Een nieuwe draai aan de ommekeer

A demonstrator holds an anti-nuclear flag during a protest in front of the Schacht Konrad nuclear depot in Bleckenstedt

Anti-kernenergieprotest in Duitsland (Foto Reuters)

Het was politiek gezien een meesterzet van de Duitse bondskanselier Angela Merkel om afgelopen zomer het einde van de kernenergie aan te kondigen. Veel Duitsers houden niet van Atomkraft en de Groenen wisten daar de ene deelstaatverkiezing na de andere enorm van te profiteren. Zozeer zelfs, dat ze in de deelstaat Baden-Württemberg zelfs voor het eerst een premier konden leveren (al had dat ook andere redenen). Aan die groene opmars is na Merkels besluit, dat de geschiedenis in is gegaan als de Energiewende, een einde gekomen.

Helaas loopt de beloofde ommekeer zelf niet zo lekker als Merkel had gehoopt. Ze was weliswaar gewaarschuwd, maar de bondskanselier kon de conclusie van de ethische commissie, die ze zelf na het kernongeluk van Fukushima in het leven had geroepen, niet negeren. En dus werd een overhaast besluit genomen – zonder de plannen goed door te denken en zonder overleg met Europese partners. NRC-correspondent Joost van der Vaart schreef destijds:

Kerncentrales leveren nu nog 23 procent van de Duitse stroom. In 2022 moet het daarmee gedaan zijn. Dan moet de elektriciteit uit duurzame energiebronnen komen (zon, wind; 35 procent), bruinkool (25 procent), aardgas (20 procent), steenkool (15 procent) en olie (5 procent). Waarmee ook in de toekomst fossiele brandstoffen de belangrijkste stroomleveranciers voor huishoudens blijven. Zo ‘groen’ wordt het land nu ook weer niet.

Deze week probeerde de bondskanselier op haar kantoor in Berlijn een nieuwe draai aan de Wende te geven. Ze sprak met de top van een aantal grote Duitse energiebedrijven, zoals E.On en RWE, maar ook (bouwer van energiecentrales) Siemens, netwerkbeheerders, vakbonden en lobbyisten. De partijen waren het eigenlijk maar over één ding eens, de rekensom: door het uitschakelen van kerncentrales dreigt een gat in de stroomvoorziening van 12.696 megawatt. Ter compensatie zouden in het komende decennium ongeveer vijftien nieuwe energiecentrales nodig zijn.

Maar energiebedrijven hebben weinig zin om die te bouwen. Want een onderdeel van de door de Duitse regering bedachte ‘Wende’ is een toename van duurzame energie uit wind en zon. Dat is nodig om de klimaatdoelstelling niet in gevaar te brengen. Maar als nieuwe centrales alleen maar worden ingezet om de fluctuaties van wind- en zonne-energie op te vangen, zullen ze nooit rendabel zijn. Wie durft daar miljarden in te investeren?

Volgens Hildegard Müller van de energielobbygroep BDEW waren alle partijen het erover eens dat de oude centrales pas mogen worden afgebroken als er nieuwe voor in de plaats komen: ‘On the one hand, this has to be about being able to run existing power plants profitably in the future. On the other hand it is important to develop carefully further measures for the necessary new construction’, zei Müller volgens de website Euractiv.

De oppositie is verontwaardigd. Volgens de sociaal-democratische oppositie was het energieberaad niet meer dan ‘een slechte mop’. Groenen-voorzitter Cem Özdemir zei in Die Welt:

‘Mit fernsehgerechten Showtreffen wenige Tage vor Landtagswahlen wird in Deutschland kein Meter Hochspannungsnetz gebaut, keine Speichertechnologie erforscht und kein Altbau gedämmt.’

Ook de werkgeversorganisaties maken zich grote zorgen. Die Zeit schrijft:

Der Präsident des Arbeitgeberverbandes Gesamtmetall, Martin Kannegiesser, sagte der Bild-Zeitung: ‘Die Art, wie die Energie-Wende gelaufen ist, ist problematisch.’ Er habe nicht den Eindruck, dass die Auswirkungen genügend durchdacht wurden. ‘Ein Scheitern der Energiewende wäre für den Industriestandort Deutschland ein großes Problem. Im schlimmsten Fall drohen Betriebsschließungen und Standortverlagerungen.’

Reuters meldt dat de stroomvoorziening al een paar keer bijna in het ongerede is geraakt  sinds acht kerncentrales afgelopen zomer van het net zijn gehaald. Het netwerk is soms overbelast of er dreigt juist een tekort aan stroom. Er is zeker 4.000 kilometer hoogspanningsleiding en 230.000 kilometer aan nieuwe elektriciteitskabels nodig om het netwerk aan te passen. En nu het geplande windmolenpark in de Noordzee het misschien ook niet gaat halen, heeft Merkel dringend behoefte aan een ommekeer van de Wende.

18 reacties op 'Een nieuwe draai aan de ommekeer'

JAN MEIJER

Tja dat kan iedereen bedenken die had nagedacht. Er zullen altijd centrales op fossiele brandstof nodig zijn als er geen wind, zon af waterkracht voldoende is; en dat betekent een negatieve bezettingsgraad van die centrales en daarin gaan bedrijven niet in investeren. Kernenergie weg? Maar dan wel een alternatief aanbieden dat ook groen is en dat is er nog niet.

H.N Geraedts

Dit heet bij ons in Noord Amerika in de volksmond gewoon ” reality check”. Ofwel “caught between a rock and a hard place”. Of ook wel “caught between two, one unstopable and one unmovable, forces”. Voor Duitsland heel toepasselijk.

En wie draait voor deze groene “ommekeer” “pipe dream” op? De consument en belastingbetaler: dus, the same people, screwed coming and going… En waarom? Ideologie die tot nu toe de overhand heeft gehad over de economische en sociale werkelijkheid, iets waar nu korte metten mee gemaakt gaat worden, want het is niet meer te betalen.

Er zijn op het Climate, etc. [Judy Curry] blog deze week twee artikelen te vinden die ondermeer aantonen dat er na zo’n 20-25 jaar en allerhande alarmistische scenarios, geen vermindering/verandering aan te tonen valt in het globale gebruik van koolwaterstof energie. De enige verandering die er gaande is, is dat aardgas kolen -en op den duur olie- gaat vervangen omdat dit de grootste, goedkoopste en tevens miljeuvriendelijkste “non-alternative” energiebron is voor de komende eeuw. De rest is groen dagdromen: not going to happen in the real world.

De z.g. “ommekeer” gaat in de praktijk dus van groen dagdromen terug naar de harde werkelijkheid. Zoals de dagdromers hier wel zeggen: “reality sucks”.

hans paijmans

Wie denkt er dan dat zo’n omschakeling gemakkelijk of goedkoop zou moeten zijn?

Siegfried Bok

Sorry dat ik het zeg Paul, maar ditsoortig politiek gekonkel is helaas op alle terrein onze “norm”.
Het is niets meer dan inspelen op angst richting de burger.
En innovatie op welk terrein ook is weer goed voor de economie, maar innovatie zelf betekent ook meer vervuiling van het milieu.
Heeft niet iedere “kunstgreep” zijn voors en zijn tegens?
Van windenergie is al jaar en dag bekend dat het de atmosferische temperatuur doet stijgen en bovendien is het onderhoud van windmolens – zeker op zee – onvoorstelbaar duur.
Ik kan dit lijstje van menselijke kunstgrepen met alle gevolgen voor het milieu net zo lang maken als ik maar wil.
En zo lang wij blijven vasthouden aan de idee dat de economie moet groeien om gezond te blijven zijn we met z’n allen bezig om onze groene planeet tot een woestijn om te toveren.
En dat ziet er al beangstigend genoeg naar uit.

Herman Vruggink

Bruine kolen + bio massa meestoken = licht groene kolen
Bruine kolen + CCS = glansend groene kolen
Bruine kolen + compensatie bossen = mooie groene kolen

Alles klar herr kommissar

Mark

Ten alle tijden voorkomen dat de mens (gedeeltlijk) zèlfvoorzienend wordt (léés onafhankelijk) lijkt het motto, fossiel òf groen.

Kleinschaligheid en zelfvoorzienend? Wat valt er dan nog te reguleren, speculeren, taxeren, exploiteren, manipuleren, globaliseren …?

Reinier Scheele

Keuzen op energiegebied hebben onvermijdelijk te maken met een lastig realiseringsprobleem qua tijd. Bijvoorbeeld een centrale bouwen vergt vanaf de beslissing tot de in bedrijf stelling een periode van tien jaar. Bij onvoldoende inzicht hierin kan dat ingrijpende consequenties hebben voor bedrijfsleven en huishoudens.

H.N Geraedts

Vandaag sluit Japan de laatste van de 50 kerncentrales. Daar is net zoals in Duitsland ook een “ommekeer” gaande, namelijk ook een terugkeer naar koolwaterstof energie. Reken het maar uit: de energie van 50 kerncentrales vervangen…

En waarom terug naar koolwaterstof? Omdat er geen economisch en sociaal geloofwaardige alternatieven bestaan. Wie nog steeds denkt dat wind en zonnenergie dat wel zijn, doet er goed aan eens een tijdje van het wiet af te blijven.

wwortel

Reeds de door de Groenen met sukses verkondigde aanname ‘Kernerergie deugt niet en moet worden uitgefaseerd’ is een misvatting. Het is zoiets als zeggen ‘elektrisch licht deugt niet’ omdat gloeidraden inefficient zijn maar daarbij geheel voorbijgaand aan het bestaan van andere typen lampen. Een kerncentrale op basis van Thorium als brandstof in een circuit gevuld met vloeibaar zout onder lage druk is fundamenteel veilig, heeft een hoog rendement, en veroorzaakt 1000x minder afval per geproduceeerde hoeveelheid energie dan het huidige proces op basis van verrijkt uranium en hoge druk. Er valt via het Thorium proces echter niet voor bommen bruikbaar plutonium te produceren. Daarom werd het proces vorige eeuw niet gekozen voor verdere ontwikkeling toen de kernsplijting ontwikkelingen met militair geld werden gefinancierd. Dat veel mindere afval hoeft bovendien slechts een te overziene tijd van 100-200 jaar te worden opgeslagen. Helaas is het business model van huidige kerncentrales gebaseerd op de productie van brandstofstaven van verrijkt uranium. De huidige kernenergie industrie heeft geen belang bij verandering, alle regelgeving gaat uit van het gevaarlijke proces, de publieke opinie is tegen, nucleaire angst regeert en wordt aangewakkerd, de zonne- en wind-energie industrie heeft er geen belang bij en het aan gas verslaafde NL al helemaal niet. Helaas heeft Duitsland een vooraanstaande rol in het onderzoek naar verbeterd gebruik van nucleaire processen voor energieopwekking verspeeld en is het onderwerp dat nucleair wel degelijk een toekomst heeft als er geld geinvesteerd zou worden in betere processen bijna taboe. Overigens heeft men de ontwikkeling van een reactor op basis van het Thorium proces wel in China in gang gezet. Die denken wat meer op lange termijn en gebaseerd op feiten.

Hans Paijmans

Laten we voor een ogenblik aannemen dat de fossiele brandstoffen zo niet opraken dan toch aanmerkelijk moeilijker te winnen zullen zijn. Laten we eveneens aannemen dat de leidende politici in Duitsland (en elders) zich daarvan bewust zijn.

Kernenergie is dan het eerste alternatief dat voor de hand ligt. Het moge echter duidelijk zijn dat Merkel, zelf natuurkundige en geen econoom of jurist, zoals de meeste politici, niet overtuigd is van de veiligheid ervan, evenmin als een groot deel van haar landgenoten. Opnieuw: Duitsers zijn dikwijls technisch onderlegd en hebben een goede kijk op technische mogelijkheden en risicos.

Onze oosterburen hebben de moeilijke weg gekozen, en ook als ze die tot een goed einde weten te brengen zullen ze onderweg heel wat tegenslagen tegenkomen. En elke tegenslag zal door de rechtse populisten in binnen- en buitenland worden uitgelegd als het bewijs van een verkeerde en onnodige beslissing.

Ik voor mij hoop dat ze zullen doorzetten. Het land heeft tijdens twee wereldoorlogen wel het een en ander geleerd over het runnen van een energie-arme economie, en als ze die traditie en hun technische talenten kunnen vertalen naar een revolutie in het energiegebruik zal de wereld daar veel bij gewonnen hebben.

Paai

Sascha Tavere (Nymex Crude Futures $98.49)

@ Jan Meijer

“Kernenergie weg? Maar dan wel een alternatief aanbieden dat ook groen is en dat is er nog niet.”

Dat zou er kunnen zijn en helaas heet dat alternatief ook kernenergie. In eerste instantie hoop ik – nog steeds – op een doorbraak in de plasmatechnologie die kernfusie mogelijk maakt, in tweede instantie zijn er kerncentrales die niet op Uranium maar op Thorium worden gestookt. Tussen de twee zit geen gradueel, maar een essentieel verschil.

* Thorium gestookte centrales kunnen “sub-criticality” werken (Geen melt-down);
* Thorium kent geen ketting reactie zonder aanjager;
* “Weapons-grade” U233 is zeer moeilijk veilig uit een thorium reactor te halen door een onverlaat;
* ‘Denatured’ thorium en isotope ionium, maakt “proliferation” vrijwel onmogenlijk;
* Thorium moet wel geschoond maar hoeft niet opgewerkt te worden;
* Een thorium reactor kan “bijgevoerd” worden met het lang levende uranium afval waar we nu mee zitten – een kleine opruiming;
* Thorium laat tot 10,000 keer minder afval achter dan uranium;
* Van Thorium uit de grond/zee worden 100% van de isotopen gebruikt – van U-235 slechts 1%.

Jammer genoeg hebben wetenschappers noch op klimaat noch op energie voorziening veel politieke invloed. De keuzes die politici vanuit het bedrijfsleven krijgen voorgelegd zijn de beproefde (en inmiddels bezoedelde) “conventionele’ ontwerpen die 50 jaar geleden werden gekozen onder druk van Defensie (military-industrial complex) om ook weapongrade Plutonium voor kernwapens te produceren. Maar het kan anders en ik zou de woorden van WWortel #9 hartelijk willen ondersteunen.

Henk Daalder Duurzame Brabanders

De blinde vlek van Paul Luttikhuis is dat energie niet altijd marktgedreven hoeft te worden opgewekt.
Windmolens en zonnepanelen zijn een zekere investering en leveren daarna vrijwel gratis energie, omdat wind en zon betrouwbare bronnen zijn.
Verder is ca 50% van die 25 GW windparken in Duitsland Burgerwind, een Duitse term om aan te geven dat burgers er in een of andere manier bij betrokken zijn.
In Nederland is dat ca 0,5% omdat het Rijk alleen voor bedrijven goede condities schept om energie op te wekken. Dus Paul is niet de enige met een blinde vlek.
Maar ook in Nederland gaat energie steeds meer decentraal opgewekt worden, dus daarom is het fout om alleen maar van centrales te spreken.
Er is meer decentraal opwek vermogen nodig, dat staat dichter bij de gebruikers en inwoners van de regio.
Hiervoor heeft bijvoorbeeld Siemens het concept van de Virutal Power Plant ontwikkelt.

Het klopt dat het minder lucratief wordt om in fossiel centrales te investeren, terecht, ze zijn steeds minder nodig, omdat er steeds meer decentraal duurzaam opwek vermogen bij komt. Fossiel is heel erg fout door de klimaat effecten en omdat bijv aardgas bijna op is.
We zien hier het eerste besef dat grote fossiele centrales een andere rol gaan krijgen in de energie voorziening.

Gascentrales zijn nog wel nuttig voor het onderhouden van de balans op het net, dat is een heel andere rol dan vanuit een centraal punt alle energie leveren. Dus begrijpelijk dat er ook een ander prijsregime kan gelden.

Hierbij blijft het belangrijk de mate van het risico dat er speelt, mee te nemen.
Een windpark en zonnestroom installatie is een risico arme investering, daarna kost de energie zelf bijna niets. Dus burgers kunnen hier goed in investeren.
Ondernemers zijn goed in het balanceren van prijs en risico, als de markt werkt, dat is het domein van private ondernemingen.
Maar in de energievoorziening zal dat deel kleiner worden, omdat steeds meer energie uit risicoarme bronnen gaat komen.
Op de markt blijkt ook dat de variatie die wind en zon hebben, heel goed voorspeld kan worden, om op de markt overeind te blijven.

Henk Daalder Duurzame Brabanders

Het belangrijkste probleem voor Duitsland is niet voldoende centrales, wel moeten er meer windmolens komen. En dan niet aan de kust maar in Oost en Zuid Duitsland, waar de energie verbruikt wordt.

Dan hoeven er ook minder snel nieuwe hoogspanningskabels gebouwd te worden. Dat gaat namelijk een stuk trager dan het bouwen van windparken.

Henk Daalder

@WWortel
Feit is natuurlijk dat de product life cycle van kernenergie voorbij is.
Windenergie levert al lang veel goedkopere energie, en oneindig veel schoner dan een kerncentrale.
Dat is ook te merken aan de statistieken wereldwijd wordt er al sinds 2009 meer windpark vermogen gebouwd dan elke andere manier van energie opwekken
Zie de EWEA statistieken
China heeft koploper Duitsland, de VS in een paar jaar ingehaald als grootste bouwer van windparken

HJM van Schalkwijk

Als het slecht gaat met Duitsland, is dat ook slecht voor ons. Misschien kunnen we er iets van leren?
Ook hier waren er populistische oproepen vanuit Groenlinks na de tsunami in Japan, om de kerncentrale te sluiten. Er is geen enkele logische reden om na de aardbevingsramp in Japan in Europa een ander beleid te gaan voeren. In Japan werden door de tsunami ook treinen vernietigd met honderden mensen er in die allemaal stierven. Daaruit trek je toch ook niet de conclusie dat hier de spoorwegen afgeschaft moeten worden? Toch kosten de spoorwegen ook hier jaar na jaar aantoonbaar meer mensenlevens dan de kernenergie.
Je vraagt je wel af wat voor niveau de ethiek-commissie van Merkel moet hebben gehad. Dat soort ‘ethiek’ is er ook onder Nederlandse (ex-)christenen veel te veel, zo lijkt het.

Hugo matthijssen

Hans

Als je de motor stilzet kun je sturen wat je wilt maar van omdraaien is geen sprake je zult eerst voor vervangend vermogen moeten zorgen waarmee een betrouwbare levering kan worden gegarandeerd.
Er is met naar verhouding bij meer wind en zon op het net een veel sterker net nodig om grote vermogens snel heen en weer te kunnen sturen en ook zullen de fossiele centrales meer pieken snel moeten compenseren.
Daarvoor is o.a. zeker 4.000 kilometer hoogspanningsleiding en 230.000 kilometer aan nieuwe elektriciteitskabels nodig om alleen het netwerk aan te passen.
Bedenk wel dat als Duitsland plat gaat wij er achteraan kunnen gaan. Momenteel fungeert ons net als extra buffer om de pieken windstroom uit noord Duitsland naar het zuiden te transporteren en gebruiken de Duitsers nog steeds een fors aandeel Atoomstroom uit Frankrijk.
Hier wordt poker gespeeld met onze energievoorziening louter voor verkiezingswinst.

wwortel

@Henk Daalder
“Feit is natuurlijk dat de product life cycle van kernenergie voorbij is.”

Had gehoopt via mijn bijdrage duidelijk te maken dat de term “kernerergie” een over-simplificatie is. Over die verzameling technieken, allerlei processen van kernsplijting van allerlei isotopen bij allerlei omstandigheden met allerlei gevolgen, een algemeen statement te maken is betekenisloos.
Noch wind-energie noch zonne-energie levert een constante en betrouwbare stroomvoorziening zonder dat je ook forse uitbreidingen van het distributienet en grote investeringen en gevolgen van buffer opslag meerekent; bijv. het volpompen van stuwmeren als er veel wind c.q. zon is zodat je ze weer via generatoren kan laten leeglopen als er weinig wind en/of zon is. In het geval van zon levert het dag-nacht ritme plus het weer plus onderhoud al snel een factor tien op dat de geinstalleerde capaciteit groter moet zijn dan de gemiddelde behoefte. In het geval wind is het een kwestie van het weer; er kunnen flinke gaten in de tijd vallen in de beschikbaarheid van wind. In uw stelling dat windenergie al lang veel goedkopere energie zou leveren zijn de dure en zeer landschap en natuur bedervende maatregelen niet meegenomen die nodig zijn om 24/24, 7/7 beschikbaarheid te hebben van de benodigde capaciteit zonder dat er CO2 en fijn-stof producerende centrales als back-up bedreven moeten worden. Het is zaak alle kosten mee te rekenen om aan een altijd beschikbare capaciteit te komen (appels met appels vergelijken). Zon en wind vallen dan geheel door de mand als lange termijn oplossing; het zijn hoogstens aardige aanvullingen in gebieden met veel zon en/of wind.
Dat het oneindig veel schoner zou zijn dan een kerncentrale? Wat voor kerncentrale? Een aardig extra feature van een Thorium gebaseerde kernreactor is nog dat het proces als brandstof het afval van de huidige op verrijkt uranium gebaseerde kerncentrales kan opbranden en reduceren tot relatief ongevaarlijk en veel minder afval. Dat afval bevat bovendien waardevolle zeldzame metalen en bepaalde bestanddelen kunnen ook voor medische toepassingen gebruikt worden. Het zo gehate kernafval van de huidige centrales met z’n opslag probleem is in feite waardevolle brandstof voor een nieuwe generatie kerncentrales op basis van Thorium maar dan moet je die wel ontwikkelen.
Thorium hoeft voorlopig ook niet gedolven te worden. Er ligt al voor duizenden jaren behoefte klaar als bijproduct van reeds gepleegde mijnbouw van zeldzame metalen. Het is overvloediger aanwezig in de aardbodem dan uranium en is na zuivering geheel bruikbaar in tegenstelling tot uranium. Maar zoals al betoogd is dat ook het probleem: hoe geld te verdienen aan het geheel? Er is veel investering nodig in de ontwikkeling en daarna wordt het een zware concurrentie tussen bedrijvers van Thorium gebaseerde kerncentrales. Veel van de dingen die nu flinke winstmarges opleveren (opwerking van uranium, verwerking van afval, militaire toepassing) vallen weg. Er is daarom een taak voor de overheid in internationale samenwerking. Maar die volgt het sentiment want wil weer her-verkozen worden.

Arjan Korevaar

windmolens in Zuid Duitsland: hoeveel vollast uren gaan die draaien? En vallen die uren samen met de behoefte van grote verbruikers? Ik zie ze al bij BMW de vinger in de lucht houden om dan te besluiten: we gaan produceren. Het probleem met windenergie is dat mensen een klap van de molen krijgen en niet meer redelijk kunnen denken. Door de ziekelijke haat tegen kernenergie (nucleofobie) verzinnen ze de meest baarlijke nonsens. Grote windmolenparken neerzetten en dan moet je dus een grote capaciteit bufferen. Zonder te rekenen doen we dat even in Noorwegen. Het net aanpassen: doen we even zonder simulatie. Laatst was er ook zo’n type die er waterstof van wou maken als buffer en overschakelen op waterstof als energiedrager. Een duurdere manier om waterstof te maken zou ik bijna niet kunnen bedenken. Doen we even, maar wel alvast in grote parken miljarden investeren en roepen dat het zo goed is voor de werkgelegenheid. helaas op korte termijn. niet dat het onderhoud van windmolens niet heel erg veel werk is maar onze energie is zo duur dat we overige werkgelegenheid door productie maar ook ICT bedrijven wel kunnen vergeten en tot de derde wereld kunnen toetreden. WWortel verwoordt het thorium alternatief uitstekend en ik zie ter aanvulling bij kernenergie ook betere mogelijkheden om goedkoop waterstof te produceren.

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief