*

Veel bomen op landbouwgronden :: nrc.nl

Veel bomen op landbouwgronden

Illegale houtkap in Indonesie voor palmolieplantages (Foto AFP)

Illegale houtkap in Indonesie voor palmolieplantages (Foto AFP)

Landbouw vormt een ernstige bedreiging voor het klimaat, wordt vaak gedacht. Logisch, want ontbossing (vooral als de bomen blijven liggen en wegrotten, of als het hout wordt verbrand), die voor een groot deel het gevolg is van de behoefte aan meer landbouwgrond, is verantwoordelijk voor zo’n 20 procent van de door de mens veroorzaakte uitstoot van kooldioxide. (zie ook het REDD-programma)

Een onderzoek van het World Agroforestry Centre in Nairobi laat echter een ander beeld zien. De onderzoekers spreken van een bos als een gebied bedekt is met ten minste 10 procent bomen. Op basis van satellietbeelden concluderen ze dat op de helft van alle landbouwgrond bossen liggen. Samen vormen die, volgens directeur Dennis Garrity van het Agroforestry Centre, een bos dat twee keer zo groot is als de regenwouden van de Amazone.

Tot nu toe werd altijd gedacht dat op de landbouwgronden in de wereld ongeveer 3 miljoen vierkante kilometer bos ligt, maar in werkelijkheid gaat het om 10 miljoen vierkante kilometer. Veel onderzoekers roepen boeren op om meer bossen te planten. En niet alleen omdat dat goed is voor het klimaat.

Pencentage bos op landbouwgrond (klik voor vergroting)

Pencentage bos op landbouwgrond (klik voor vergroting)

Bomen zijn over het algemeen beter bestand tegen gevolgen van klimaatverandering dan veel landbouwgewassen. Ze kunnen boeren dus bijvoorbeeld helpen om een droog seizoen door te komen. Bossen bieden bovendien schaduw voor landbouwgewassen en vee, zijn windbrekers, voorkomen erosie en kunnen leveranciers zijn van vruchten, noten, medicinale grondstoffen, bouwmateriaal, rubber en brandstof.

Verbrand bos op veengronden in Zuid-Kalimantan (Foto Reuters)

Verbrand bos op veengronden in Zuid-Kalimantan (Foto Reuters)

Critici vinden het rapport wel wat optimistisch. Ook een gebied waar zojuist negentig procent van de bomen is gekapt om plaats te maken voor landbouwgrond, telt nog steeds mee. Volgens de FAO is de ontbossing sinds 2000 gedaald naar 7,3 miljoen hectare per jaar (tegen 8,9 miljoen gemiddeld in jaren daarvoor). Nobelprijswinnaar Wangari Maathai roemt het rapport, maar waarschuwt ook dat boeren geen exotische bomen moeten planten.

Geplaatst in:
Lees meer over:
landbouw
REDD

16 reacties op 'Veel bomen op landbouwgronden'

Leffert Oldenkamp

Agro-forestry is vooral van betekenis voor het platteland in bepaalde ontwikkelingslanden, maar ook wel voor onze streken. Het CO2 verhaal is daarbij niet zo sterk. Het gaat bij ons vooral om hout dat voor de leefbaarheid van het platteland van belang is, maar ook voor de zelfvoorziening met hout. Onze Ecologische Hoofdstructuur dient vol met bomen te komen in plaats van met biodiversiteitsakkers, die continue veel geld kosten zonder functionele betekenis.

Anne Schram

Dit is allemaal wel leuk en aardig, en natuurlijk is elke boom er eentje, maar wat biodiversiteit betreft kan landbouwgrond-waar-ook-wat-bomen-staan zich niet meten met ‘echte’ bossen.

Greencheck

Waarom wordt dit verhaal door NRC overgenomen? Zijn er geen verhalen die meer het algemeen belang dienen, die mensen beter informeren dan te jubelen over de schijn winst die gehaald word dmv een idiote maatstaf (10%=100%). Word eens wakker en rapporteer eens over relevante zaken, of is dat te duur?

Jitso Keizer

Boeren zijn niet blij met bomen op hun akkers, want dat scheelt aan opbrengst van het gezaaide. Daarom staat er maar heel weinig aan geboomte op landbouwgronden! Ernaast meer, hoewel in sommige Friese dorpen kinderen nog nooit een volgroeide boom gezien hebben. Arme mensen kappen zo snel mogelijk.
Nieuw zijn de bedrijventerreinen, waar de ondernemers doorgaans geen bomen wensen, althans niet aanplanten. Daarom het voorstel om een ontoereikendheidsbelasting in te voeren als daar niet “bij elk kunstmatig verhard oppervlak, hetzij dak boven gebouw, erf of straat hoog opgaand geboomte aangeplant wordt ter compensatie van voor de Natuur verloren gegane vruchtbare aarde”.
Zo’n ontoereikendheidstax of -heffing bestaat uit een jaarlijkse geldsom en vervalt automatisch als de beheerder wel op toereikende wijze bezig is. Vanzelfsprekend wordt met meer groen een industrieterrein prettiger in aanblik en idem om er te werken. Ter verduidelijking van wat een ontoereikendheidstax beoogt nog andere voorbeelden hiervan:
Is de bushalte niet vanaf honderd meter opvallend zichtbaar met daar zonder bril en ook een in het donker leesbare kaart van route en vertrektijden dan dus die ontoereikendheidstax. Dringt Mac Donald vlees op in plaats van voldoende groente en kaas aan te bieden dan ……..
In de Eemshaven werden heel grote windmolens geplaatst boven kaal terrein. De vraag is of er met aanplant van bepaald geboomte mogelijk om de stukjes bos heen extra windstromen te genereren zijn voor die molens. Het varken is van nature een bosbewoner en kan onder de wieken rondscharrelen.
We hebben veel kale stenen dijken en wat voorland opspuiten met daarop bos zou heel prettig zijn. In een bos horen beesten. Tussen Enkhuizen en Stavoren kun je een ringvormige heuvelpartij opwerpen rond een droog te malen stuk IJselmeerbodem, want dat meer is overmatig groot voor vogels en vissen. Een expressetrein Groningen-Randstad kan er langs en als die eventjes langzaam rijdt bij een drenkplaats komt Nederland wellicht op het lijstje in Thomas Cook’s European Time Table met interessante spoorwegtrajecten.
Ondertussen wordt er veel gekapt in het Amazone-oerwoud. Dat is daarom, net als de Himalaya en de Sahara los te maken van staten om gelijk Antarctica onder internationale controle te komen als mensenvrij domein voor wilde flora en fauna. Heeft de FAO hiertoe al voorstellen of loopt men achter?

Cornelis Ekkarp

Het hangt er van af waar je woont.Bomen op landbouw grond is reuze, maar ‘men’weet nog niet welke bomen te planten die het meeste CO2 opnemen. Goed, elke boom is een aanwinst, maar als de boom dood gaat of gekapt wordt, gaat de CO2 weer de lucht in.Laten we niet vergeten de laatste UN reports, die er op wijzen, de grote tragedie die zich afspeelt in Africa.Bomen planten in ‘warmere’ landen (snelle groei) is heel belangrijk voor de hele wereld.

frederik Vroom

De definitie van een bos is voor ieder land anders. In droge landen met natuurlijk dunnere bossen de definitie van 10% boom kroon bedekking word gebruikt (Zoals Kenia). In andere landen de definitie is 30 to 50 procent. De definitie van een bos word bepaald door ieder land afzonderlijk en vastgelegd door de UN (http://cdm.unfccc.int/DNA/index.html; Boom hoogte, bedekkingspercentage en grootte in hectare).
Dit onderzoek vergelijkt een savanne bos in Kenia met een eiken-beuken bos in Nederland en een Tropisch regenwoud in Brazilië.
Agroforestry zorgt voor een efficiënter gebruik van het land. Hout voor koken en ander gebruik hoeft niet meer uit een bestaand bos gehaald te worden. Dit zorgt voor minder omzetting van bossen en natuur in landbouw grond. dit onderzoek probeert een extra positief potentieel aan agroforestry te geven maar gaat wel erg kort door de bocht wat betreft aannames en conclusies

Menno

Het lijkt misschien nieuw, vanwege de term “agroforestry”, maar in feite waren de Europese landbouwgebieden, tot het eind van de middeleeuwen, “niet-geheel-gekapte-bossen”. De boeren lieten de nuttige en “symbolische” bomen en struiken staan.
Daarna, toen landbouwgrond schaarser werd, ging men over op houtwallen die stukjes grond omheinden om er beesten in (en uit) te houden. De vruchtbaarheid werd op peil gehouden door de veeteelt en tuinbouw af te wisselen. Eigenlijk heeft de mens sinds de pre-historie in Europa al in hoge mate het landschap bepaald door de schapen/geiten-transhumance die grote gebieden vrij hielden van bomen. Aangezien de meeste ecosystemen die we nu hebben in Europa zijn ontstaan na de laatste ijstijd, maakt de mens dus automatisch deel uit van deze ecosystemen.

^ Barker, Graeme (1985). Prehistoric Farming in Europe. Cambridge: Cambridge University Press. p. 120. ISBN 0521228107. http://books.google.com/books?id=UVA7AAAAIAAJ&printsec=frontcover#PPA120,M1. discussed “…mixed farming, mobile stock keeping, and dairying” around 3500-2500 BC

Vandaar dat de “biodiversiteitsakkers” waar Leffert Oldenkamp naar refereerde, wel degelijk van groot belang zijn. De meeste van onze zangvogels zijn bijvoorbeeld afhankelijk van dit half-open type landschap.

Wat betreft het “CO2 verhaal”: de waarde van agroforestry voor CO2 vastlegging is nog steeds erg onderschat. Er zijn drie grote voordelen van het hebben van boomwortels op je akker:

1. De boomwortels worden gedwongen door de teeltactiviteiten om in diepere lagen te groeien. Hier nemen ze een belangrijk deel op van de nutrienten en water die uitspoelen uit de bovenliggende laag. Dat betekent een enorme efficientiewinst. Hierdoor en door het feit dat een maximum van 50 bomen per hectare weinig lichtconcurrentie betekent voor het landbouwgewas, is de opbrengst van twee hectare agroforestry in de orde van tientallen procenten hoger dan van een hectare bos en een hectare landbouwgrond apart.

2. De bomen leveren bladeren en haksel van onderhoudshout. Van het koolstofgehalte in de twijgen en het jonge hout wordt uiteindelijk 30% in stabiele humus omgezet, tegen 3 a 5% van niet-houtige biomassa zoals kompost. Lignine (de houtvezels), voornamelijk van de hardhoutsoorten, vormen een zeer stabiele basis voor humusmolekulen. Het is dus tien keer snellen om met houthaksel het humusgehalte van ge-erodeerde landbouwgronden op te krikken dan met kompost. Deze toevoeging heet “Ramial Chipped Wood” (RCW). Volgens een groot onderzoek uigevoerd in opdracht van de EU als basis voor de nieuwe EU bodemrichtlijnen zijn de meeste bodems in Europa, vooral in Zuid en Oost Europa humusdeficient door erosie. In de Ukraine is het humusgehalte bijvoorbeeld in een eeuw tijd door diepploegen getuimeld van 5 a 6% naar 2 a 3%. Met RCW kan een humusdeficiente grond in tien jaar tijd 100 ton CO2 per hectare sequestreren.

3. 30% van de boomwortelmassa vernieuwt zich ieder jaar, dwz een constante toevoeging van stabiele humus aan de diepere lagen van humusdeficiente bodems.

Agriterra (“Wageningen”) is onderdeel van een Europees onderzoeksteam die in opdracht van de FAO een robuuste CO2 sequestratie-meetmethode voor landbouwbodems in (sub)tropische gebieden moet gaan ontwikkelen.

Nadeel van het invoeren van agroforestry in Europa: veel boeren moeten overtuigen (gaat tegen alles in wat door de landbouwonderwijs en voorlichting is gepromoot) en niet-aangepaste regeltjes: landbouw en bosbouw zijn institutioneel totaal gescheiden werkvelden.

Ik kan de documentaire Agroforestry van harte aanbevelen. Zie hier de trailer:
http://www.wervel.be/agroforestry/beluister-nu-stukjes-eruit.html

Theorie over Ramial Chipped Wood: the Clue to a Sustainable Fertile Soil (2007), by Diane Germain, Ph.D., P. Eng. http://www.hydrogeochem.qc.ca/brf/ramial_chipped_wood_2007_11_27.pdf
- http://www.sbf.ulaval.ca/brf/regenerating_soils_98.html

Zeer praktisch, maar in frans:
http://www.ctastree.be/BRF/indexbrf.htm

Menno Houtstra
Ir Tropische Cultuurtechniek Wageningen
Consultant Association RebelFarmer

peter klein

Meer bossen, daar zouden ze ook in Nederland eens aan moeten denken. Want kilomaters lange weiden zoals in het groene hart vind ik doodsaai.
En dan niet alleen productiebossen.

De hele wereld is bezig met bos-aanleg. Kenia, staat in je link, wil een paar miljard bomen planten, Turkije zet er al een paar miljoen per jaar neer. Dat zou ook leuk zijn voor Nederland, en dat men niet alleen de natuur terugbrengt naar een vorige staat, zoals met de kale zandgronden in Brabant waar de heide teruggebracht wordt.

Is denk ik ook goed voor de fauna. En voor de productie van houtpellets als vervanging van olie en gas voor verwarming.
In Duitsland is men daar zeer actief in.

Dan kan Holland misschien weer Houtland worden..

F.Floor(63)

Alleen snap ik niet waarom bomen nou zoveel beter voor het klimaat zouden zijn dan gewoon grasland?
Een Ha Engelse raaigras levert 6x meer zuurstof dan een zelfde area loofbomen en zelfs 21x meer dan 1 Ha naaldbomen die overigens oorspronkelijk hier niet eens groeiden.
Hetzelfde is ook het geval met CO2-opname wat grasland ongeveer 7x zo goed lukt als eenzelfde bomenaanplant en minstens 30x beter dan een zelfde oppervlakte aan naaldbomen.
Ook van mais, bieten en en zelfs tulpen bestaan cijfers die – over 1 jaar gerekend – nog steeds loofbomen kunnen verslaan.

Menno

Het is een misvatting dat een bos (dat niet pas is aangeplant) CO2 opneemt of zuurstof levert. Er rot namelijk evenveel weg als er aangroeit. Alleen als er continu koolstof uit het systeem verdwijnt is er dus een netto zuurstofwinst en CO2 sequestratie, zoals in veengebieden, sommige oceaangebieden, en inderdaad graslanden. zolang die aan blijven groeien, zoals in steppes. Maar niet in onze polders waar gras periodiek wordt omgeploegd voor bieten of aardappels! Het verterende gras geeft een kortdurig humuseffect, maar het diepploegen laat de reeds aanwezige stabiele humus verbranden. Het humusgehalte neemt in landbouwgebieden daardoor eerder af dan toe.
Zie EU rapport:http://ec.europa.eu/environment/soil/pdf/climsoil_report_dec_2008.pdf

Ik ben benieuwd waar F Floor haar cijfers vandaan heeft gehaald!

W.J. van Hoek

F. Floor (reactie 9)
Bomen zijn een veel grotere zogenoemde carbon-sink en daarom ‘zogenaamd’ beter voor het klimaat. Een boom is een enorme opslagplaats voor koolstof, dus de netto CO2 opname over een langere periode is veel groter dan van gras/bieten/mais. Wat u omschrijft is de snelle stofwisseling van gras, wat inderdaad klopt. Een snelle stofwisseling impliceert ook een hoge CO2-uitstoot. Dus wellicht is voor de korte termijn een biet- en/of maisplant beter (zoals u zelf zegt over 1 jaar), maar als we de koolstof uit de atmosfeer willen halen, dan zullen op een veel langere termijn moeten kijken.

frederik Vroom

@ F Floor
De opname van gras en andere planten mag dan wel groter zijn. De “Uitstoot” (decompositie) is ook vele malen groter. Een boom is lang levend organisme dat ongeveer voor 50% uit carbon bestaat. In de meeste gevallen is de Netto vastlegging groter in bossen dan gras velden. Er zijn droge gebieden (savannes prairies) waar struiken en bomen zich vestigen waar beboste gebieden inderdaad minder vastleggen. Door het beconcureren van grassen op water en ontstaat een grotere erosie potentie van de bodem wat resulteerd in de afname van bodem carbon.
Maar in de meeste gevallen (bij voldoende waterbeschikbaarheid) legt een bos meer vast dan grassen of landbouw gewassen.

frederik Vroom

@ Peter klein, Landbouw grond is veel te duur. De pellet industrie is een zwaar gesubisdieerde industrie die gebruik maakt van goedkope pellets uit bij voorbeeld Canada.
Als je kiest voor pellets kies je voor een renewable energy bron maar ook een hogere energy rekening.
Het is beter om al dat geld dat u will gebruiken om nederlandse bossen aan te leggen te gebruiken om natuur te “redden” of restaureren in ontwikkelings landen. Maar dat is natuurlijk niet mogelijk in nederland aangezien iederen alleen naar zijn eigen achtertuin en soms over de schutting kijkt.

Luc Vankrunkelsven

Goeiedag,
Ik stoot vanuit Brussel op deze onverwacht interessante discussie. Er zijn hier in Vlaanderen inderdaad heel wat ontwikkelingen op het vlak van agroforestry. Momenteel zijn we met Wervel in gesprek met plaatselijke besturen (gemeenten en provincies)om agroforestry lokaal te implementeren. Ondertussen vliegt de DVD, waarvan hoger sprake, de deur uit.
Meer inhoudelijke informatie over CO2-captatie, etc. kan u vinden op http://www.wervel.be . Overigens zijn de helft van de bezoekers op deze site … Nederlanders.

Jeroen Watté

Interessante discussie. Wervel vzw http://www.wervel.be trekt in Vlaanderen al enige tijd aan de alarmbel omtrent het dalend organische stofgehalte in landbouwbodems. Een tekort aan organische stof (het soort met hoge C/N verhouding, bvb. RCW, compost, stalmest) zorgt dat het bodemleven niet optimaal tot ontwikkeling komt. Het is dat bodemleven (the soilfoodweb) dat planten voedt die gezond zijn. Hoe minder van deze ondergrondse functionele biodiversiteit er aanwezig is, hoe meer gewasbescherming nodig wordt. Dit kost niet alleen handenvol geld aan de boer, maar vernietigt een stuk van het resterende bodemleven. Een neerwaartse spiraal die alleen de Bayers, Syngenta’s, Monsanto’s en BASF-en van deze wereld ten goede komt. Onderzoek toont aan dat een divers bodemleven belangrijke ziektewerende eigenschappen heeft voor al wat bovengronds groeit. Sommige wetenschappers beginnen (mondjesmaat, door institutioneel verankerde korte termijnonderzoeksprioriteiten) het licht te zien, meestal door academische outcasts of professoren die ergens gedumpt zijn omdat ze zich kritisch tegenover de bovenvermelde multinationals opgesteld hebben. De meest interessante bronnen voor dergelijke bevindingen zijn de talrijke permacultuurpioniers die lak hebben aan publicaties die door een geldschieter met een bepaald strategisch doel werden opgesteld, maar veeleer de praktijk beoefenen met trial and error. Echt wetenschappelijk onderzoek moet zich maar eens bezighouden met de anomalieën te proberen verklaren die deze pioniers in de praktijk brengen. Gelukkig lopen die onderzoekers ook rond, en sommigen vinden al eens geld om iets te publiceren dat een tipje van de sluier kan lichten.

Tot onder andere dergelijke bevindingen kwam het IAASTD, een wetenschappelijk onderzoeksrapport over de toekomst van landbouwtechnologie. Een soort Millenium Ecosystem Assesment, maar dan voor landbouw. In Europa en Amerika werd dit rapport (waar zeer kort samengevat wordt gesteld: business as usual is not an option) doodgezwegen. Dat spreekt boekdelen over het landbouwestablishment in onze streken. Kritiek is: bedrijven zetten de onderzoeksagenda met een korte termijnwinst voor de aandeelhouders als streefdoel. Duurzaamheid is zowat het tegenovergestelde. http://www.agassessment.org

anna

ik houd mijn werkstuk erover.