IJskappen smelten/smolten sneller

IJsberg voor de kust vam Ammasalik in Groenland (Foto AP)IJsberg voor de kust vam Ammasalik in Groenland (Foto AP)

Twee recente onderzoeken naar de grootste ijskappen op de wereld. Het ijs op Groenland blijkt sneller te smelten dan tot nu toe werd gedacht, aldus een artikel in Science. Van de versnelling is sprake sinds het einde van de jaren negentig van de vorige eeuw (lees hier, hier en hier) – dus nadat volgens sommige sceptici aan de opwarming van de aarde een einde is gekomen.

Het verlies van de ijsmassa wordt niet, zoals in het verleden, gecompenseerd door sneeuwval. Het gaat om ongeveer 1.500 gigaton in de periode tussen 2000 en 2008. Gemiddeld betekent dat een extra stijging van de zeespiegel met 0,46 mm per jaar. Dat is niet erg veel. Maar er is sprake van een versnelling. De laatste jaren is de zeespiegelstijging opgelopen naar 0,75 mm per jaar (overeenkomend met 273 gigaton ijs).

IJsberg afkomstig van Antarctica drijft richting Australië (Foto AP)IJsberg afkomstig van Antarctica drijft richting Australië (Foto AP)

Het andere onderzoek gaat over Antarctica. Uit onderzoek in oude ijslagen blijkt dat de temperaturen op Antarctica in periodes tussen de grote ijstijden veel hoger zijn geweest dan altijd werd gedacht.

Tot nu toe werd er altijd vanuit gegaan dat 125.000, 240.000 en 340.000 jaar geleden de gemiddelde temperatuur ongeveer drie graden hoger lag dan tegenwoordig. Maar volgens onderzoekers van het British Antarctic Survey in Cambridge, onder leiding van Louise Sime, was het in werkelijkheid zo’n zes graden warmer.

Volgens de onderzoekers kan dit betekenen, dat het gebied zeer gevoelig is voor veranderingen van de concentratie van broeikasgassen (lees ook hier). Veel sceptici halen hun argumenten onder andere uit het feit dat Antarctica juist gespaard zou blijven van opwarming.

Geplaatst in:

28 reacties op 'IJskappen smelten/smolten sneller'

Johan Kloosterman

Voordat ook u in blinde paniek raakt, lees eerst even deze relativerende beschouwing:

http://www.trouw.nl/groen/nieuws/duurzaam/article2913110.ece/Grip_krijgen_op_het_Grote_IJs___________.html

En lees ook even wat onze ijsexperts bij uitstek, de Russen, hierover te zeggen hebben:

http://www.trouw.nl/groen/klimaat/article2916488.ece/Russen_geloven_niet_in_broeikaseffect_.html

Mocht u dan nog in opperste staat van hysterie zijn, neem kalmerende middelen van dr. Vogel of ga aan de Prozac.

Joseph Reynen

CO2 is niet de oorzaak van klimaatschommelingen.
Zie ook Joanna Nova: “The Skeptic’s Handbook” en David Evans: “No Evidence”.
Het broeikaseffect van CO2 is verzadigd bij een zeer kleine concentratie, nog kleiner dan de 0.028% van voor de industralisatie. De mens is dus niet de oorzaak. Wij hoeven geen schuldgevoelens te hebben dat onze welvaart dankzij de industralisatie het klimaat verpest zou hebben.
Bovendien is CO2 een uitstekend kunstmest, in het Westland wordt het in de kassen gepompt om de plantengroei te bevorderen.
De toename van de CO2 concentratie sinds 1900 heeft volgens schattingen een 15% hogere opbrengst van de landbouw gegeven.
CO2 kan de hongersnood in de wereld helpen.
Laat CO2 dus vrijelijk stromen uit de schoorstenen van Pernis, het CO2 in de grond van Barendrecht stoppen is een verkwisting.

Jack van Soest

Wordt een beetje moe van al die rampenverhalen en ongenuanceerde artikelen over het klimaat, ook zaterdag weer in het NRC (dossier klimaatverandering).
Het hele hockeystick verhaal is gelogen (http://www.climateaudit.org/?p=7168). Als ik dan ook nog lees dat klimaatgegevens gemanipuleerd worden door wetenschappelijke instituten , dan heb ik wel gehad met deze hype: er is geen klimaatcrisis, en kouder wordt het toch! (http://www.dagelijksestandaard.nl/2009/11/20/hackers-onthullen-bedrog-en-manipulatie-van-het-‘hadley-climatic-research-centre’/

Tom van der Hoeven

Hoe kan een kwaliteitskrant als de NRC in deze tijd aankomen met de hokey stick curve.
Die is toch allang achterhaald.
En u kunt toch ook niet meer aankomen met een ijsbeer op een schots, als de ijsbeer populatie toeneemt.
De klimaat discussie kan alleen goed gevoerd worden als men het zelfreinigend vermogen welke wetenschap eigen is, zijn gang laat gaan. De journalistiek dient zich te onthouden van actie voeren maar de feiten weer te geven en zo mogelijk in perspectief te plaatsen.

M. van Delft

Beste Johan, het enige relativerende in het eerste artikel waar je naar verwijst is in mijn ogen dat de wetenschappers de systemen onvoldoende in de vingers denken te hebben, zodat ze geen voorspellingen durven te doen. Verder liegt het er niet om:
- Zo is het onzeker hoeveel broeikasgassen de mens nog in de atmosfeer gaat brengen en hoeveel de aarde dus nog gaat opwarmen
- Daarnaast is het onzeker hoe lang de ijskap koud genoeg blijft om zoveel smeltwater te herbevriezen. Als ook die compensatie wegvalt, gaat het hard.”
- de versnelling waarmee de gletsjers zich naar zee spoeden
- Dat is zo snel gesmolten, dat viel buiten de bandbreedte van welke voorspelling dan ook. … We zijn voortdurend door de feiten ingehaald.”

Zelfs relativeren is relatief.

Albert

Sorry Johan, je bent niet goed genoeg geinformeerd.

Na de zomer van 2009, het smelseizoen, is de groei van het ijs op de Artic het op twee na kleinst geweest in de afgelopen 30 jaar. Allen 2007 en 2008 was nog extremer. Toen 2009 weer meer ijs te zien was, reclameerden de skeptici, kijk het ijs groeit weer aan, maar aan de statistiek te zien is dat 2009 weer terug is op het zelfde nivo als 2007, niks geen aangroei van meer ijs dus. Zie hiervoor de artic Sea Ice Data center.

http://nsidc.org/news/press/20091005_minimumpr.html

Sateliet-opnames geven dit verontrustende beeld weer.

http://nsidc.org/images/arcticseaicenews/20091005_Figure5.png

Het oud ijs is de laatste 30 jaar drastisch afgenomen, de aangroei van 1 en 2 jarig ijs de afgelopen jaren wordt aangegrepen door skeptici om te zeggen : zie je wel er komt meer ijs. Helaas smelt dit 1 a 2 jarig ijs weer in de zomer.

Menno

Het psychologische aspect van de reactie op onheilspellende berichten in de media wordt inderdaad steeds relevanter in de transitie naar een carbon-armere en en resource-effientere samenleving.

De benadering op dit moment, proberen mensen te overtuigen met rationele argumenten, lijkt in een levensbedreigende situatie, zoals het veranderende klimaat reeds is, en in een situatie waarin het individu op zichzelf geen enkele invloed lijkt te hebben, helaas niet afdoende of sterker, totaal de plank mis te slaan.

Niet paniek, of hysterie zijn de dominante reacties, maar ontkenning, en proberen met alle macht de oude patronen van denken en handelen te handhaven. Er wordt geprobeerd een soort persoonlijke schijnzekerheid op te bouwen. De stukjes argumentatie hiervoor dienen niet de logika maar een houvast in een zee van onzekerheid.

Hoe kan je dus, als de meerderheid van de bevolking dit soort reacties heeft, genoeg mensen mobiliseren of politieke steun te creeren om een verandering in de samenleving tot stand te brengen?

Een psychologe die is gespecialiseerd in deze “pathologie” blogt vaak hierover, met zeer veel reacties op de TOD website:

http://campfire.theoildrum.com/node/5967
http://www.theoildrum.com/node/3178

Menno

Hier is een overzicht van Nate Hagens (= man)
http://www.theoildrum.com/taxonomy/term/10?page=1

En een artikel over dit onderwerp met zeer veel referenties:
http://savekauai.org/energy/psychology-behind-personal-reactions-peak-oil

Een andere psycholoog met een peakoilblog:
http://www.peakoilblues.com/reactions.php

Een suggestie in Amerikaanse context is beroep doen op patriotisme… “waarom zoveel geld betalen aan de Saoedies??”).
Een andere is proberen samen met anderen een grip te krijgen op noodzakelijke verandering in lokale context, zoals in de transition towns beweging.
Als ik goed geteld heb zijn er nu 16 steden in Nederland die werken aan een toekomst gebaseerd op minder fossiele energie en meer lokale hulpbronnen
http://transitiontowns.nl/

Mijn eigen bijdrage in de bloggosfeer:
http://www.rebelfarmer.org/2/post/2009/09/the-self-fulfilling-prophecy-of-peakoil.html

Menno

Een suggestie in Amerikaanse context is beroep doen op patriotisme… “waarom zoveel geld betalen aan de Saoedies??”).
Een andere is proberen samen met anderen een grip te krijgen op noodzakelijke verandering in lokale context, zoals in de transition towns beweging.
Als ik goed geteld heb zijn er nu 16 steden in Nederland die werken aan een toekomst gebaseerd op minder fossiele energie en meer lokale hulpbronnen

http://transitiontowns.nl/

Mijn eigen bijdrage in de bloggosfeer:
http://www.rebelfarmer.org/2/post/2009/09/the-self-fulfilling-prophecy-of-peakoil.html

Rob

Paul, ik vroeg me af wat je van het bericht vind dat wetenschappers de data manipuleren? Hackers kregen toegang tot E-mail verkeer tussen leden van Britain’s Climate Research Unit of the University of East Anglia en bijvoorbeeld Michael Mann van het IPCC. Daaruit zou onderling gesproken zijn hoe data verandert kan worden, of hoe tegensprekende meningen uit de verslaggeving kunnen worden gehaald. Zie Nu.nl of de Washington Post:
http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/21/AR2009112102186.html?hpid=moreheadlines

Stefan

U gaat wel heel gemakkelijk voorbij aan het feit dat toen in het verleden de temperaturen op antartica veel hoger waren dan verwacht, er toen helemaal geen sprake was van enige menselijk invloed.
Durft u wel te twijfelen of moet alles zo geinterpreteerd worden dat het in uw wereldbeeld past?

C. de Vos

Een nog betere remedie tegen dergelijke paniek is onderstaand bericht:

http://www.nu.nl/internet/2128211/hackers-kraken-informatie-klimaatverandering.html

Dan weet u dat u voortaan al dit soort onderzoek met een grote korrel zout mag nemen.

R Kaper

Wat worden we voor de gek gehouden door al die zgn. “wetenschappers” die de opwarming zien als ramp! Welke door de mens veroorzaakt wordt;

Rob

Op onderstaande site wordt goed bijgehouden wat het laatste nieuws is betreffende de gehackte of gelekte emails.
http://www.examiner.com/x-9111-SF-Environmental-Policy-Examiner
Het is niet fraai ! ;)

peter klein

http://news.google.com/news/more?um=1&cf=all&ned=us&cf=all&ncl=dPmMISL0FPJC3PM81pObxEYaXbF2M

altijd al gezegd toch?

“Other words also seem poorly chosen, such as these, also allegedly from Jones: “If anything, I would like to see the climate change happen, so the science could be proved right, regardless of the consequences.” Considering that we’re told by these gumbies that the consequences of global warming would be untold death and destruction, Jones is clearly quite committed to his cause. Most normal people would cop the odd error here or there if it saved a single life; Jones would apparently rather people die than be shown up as wrong.

Just in case you still think Jones is just some no-name boffin toiling pitifully in academia’s climate change coal mines, one file in the exposed CRU records reveals that he has collected 13.7 million in grants since 1990. Remember this the next time you hear anyone talking about all the oil company money being funneled to we evil denialists. As one commenter wrote on America’s National Public Radio website: “I’ve been working around scientists milking this scam for a decade for grant money. Most will admit it’s BS when you pour enough beers into them, but hey, the money’s good.” Jones’s fellow warmer Overpeck allegedly writes in another email: “The fact is that we can’t account for the lack of warming at the moment and it is a travesty that we can’t.” A lack of warming? Haven’t heard much about that from the majority scientific opinion. Nor have we previously heard of much else covered in the exposed emails, from dodging FOI requests to tax avoidance and shafting non-compliant journalists.”
http://www.dailytelegraph.com.au/news/opinion/warming-to-the-climate-con-job/story-e6frezz0-1225801796426

peter klein

en ook iets over real climate voor lennart van de linde:
The warmist scientists at RealClimate show how carefully they’ve screened and manipulated their site to muffle any scepticism:

From: “Michael E. Mann”
To: Tim Osborn, Keith Briffa
Subject: update
Date: Thu, 09 Feb 2006 16:51:53 -0500
Cc: Gavin Schmidt

guys, I see that Science has already gone online w/ the new issue, so we put up the RC post. By now, you’ve probably read that nasty McIntyre thing. Apparently, he violated the embargo on his website (I don’t go there personally, but so I’m informed).

Anyway, I wanted you guys to know that you’re free to use RC in any way you think would be helpful. Gavin and I are going to be careful about what comments we screen through, and we’ll be very careful to answer any questions that come up to any extent we can. On the other hand, you might want to visit the thread and post replies yourself. We can hold
comments up in the queue and contact you about whether or not you think they should be screened through or not, and if so, any comments you’d like us to include.

You’re also welcome to do a followup guest post, etc. think of RC as a resource that is at your disposal to combat any disinformation put forward by the McIntyres of the world. Just let us know. We’ll use our best discretion to make sure the skeptics dont’get to use the RC comments as a megaphone…
”
http://blogs.news.com.au/heraldsun/andrewbolt/index.php/heraldsun/comments/hadley_hacked#63657

Dick Veldkamp

Mensen, laten we gezond verstand gebruiken.

Wat is waarschijnlijker:

a. Er is een perfect georkestreerde wereldwijde samenzwering om ons ervan te overtuigen dat er klimaatverandering zou zijn, die in werkelijkheid niet bestaat. Deze samenzwering omvat 99% van alle wetenschappers, regeringen, en zelfs oliemaatschappijen. Alle gegevens zijn zorgvuldig zo gemanipuleerd dat ze met elkaar kloppen, en daardoor wijzen op klimaatverandering.

b. Er is echt klimaatverandering, en alles wat we meten en weten wijst hierop. Een paar mensen zonder relevante kwalificaties willen hier nog steeds niet aan. Uit 13 jaar e-mails (enig idee om hoeveel regels tekst dat gaat?) hebben hackers een paar regels weten te vinden die, wanneer ze uit context worden gehaald, zouden kunnen worden geinterpreteerd als kwaadwillend.

Kennelijk is het nodig op deze retorische vraag antwoord te geven: het goede antwoord is (b). Alternatief (a) is zo fantastisch onwaarschijnlijk dat ik eerlijk gezegd niet begrijp hoe wie dan ook het serieus kan nemen.

Joost Hoiting

Eerst was het global warming, toen werdt het climate change.

Hierna steken die losgeslagen controlfreaks gewoon een vuurwapen in je mik en eisen al je belastinggeld.

Sharon

Hoezo de mens is niet de oorzaak? Er is een kans van slechts 10% dat dat waar is.
De overige 90% wijst er wel degelijk op dat de mens de hoofd oorzaak is van de huidige klimaatveranderingen.

M. van Delft

Dank Dick Veldkamp, wat een nuchterheid! Vergelijk dat eens met posting 18 bijvoorbeeld. Sommige mensen snappen echt helemaal niks van de wereld.

Lennart van der Linde

Peter (15),

Ik ben benieuwd of die tekst werkelijk van Mann is of dat de hackers die bedacht hebben. Is dat al uitgezocht? Maar nog even on topic: zelfs het ijs op Oost-Antarctica lijkt nu al massa te verliezen:

http://www.guardian.co.uk/environment/2009/nov/22/east-antarctic-ice-sheet-nasa

Wat vind je daarvan?

Lennart van der Linde

Peter (15),

Nog even over de mail van Mann: die is volgens Gavin Schmidt van RealClimate echt en heeft betrekking op deze RC-post:

http://www.realclimate.org/index.php/archives/2006/02/a-new-take-on-an-old-millennium/

Excuses voor de mail van Mann zijn volgens Schmidt niet nodig, en dat kan ik me goed voorstellen, gezien alle pogingen van ‘sceptici’/ontkenners om de maatschappelijke discussie te voeren op niet-wetenschappelijke gronden.

Berry

Joost:
de terminologie ‘climate change’ is in het verleden juist door de olie-industrie gepromoot, omdat de term ‘global warming’ op het publiek te alarmerend overkomt…..

Ernst Schrama

De reacties op dit persbericht slaan kant nog wal, bij alle genoemde studies is helemaal geen boomring data vervangen of gebruikt. Maar dit is bloggende en internettend Nederland gewoon vergeten omdat ze de moeite niet genomen hebben even naar de artikelen te kijken.

Bobbie

Stelling:

De wereld stikt niet in koolzuurgas maar verdrinkt in waterdamp. De opwarming de atmosfeer is niet de oorzaak van de klimaatsverandering maar een van de indirecte gevolgen van de vernietiging van de wereldwijde waterhuishouding.

Volgens het KNMI is de luchtdruk boven het Middellandse Zee-gebied de afgelopen decennia meer toegenomen dan de klimaatmodellen voorspellen. Daar is volgens het artikel KNMI nog geen verklaring voor.

Toenemende luchtdruk duidt op een toenemende hoogte van de troposfeer.

Waterdamp bevindt zich grotendeels in de troposfeer en is het belangrijkste broeikasgas. Naast de ontbossing, irrigatie en het uitputten van grondwater bekkens worden er door verbranding van fossiele aardlagen relatief gigantische hoeveelheden hete waterdamp aan de troposfeer toegevoegd. (De gehele atmosfeer bevat een hoeveelheid water overeenkomstig met een zeespiegel stijging van ruwweg vijf centimeter.) Tot dan toe was dat water door zonlicht chemisch gebonden in fossiele aardlagen en van de zevendaagse watercyclus geïsoleerd en diende als stabilisator van het klimaat.

Waterdamp lost in tegenstelling tot koolstofdioxide niet in de oceanen op maar voegt zich noodgedwongen bij de hoeveelheid water die binnen een gematigd evenwicht in de dampkring rouleert. Overtollig water kan bij het ontbreken van natuurlijke mogelijkheden dus alleen in de troposfeer een uitweg vinden.

Toenemende luchtdruk kan bij gelijkblijvende temperatuur al op een ernstig verstoorde troposfeer wijzen. In een aanwassende troposfeer kruipt de gemiddelde dichtheid van de lucht langzaam hogerop. Dichtere lucht wisselt bij gelijke temperatuur meer warmte uit dan ijlere lucht. De gletschers en de eeuwige sneeuw in de bergen zoals de Kilimanjaro smelten dus niet door temperatuurstijging van de lucht rondom de toppen, maar worden van onderaf door de toenemende luchtdichtheid bekropen en ontdooid.

Ook het poolijs kan door toenemende luchtdruk prima slinken zonder dat de thermometers oplopen. Mocht de luchttemperatuur rond het ijs wel toenemen dan is dat waarschijnlijk niet de oorzaak, maar eerder het gevolg van opwarmend ijs dat de omgevingslucht minder koelt.

De wisselende dikte van de troposfeer heeft ook nog een geometrisch effect. De aarde is een bol en met de straal neemt het oppervlak van de atmosfeer toe. Een verhoogde troposfeer neemt daardoor meer zonlicht aan. Alhoewel het afkoelend oppervlak tegelijkertijd groter wordt, wordt die balans ontregeld door het toegenomen volume, dat op zijn beurt meer zonnewarmte vast kan houden. Tegelijk verkleint het relatieve oppervlak van het poolijs en neemt de relatieve weerkaatsing van zonlicht af.

Er is dus geen temperatuurstijging nodig om een catastrofale klimaatsverandering aan te zwengelen. Opwarming door toedoen van de zonneactiviteit is dan weinig meer dan een verklaring voor de mondiale temperatuurstijging, die niet oorzaak een symptoom is.

Zodra de temperatuur mondiaal inderdaad stijgt zijn we in het alarmerende stadium gekomen dat de troposfeer door toedoen van de zwaartekracht zijn maximale omvang heeft bereikt en niet meer uit kan dijen.

De natuur heeft de oplossing van de klimaatsverandering al lang aangereikt, de mens is immers binnen en dankzij die oplossing in het leven geroepen. Het is dus vooral zaak om niet onszelf, maar de natuur na te apen en waar mogelijk trage waterkringlopen zoals bossen en moerassen te herstellen en rivieren meer de ruimte te geven. Misschien is het zelfs noodzakelijk om niet (alleen) koolzuurgas maar juist het water uit fossiele verbranding ondergronds op te slaan, hetgeen technisch nogal simpel en ongevaarlijk lijkt.

Laten we onderwijl maar hopen dat de crisis de atmosfeer een beetje af laat koelen, al heeft onder de huidige waterhuishouding waarschijnlijk excessieve neerslag tot gevolg.

willem Schot

Van belangrijkste deel van het artikel is eigenlijk niet dat de ijskappen misschien iets sneller smelten dan ver wacht, maar het tweede deel dat namelijk de maximum temperaturen in de periodes tussen de ijstijden (interglacialen) met 6 graden aanzienlijk hoger zijn geweest dan thans in ons interglaciaal, het Holoceen. Dit zegt iets over de te verwachten natuurlijke klimaat ontwikkeling. Als je dus de temperatuur curven van de laatste 14000 jaar en die van het interglaciaal van bijna 400000 jaar geleden boven elkaar zet zie je dus direct dat we nog een heel stuk opwarming te gaan hebben. Volgens de Milankovitsh theorie moet het verloop van dat interglaciaal namelijk nu na 400000 jaar terugkomen in ons Holoceen. Interessant is ook het verhaal waar Johan Kloosterman hier aan refereert. Hierin wordt beschreven dat Russische onderzoekers van de Poolzee niet geloven dat de recente opwarmingsgolf met sterke teruggang van het zeeijs in de zomer veroorzaakt zou worden door de broeikasgassen van de mens. Zij zijn namelijk bij hun onderzoeken gedurende vele tientallen jaren ‘gewend’ aan vrij grote natuurlijke fluctuaties, waarbij de cycli van de zon (ook > 11 jaar) een rol zouden spelen. Hoewel ik denk dat straks zal blijken dat het ijs van de Poolzee zich niet meer goed herstelt en de smelt toch wel voor een groot deel te wijten is aan het broeikas effect, is het wel een feit dat het belang van de natuurlijke variaties wordt onderschat. Op internet http://hurricane.ncdc.noaa.gov/pls/paleo/fm_createpages.icecore is een schat aan gegevens uit de ijsboor kernen met temperaturen, broeikasgassen, zonneproxies en nog veel meer. Als je van die tabellen grafieken maakt zie je dat er gigantisch snelle klimaatveranderingen (ca 12 graden in een eeuw) zeer algemeen waren op aarde, alleen is het de laatste 11000 jaar een stuk rustiger geworden. De mensen liepen toen nog braaf met hun knuppel over de vlakte, maar de zon heeft waarschijnlijk deze enorme klimaat veranderingen veroorzaakt, dat geeft althans de zonneproxy 10Be aan en het blijkt uit mijn meterslange grafieken dat dit 10Be een betrouwbare proxy is van de fluctuaties in de heliosfeer (het magnetisch veld in het interplanetaire plasma). Zie http://www.genevo.nl

Mijn conclusies: de verdere opwarming door het broeikas effect staat fysisch vast en moet worden verwacht. Het verloop hiervan zal onregelmatig zijn door natuurlijke fluctuaties voornamelijk van de zon, hetgeen de risico’s voor catastrofen aanzienlijk vergroot.

Maaike legrand, Amsterdam

Dank aan Willem Schot. Hoe kan er verschil gemaakt worden tussen schrijvers die deskundig zijn en de rest?

Sjaak Speculaas

#27,Maaike
T’is allemaal rhetoriek. Deskundig ben je pas als je
een zomer van 38 graden in Spitsbergen meemaakt.
Het lijkt wel cabaret. “Volgens” de wetenschap en
“volgens” Pietje en “volgens” Jantje wordt het (…)
warmer. “Volgens” http://www.geloofjehetzelf.nl wordt het
kouder. Volgens mij wordt het tijd dat WIJ gewoon
weer gaan nadenken over hoe WIJ onze planeet behandelen. Doen we dat niet (zie Kopenhagen) dan
gaat onze planeet ons behandelen.

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief