Op bescheiden manier aan unieke journalistiek doen
‘Endlich schwarz’, zo luidde de kop van de ‘letzte Ausgabe’ van de Financial Times Deutschland op 7 december van vorig jaar. Na twaalf jaar opeengestapelde verliezen gaf de zalmroze Brits-Duitse kwaliteitskrant er de brui aan. Een maand eerder vroeg de Frankfurter Rundschau, gesticht op het puin van de Tweede Wereldoorlog, faillissement aan.
De eerste zin van het Wikipedia-lemma over Newsweek luidt sinds deze week als volgt: Newsweek was an American weekly news magazine published from 1933 to 2012. ‘Was’, want vorige week verscheen de ‘#lastprintissue’. Newsweek is geen uitzondering. De makers van een Amerikaanse documentaire over kranten zagen de afgelopen vijf jaar 268 Amerikaanse titels verdwijnen.
El País, de beste Spaanse kwaliteitskrant moest onlangs 150 van de 450 journalisten ontslaan.
The Guardian maakte vorig jaar een verlies bekend van omgerekend 54 miljoen euro. Een Britse parlementaire commissie oordeelde op 1 mei vorig jaar dat mediamagnaat Rupert Murdoch, eigenaar van onder meer The Times en The Wall Street Journal ‘not a fit person is’ om een grote mediaonderneming te leiden. Eveneens in Groot-Brittannië pleitte een commissie onder leiding van Lord Justice Leveson voor een scherper toezicht op de praktijken van de media.
In eigen land verdween vorig jaar de gratis krant De Pers en meldde zich welgeteld één geïnteresseerde koper om het, voor de lokale democratie zo cruciale, netwerk van Wegener-kranten over te nemen.
Het is dus een understatement om te zeggen dat kranten zich in een woelige periode bevinden. We zijn wereldwijd aan een overlevingsstrijd bezig. Het belang van die strijd overstijgt het belang van de individuele redacties, van kranteneigenaren of zelfs van de sector. Het gaat om niets minder dan de kwaliteit van de samenleving. Want krantenorganisaties zijn nu eenmaal uitgerust om dat te doen wat de pers moet doen: accuraat verslag doen, duiden en vooral: de macht controleren, of het nu gaat om de macht van de politiek, banken, sportfederaties, universiteiten, vakbonden, ondernemingen, culturele instellingen, ngo’s, de media zelf,…
Daar horen meteen twee bedenkingen bij.
Ten eerste is het natuurlijk zo dat die controle van de macht ook door andere media gebeurt. Met name de publieke omroep speelt in dit land daarin een vooraanstaande rol. Maar het blijft al met al beperkt. De nieuwe media bijvoorbeeld produceerden pakweg een kwarteeuw na de ontwikkeling van het World Wide Web nog maar weinig voorbeelden van goed functionerende en duurzame modellen die die cruciale functie vervullen. Ja, het debat werd rijker en vooral luider. Maar de onderzoeksjournalistiek werd er niet fundamenteel beter door. Toch zou het arrogant en zelfs ronduit verkeerd zijn om die boeiende zoektocht van nieuwe media niet te omarmen en toe te juichen.
Want, en dit is meteen de tweede bedenking, moeten ook krantenorganisaties bijzonder bescheiden zijn. Ook wij krabben in veel gevallen slechts aan de oppervlakte. Of het nu gaat om dopinggebruik in het peloton, weggestopte verliezen bij banken, geknoei met wetenschappelijke publicaties, corruptie in de advocatuur, amateurisme in de bestrijding van de misdaad, opportunisme in de politiek,… Soms zien ook wij niet meer dan de schaduwen op de wand van de grot van Plato. Aan ons om de echte voorwerpen te tonen.
Maar hoe onvolkomen we ook mogen zijn, we geloven rotsvast in de fundamentele rol die een krant als NRC Handelsblad in de Nederlandse samenleving kan en moet spelen. In een wereld waarin steeds meer informatie voorhanden is, is er – mede ten gevolge van de economische crisis – steeds minder journalistiek. Daar ligt in 2013 vooral onze opdracht: aan journalistiek doen. Dat gaan we vooral doen door verder in te zetten op originele nieuwsgaring en onderzoeksjournalistiek; door analyses te schrijven over het hoe en waarom der dingen; door de uitgelezen plek te zijn voor het brede intellectuele debat en de opinievorming; en door een betrouwbare gids te zijn voor cultuur- en mediabeleving.
Voor dat alles heeft NRC de best mogelijke troef in huis: een gedreven redactie van onderlegde, eigenzinnige en creatieve redacteuren.
Het feit dat het oplageinstituut HOI gisteren bekendmaakte dat de verkochte oplage van deze krant _ ondanks een krimpende markt _ blijft stijgen, kan ons enkel bevestigen in ons geloof: ook in een wereld waarin de pers een overlevingsstrijd voert is er een groeiende behoefte aan dit soort journalistiek.
