de staat van de atmosfeer (het weer) kan beïnvloeden.

Dat verhindert echter niet het berekenen van *gemiddelden* van temperatuur en neerslag over langere periodes van bijvoorbeeld 30 jaar (het klimaat). Het blijkt dan dat de verschillen in beginwaarden (het weer) de gemiddelden niet beïnvloeden: de verschillen middelen uit op de lange duur. Dat is natuurlijk ook wat de ervaring zegt: je kan in Nederland *soms* een zomerse dag hebben die warmer is dan dezelfde dag in de tropen, maar *gemiddeld* houden we een Nederlands klimaat en krijgen niet ‘at random’ opeens een tropisch of arctisch klimaat.

Klimaat is geen initial value problem maar een boundary value problem: de *gemiddelden* veranderen niet door willekeurige kleine verstoringen aan het begin, maar alleen door factoren die over langere tijd de toestandsvergelijkingen beïnvloeden (zoals extra energie in het systeem door variaties in zonnesterkte).

Hetzelfde geldt voor een pannetje water dat je aan de kook brengt – een ‘weersvoorspelling’ is analoog aan het voorspellen waar de volgende luchtbel boven gaat komen. Dat lukt wel, maar alleen op de korte termijn en je moet de begintoestand van de belletjes in de vloeistof enigszins kennen.

Het ‘klimaat’ is dan vergelijkbaar met de *gemiddelde* temperatuur en verdamping van het pannetje – alléén de ‘boundary conditions’ zijn daarvoor bepalend, zoals hoe hoog het gaspitje staat en wat de druk is. De wetten van de thermodynamica bepalen deze gemiddelden.

P.S.: Ik ben nog láng niet met pensioen en mag dus lekker werken. Wellicht tot later.

Herman Vruggink

Nooit gedacht dat ik ooit reclame zou maken voor de clan van Verheggen, maar het antwoord van Maarten Keulemans aan Hans Custers #18 is de moeite waard om te lezen. http://klimaatverandering.wordpress.com/2013/01/21/hans-wat-is-nou-eigenlijk-het-probleem/ en passant maakt hij nog even reclame voor het boek van Bert Amesz #59 “Aan de knoppen van het klimaat…”

Oebele Bruinsma

De verschuiving van een falsifieerbare wetenschap naar een “systeemwetenschap” zoals uit deze eenvoudige discussie blijkt heeft grote nadelen. Alle deelnemers komen met kleine technische brokstukken hun gelijk bepleiten en men krijgt alle ruimte als deze brokstukken in het grote geheel passen. De van het grote geheel “afwijkende” brokstukken worden tot nu toe vrijwel genegeerd of nog erger. Hoe is dit zo gekomen?
Er is m.i. een groot verschil tussen “echte wetenschap” en “burocratische wetenschap” Echte wetenschap leeft met het vooruitzicht van het falen. In burocratische wetenschap is dat niet toegestaan. Het gehele project in dit geval Global warming, of Climate change, of Climate disruption of Climate mitigation of Extreme weather is vooraf gedefinieerd vaak met prachtige Gantt charts, en met deadlines. Zo’n vorm van patronage maakt mensen overmoedig, net zoals in de Middeleeuwen met favorieten van het Hof. Echte wetenschappelijke doorbraken zijn maar moeilijk te voorspellen. Dit brengt mij bij punt twee: Geheimhouding. In een sfeer van geheimhouding (Hockey stick ontwikkeling) werden niet welgevallige data verdoezeld (LIA, MWP). De UN omarmde deze resultaten. Mijn eerste vraag zou zijn: “Kunnen deze resultaten worden gereproduceerd?” Na ijzige uitwisselingen tussen betrokkenen en criticasters, kregen de criticasters gelijk en de UN liet de stick meteen vallen. Desalniettemin waren de betrokken bureaucratische wetenschappers (in USA en UK) niet bereid hun data en methodiek bekend te stellen: Climategate e-mail: “You only want to criticise it”.
In contrast met de echte wetenschap, de eerder genoemde Einstein leverde al zijn berekeningen in bij Eddington zodat ze aan kritische testen konden worden onderworpen. (Slaagden met vlag en wimpel). Wat viel er dan te verbergen door de heren ?(o.a. Jones, Briffa en Mann). Dit brengt mij bij het derde punt. Slechte metingen: Het gehele NOAA netwerk aan meetpunten blijkt kwalitatief niet zo stevig te zijn als men deed voorkomen (Rapport 20 januari 2013 NOAA over ALW effekten bij meetstations). Dit soort Antropogene Lokale Warming effecten (Urban Heat Island) zijn al jaren bekend maar worden nu pas langzamerhand geïnventariseerd. Dit brengt mij bij het vierde punt: De media; in de oude tijd werden beide kanten van een zaak gehoord. Sinds jaren doet o.a. de BBC hier niet meer aan; zie de deelnemers aan expert meetings. Wat mij brengt tot het volgende punt: Censuur. Er zijn vele vormen van passieve censuur onder het mom van politiek correcte verslaggeving. Voorbeelden te over (zie o.a. Nature). Dit brengt mij bij het vijfde punt consensus. We hebben dit eerder behandeld. Als er consensus is is er geen wetenschap, als er wetenschap is is er geen consensus. Science is dus nooit “settled”. Dit brengt mij bij mijn zesde punt: Geld. Gezien de relatie ontwikkeld na de jaren 50 van regeringen met door hen riant gefinancieerde onderzoeks instituten (Zie Eisenhower voor de militaire industriële variant) lijkt, laat ik me mild uitdrukken, tot mogelijkheden van massage. Zie de recente verkoop van het groene TV kanaal in de USA: Current TV (een flop) voor 500 m $ door Al Gore.
Deze alsmaar schuivende panelen van mensen meningen en geld doen het begrijpen van ons klimaat helaas geen eer aan. Integendeel.
Ik heb dan ook een eenvoudige vraag die uit deze discussie voort komt: Waar is de gemodelleerde warmte die al ruim 15 jaar zoek is, gebleven/ opgeslagen? Een soortgelijke vraag is door de Burgemeester van Londen gisteren gesteld. Ik ben benieuwd, maar niet naar: in de diepere oceaan lagen, maar we hebben meer meetpunten nodig”.

Bob Brand

Beste Herman Vruggink (#63)

Waarom laat u de forcing grafiek uit AR5 niet zien?

Omdat IPCC AR5 nog in draft is, en er momenteel van alles in verandert. De stratosferische aerosolen die NASA GISS gebruikt zijn trouwens dezelfde die voor het CMIP5 project gebruikt worden. Ik wees op deze grafiek:

http://data.giss.nasa.gov/modelforce/RadF.gif

Vervolgens kom jij héél suggestief met: “U laat de forcing grafiek van Hansen zien. Oorspronkelijk heeft hier http://www.theoildrum.com/uploads/12/hansen_fig5.png Uit Hansen (2007) gestaan. Onlangs is dit op de NASA site vervangen. Mogelijk omdat dit Hansen beter uitkomt. We zien het grote verschil in de Aerosols. ..

Dat is onzin. Als je namelijk de huidige grafiek met die uit 2007 vergelijkt, zie je:

* het enige verschil is de troposferische aerosolen ná 1990;
* de nieuwe grafiek loopt tot 2007, de oude tot 2003.

Het heeft dus niets te maken met “beter uitkomen”, het is een update van de troposferische aerosolen op basis van nieuwe gegevens.

Mijn reactie #61 ging echter over stratosferische aerosolen door vulkanische erupties vóór 1945/1950, in antwoord op Oebele Bruinsma:

Het is dus waarschijnlijk dat antropogene forceringen ook hebben bijgedragen aan de opwarming tot 1945. De rol van vulkanisme, zonnesterkte en de extra ‘well-mixed’ broeikasgassen + aerosolen kan je hier zien:

http://data.giss.nasa.gov/modelforce/RadF.gif

Aan deze Radiative Forcings zie je dat tussen 1910 en 1950 er een periode was met opvallend weinig vulkanisme: minder koeling door stratosferische aerosolen. Begin 19e eeuw en ook 1882 waren er juist forse erupties. De toegenomen zonnesterkte speelt ook een (kleine) rol.

Herman Vruggink

@Bob Brand,

U schrijft: “Het enige verschil is de troposferische aerosolen ná 1990; ”

Inderdaad en daar gaat het dus om. Bij alles en iedereen inclusief IPCC loopt het daarna vlak. Behalve bij klimaat activist Hansen van de NASA. Update van de troposferische aerosolen op basis van nieuwe gegevens? Kletskoek. Uit de forcing tabellen van Hansen kan je gewoon zien dat het computer gegenereerde waarden zijn. Daar is geen meting aan te pas gekomen. De hele wereld weet beter, behalve Hansen en Brand. Leest u straks AR5 IPCC 2013 er maar eens rustig op na.

Herman Vruggink

@Bob Brand,

Laat ik het voor u nog eens op een rijtje zetten.

Wat IPPC 2007 maar ook wat Hansen 2007 zelf laat zien is ook een vlak ‘Aerosol’ verloop sinds 1990. zie
http://www.theoildrum.com/uploads/12/hansen_fig5.png

Op een dag ergens in 2010 wordt Hansen wakker en denkt: “i have a dream” en plaats vervolgens dit op de NASA site:
zie: http://data.giss.nasa.gov/modelforce/RadF.gif
Een als maar zwaar toenemende Aerosol verkoeling sinds 1990.

Er is wereldwijd hard gewekt om de SO2 uitstoot te beperken, de belangrijkste veroorzaker van koelend aerosol.
zie hiervoor fig 1 uit Klimont et al van augustus 2012.
http://iopscience.iop.org/1748-9326/8/1/014003/pdf/1748-9326_8_1_014003.pdf

Wat wij terug gaan zien in IPCC 2013 is opnieuw een vlak verloop sinds 1990. Zie
http://wattsupwiththat.files.wordpress.com/2012/12/clip_image0025.jpg

Wat nu het dichtst bij de waarheid is? ik heb werkelijk geen flauw idee. Ons begrip van hoe aerosol nu precies werkt is zeer gering. Ik kan niet anders dan voorlopig uitgaan van de consensus van het IPCC. U heeft natuurlijk het recht om het ‘visioen’ van Hansen te verdedigen.

U komt opnieuw met uw bewering dat tussen 1910 en 1950 er een periode was met opvallend weinig vulkanisme. In #63 heb ik u al uitgelegd dat die periode dus langer is: 1910 – 1963. Notabene op basis van uw eigen grafiek.
http://data.giss.nasa.gov/modelforce/RadF.gif

Welke vulkaan ziet u tussen 1950 en 1963 die ik niet zie? heeft u net zoals Hansen de gave van visioenen?

Bob Brand

Beste Herman Vruggink (#68, #69, etc.)

Het gaat over de volgende bewering van Oebele Bruinsma:

.. dat de wisselingen in wereld temperaturen tot 1945 vrijwel volledig kunnen worden verklaard op basis van natuurlijke variaties.

Dat is niet juist, zoals in #61 al is aangetoond. Niet alleen levert Bruinsma geen enkele onderbouwing, maar het is ook in tegenspraak met de conclusies uit IPCC AR4:

“It is very unlikely that climate changes of at least the seven centuries prior to 1950 were due to variability generated within the climate system alone. A significant fraction of the reconstructed Northern Hemisphere interdecadal temperature variability over those centuries is very likely attributable to volcanic eruptions and changes in solar irradiance, and it is likely that anthropogenic forcing contributed to the early 20th-century warming evident in these records.”

We constateren verder:

IPCC AR4 SPM
Vulkanische aerosolen in IPCC AR4
Explosive Volcanic Activity
Past Solar Radiative Forcing

De Solar Irradiance in AR4 is wel licht verouderd. Volgens de nieuwste inzichten is die toename echter nóg geringer dan in 2007 gedacht werd, zie bijvoorbeeld het recente review-artikel van Soukal 2012. Dat zal dus een relatief grotere rol voor de anthropogenic forcing in AR5 betekenen.

Zoals we zien is de (beperkte) opwarming tot 1945, waar Bruinsma het over heeft, mede het gevolg van minder stratosferische aerosolen ten opzichte van de periode vóór 1910 en van een licht toegenomen zonnesterkte sinds 1910:

http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/figure-2-18.html

Indien jij verder lekker in jezelf wilt gaan kletsen over de aerosolen sinds 1990, ga dan vooral je gang! En als jij met verouderde grafiekjes aan komt zetten, die vóór 1945/1950 precies hetzelfde laten zien als de huidige bepalingen – vooral doen, Herman.

Wij constateren echter dat het slechts bespottelijke afleidingsmanoeuvres zijn, gecombineerd met niet-onderbouwde en achterbakse pogingen om ‘James Hansen’ (bedoeld wordt: NASA) zwart te maken. We trappen daar niet in. Wij hebben er daarentegen héél veel plezier in om jouw afleidingsmanoeuvres aan de kaak te stellen! :-)

A.J. Schaafsma

@Vruggink

U snapt het niet goed, denk ik.

Het gaat hier over de opwarming tot 1945 zoals naar voren gebracht door de heer Bruinsma. Er wordt toch nergens beweerd dat er tussen 1950 en 1963 een grote vulkanische uitbarsting is geweest? Dat de opwarming tot 1945 onder andere door een afname van vulkanische aerosolen veroorzaakt is, impliceert toch niet dat de wat koudere periode 1950-1963 door een vulkaan zou moeten komen?

Vzv mij bekend is het met name de uitstoot van sulfaten na WO II, tijdens de naoorlogse opbouw, die de afkoeling na 1945 veroorzaakt kan hebben.

Als uit A, B en C volgt extra D dan impliceert het niet dat minder D, automatisch aan A moet liggen. Het kan ook een andere oorzaak hebben bijvoorbeeld aerosolen als gevolg van extra industriële uitstoot.

Jos Hagelaars

@Oebele Bruinsma #66

“Waar is de gemodelleerde warmte die al ruim 15 jaar zoek is, gebleven/ opgeslagen?”

Ongeveer 90% van de extra warmte als gevolg van het versterkte broeikaseffect schiet in de oceanen. Dat is dus bij uitstek de plek om dat hele kleine beetje warmte, dat jij mist in de atmosfeer, te gaan zoeken. De warmteinhoud van de oceanen tot 2000 meter is vanaf 1998 tot nu gestegen met ~14E22 Joule, tegen ~8E22 Joule over de jaren van 1955-1997. Dit komt overeen met resp. 0.8 en 0.2 W/(m2•jr) gerelateerd aan het oceaanoppervlak.
Reken het zelf even na, een mens kan zich vergissen nietwaar. De data die ik gebruikt heb, zijn afkomstig van de FTP site van NOAA, voor een grafische weergave zie: http://www.nodc.noaa.gov/OC5/3M_HEAT_CONTENT/index.html

Dat stijgen van de warmteinhoud zal uiteraard niet precies gestopt zijn bij 2000 meter, dus de diepere oceaanlagen hebben vast wat meegekregen, echter zo diep gaan de NOAA data niet.
Om dat getal van 14E22 Joule wat in perspectief te plaatsen: als dat allemaal in de atmosfeer was gebleven, zou deze zo ongeveer met 21 °C opgewarmd zijn en niet met de ~0.06 °C wat het volgens HadCRUT4 is geweest.

Het moge duidelijk zijn dat de belangrijkste graadmeter van de opwarming van de aarde, zijnde de warmteinhoud van de oceanen, laat zien dat deze opwarming de laatste 15 jaar gewoon is doorgegaan.

Herman Vruggink

@Schaafsma #43

U zult de argumenten die u gebruikt in de periode van opwarming 1910 – 1943 moeten toetsen op de periode van afkoeling die daar op volgt. U kunt ze niet onafhankelijk van elkaar verklaren.

De drie hoofdoorzaken voor de opwarming 1910 -1943 zijn volgens de klimaatwetenschap:
1. Toegenomen zonneactiviteit
2. Verminderde periode van vulkanische activiteit
3. Toename van broeikasgassen

De periode 1910 – 1943 wordt gevolgd door een periode van afkoeling 1943 – 1973. Hoe zwaarder u de derde factor (broeikasgassen) laat mee wegen in de eerst genoemde periode, des te lastiger krijgt u het om de afkoeling 1943 – 1973 te verklaren. De argumenten die u in de eerste periode gebruikt dient u ook in de daarop volgende periode te beschouwen. Het is daarom van belang dat het tweede argument, de verminderde periode van vulkanische activiteit, zo juist mogelijk wordt benoemd. Als vulkaan Angung uitbarst in 1963 is er al 20 jaar sprake van afkoeling.

Indien u als verklaring voor de afkoelingsperiode 1943 – 1973 de sterke toename van industrieel SO2 wilt aandragen kan dat alleen maar als u de factor drie, de broeikasgassen in de periode 1910 – 1943 niet te zwaar laat meewegen. Ook moet u zich dan afvragen hoe het eigenlijk gesteld was met het industrieel SO2 in de periode 1910 – 1943

Herman Vruggink

@Bob Brand #70

Algemeen aanvaard is dat de opwarming 1970 – 2000 niet meer te verklaren valt zonder de broeikasgassen hierbij te betrekken.
Dat impliceert automatisch dat de periode voor 1970 dus wel degelijk te verklaren valt zonder CO2 equivalenten. En dus is de uitspraak van Oebele Bruinsma juist.

Dat betekent NIET dat dit de meest waarschijnlijke verklaring is. De kanttekening die u plaatst met de tekst uit IPCC AR4 is geheel terecht. Het is aannemelijk dat broeikasgassen ook in de periode 1910 -1943 een zekere invloed hadden. De mate waarin de broeikasgassen een rol of rolletje meespelen in deze periode wordt in het midden gehouden.

Vervolgens benoemt u de opwarming in de periode 1910 -1943 beperkt. Dat mag u doen. Deze opwarming is van dezelfde orde van grootte als de opwarming in de periode 1970 – 2000. U benoemt daarmee automatisch ook de opwarming in laatst genoemde periode als beperkt. In uw beleving is er dus sprake van twee periodes van beperkte opwarming.

U verwijst naar http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/figure-2-18.html
Welnu, makkelijker kunt u het mij niet maken. In deze figuur is goed te zien dat de invloed van vulkanische aerosolen volgens IPCC AR4 in de periode 1943 – 1963 nog kleiner zijn dan in de periode 1910 – 1943. Waar het omgaat is dat u niet alleen de periode 1910 – 1943 moet verklaren maar ook de afkoeling daarna, rekening houdend met de argumenten die u in de eerstgenoemde periode heeft gebruikt. Zie voor een nadere uitleg in mijn antwoord aan dhr Schaafsma.

U schrijft “dat de Solar Irradiance in AR4 wellicht is verouderd en volgens de nieuwste inzichten nóg geringer is dan in 2007 gedacht werd.” Ik vind het prima. Dus nog minder reden om de afvlakking van de laatste 15 jaar toe te schrijven aan de afname van solar irradiance. Neemt u dat ook even mee in een nieuwe regressie berekening volgens Foster &Rahmie ?

En de slotvraag van vandaag : U noemt dus de weergave uit AR5 IPCC2013 een verouderde grafiek?
http://wattsupwiththat.files.wordpress.com/2012/12/clip_image0025.jpg

Jos Hagelaars

@Vruggink #74

“U noemt dus de weergave uit AR5 IPCC2013 een verouderde grafiek?”

U zit er weer eens naast. De grafiek waar u naar linkt van WUWT komt niet uit het AR5 SOD document, maar is een variatie gemaakt door Nic Lewis, waarbij hij eigenhandig de data heeft gewijzigd en aangevuld. Voor het origineel en de uitleg, zie:
http://www.bishop-hill.net/blog/2012/12/19/why-doesnt-the-ar5-sods-climate-sensitivity-range-reflect-it.html

Herman Vruggink

@Jos Hagelaars,

Oooohh, Is dat het probleem? Dan wachten we toch gewoon op de uitgave van AR5 in september? Heb je weer even tijd gewonnen …. :) In de tussentijd sluit ik me dan maar aan bij het comment van Judith Curry :
” Nic Lewis in the post at BishopHill does a very nice empirically based sensitivity analysis “

Sander van der Wal

Het is natuurlijk zo dat een discussie over wie gaat betalen veel interessanter is dan een discussie over wat de oorzaken zijn. Immers, in de discussie over wie gaat betalen is de discussie over wiens schuld het is een manier om bij een specifieke groep mensen de rekening te leggen.

En dat is ook de enige reden om de wetenschappelijke discussie binnen te halen in de politieke discussie.

Maar je kan de politieke discussie ook prima voeren zonder wetenschap. De vraag die je stelt is simpel: “moet ik betalen om een situatie op te lossen die ik niet heb gecreeerd, waar ik in verhouding minder van profiteer dan de meeste andere mensen en waar ik geen last van de problemen zal hebben omdat ik tegen die tijd hardstikke dood ben?”

Fred Versteeg

@Veldkamp 51

“Sommige mensen schijnen te denken dat iedere stelling in de wetenschap morgen door een enkel vervelend feitje kan worden omvergeworpen. Dat is niet het geval. Zeker in de fysica is er een vaste kern van theorieen die dusdanig goed klopt met waarnemingen van de werkelijkheid, dat die nooit meer zal veranderen.”

Oeps, ik hoop niet dat u daarmee doelt op het standaardmodel in de astronomie. Waar men via niet op waarnemingen gebaseerde, maar volledig modelmatige verschijnselen als inflatie, donkere materie en donkere energie poogt een theorie staande te houden en waar door de ontdekking van bv. de ‘dark flow’ een hevige discussie bezig is over dat standaardmodel.

Vooralsnog ga ik er net als bijna iedereen vanuit dat CO2 een rol speelt in de opwarming van de aarde en dat dus ook het menselijk handelen van belang is. Maar daar houdt het mee op. Ik zie in de discussies juist veel onzekerheden over vele factoren in de werking van het klimaat. Met die onzekerheid doel ik niet op statistische onzekerheden, maar gewoon op een gebrek aan kennis en inzicht.

U schrijft: “Mijn punt is dat we voor alle verschijnselen die het klimaat beinvloeden uitstekende wetenschappelijke theorieen en modellen hebben.” Echt, voor alle verschijnselen? Hoe komt het dan dat zeer recent geconcludeerd wordt dat het opwarmend effect van soot veel groter blijkt te zijn dan tot nu toe gedacht? Hoe komt het dat de discussie over de koelende werking van SO2 nog verre van afgerond is? Dat men over de gevolgen van wolken nog zo weinig weet?

Vanwege het feit dat we niet over alle verschijnselen zo veel weten als u pretendeert, bestaat de mogelijkheid dat juist binnen de klimatologie theorieën ‘morgen door een enkel vervelend feitje kunnen worden omvergeworpen’.

PS: Stellingen en theoriën zijn niet hetzelfde in het wetenschappelijke jargon. En bedoelt u met ‘stelling’ een hypothese of de term zoals die in de wiskunde wordt gebruikt?

Bob Brand

Beste Fred Versteeg (#78)

Wat Dick Veldkamp zei:

Sommige mensen schijnen te denken dat iedere stelling in de wetenschap morgen door een enkel vervelend feitje kan worden omvergeworpen. Dat is niet het geval. Zeker in de fysica is er een vaste kern van theorieen die dusdanig goed klopt met waarnemingen van de werkelijkheid, dat die nooit meer zal veranderen. Net zoals de relativiteitstheorie de Newtonse mechanica niet veranderd heeft, maar alleen uitgebreid.

Een voorbeeld gaf hij er meteen bij: de voorspellingen en berekeningen van de Newtonse mechanica blijven gewoon werken (met aanzienlijke nauwkeurigheid) bij v << c, ook al is die mechanica eigenlijk opgevolgd door de relativiteitstheorie.

Met de 'vaste kern van theorieën' bedoelt Dick Veldkamp waarschijnlijk: mechanica, thermodynamica en statistische mechanica, elektrodynamica, relativiteitstheorie, quantummechanica, spectroscopie en atoomfysica en de quantumelectrodynamica. Die zijn zo grondig getest dat ze (wellicht als onderdeel van een meeromvattende theorie) altijd zullen voortbestaan. Misschien dat er hooguit een fors aantal posities achter de komma nog eens iets verandert, of in heel exotische omstandigheden – en dat is wat Asimov bedoelde in zijn 'The Relativity of Wrong'.

In tegenstelling tot wat u beweert zijn zaken als "inflatie, donkere materie en donkere energie" geen onderdeel van het "standaardmodel in de astronomie". Het zijn heel jonge, nieuwe hypothesen uit de kosmologie (!) die nu nog geen concrete fysische invulling hebben. En het zijn JUIST de waarnemingen die er toe dwingen om de versnelling van de expansie van het universum en het bestaan van de ‘big bang’ onder ogen te zien, hoe contra-intuïtief die waarnemingen ook mogen lijken.

In de kosmologie (!) wordt het zeer nieuwe Lambda-CDM model wel eens schertsenderwijs aangeduid als het ‘standaardmodel van de kosmologie’, en dat is vooral omdat het de ‘minimum set’ aan aannames vertegenwoordigt die je nodig hebt om een reeks aan waargenomen verschijnselen te verklaren. Uiteraard zijn er, zoals bij elke nieuwe theorie, tegenstanders die liever bij het oude blijven. Dat heeft er niet zozeer mee te maken dat het ‘volledig modelmatig’ zou zijn maar juist dat de fysische invulling nog deels speculatief is.

Hoe dan ook, Dick Veldkamp zal ongetwijfeld niet de allernieuwste hypothesen in de kosmologie bedoelen. Hij bedoelt de vaste kern van theorieën in de fysica die warmtetransport en stroming, licht en elektromagnetische straling, verstrooiing, absorptie en spectroscopie beschrijven. De fysica van die processen is met grote nauwkeurigheid bekend. De vragen binnen de klimaatwetenschap betreffen de *interactie* van deze processen en vooral het verzamelen van voldoende data om bijvoorbeeld de precieze lokatie, tijdstip en hoeveelheid van sulfaat-emissies (nu en in het verleden!) in kaart te kunnen brengen.

Het klopt wel dat Veldkamp beter had kunnen schrijven: ‘theorieën in de wetenschap’ in plaats van ‘stellingen’. Lees vooral het essay van Asimov.

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief