Vooruit

In Den Haag heerst radiostilte – hoe is het in de rest van het land? Voor de laatste verkiezingen leek het nog alsof ons nationale humeur ook de komende jaren dagelijks tot boven het kookpunt zou stijgen – weg met de Eurocratie! Onze soevereiniteit! Maar het is vreemd stil de laatste weken. Sinds de kemphanen in de politiek elkaar grijnslachend in de armen zijn gevallen en de politieke flanken in stilte hun wonden likken, lijkt ook het nationale debat verstomd.

Genoeg geluld over de boerka, geld verdienen moeten we

Een vreemde gewaarwording – we zijn het niet meer gewend. De afgelopen tien jaar leek onze door en door pragmatische natie ineens de ideologie ontdekt te hebben. Jarenlang ging het om de cijfers achter de komma, en toen ging het alleen nog maar over westerse waarden, over hoe wij de dingen deden in ons land, over identiteit en cultuur en niet te vergeten vrijheid van meningsuiting – heel veel vrijheid van meningsuiting. En iedereen mocht meedoen. De een ontdekte ineens de ongelofelijke relevantie van Spinoza en John Stuart Mill voor ons nationale welzijn. Een ander zag in een nachtje cel voor Gregorius Nekschot de ondergang van onze rechtsstaat opdoemen. Weer een ander droomde elke nacht angstig over een land waarin mannen onze vrouwen binnenkort geen hand meer zouden geven.

Wat is Nederland? Wie zijn wij? Dat vuur verspreidde zich tien jaar lang door ons land, het laaide op in zaaltjes en op congressen. Op televisie vlamde het iedere avond hoog op. Altijd was er wel een onvoorstelbaar incident dat ons ons deed afvragen in wat voor land we eigenlijk leefden, of dit mijn Nederland nog wel was. Geen dag ging voorbij zonder oproep iemand op de brandstapel van onze nationale woede te gooien.

Even leek het erop alsof de heilige woede die zich van ons land meester had gemaakt zich van de islam naar Europa zou verplaatsen. De onderliggende emotie was immers hetzelfde – klein land dat zich in zijn eigenheid bedreigd voelt door de krachten van de globalisering. En dat zich niet verdedigd voelt door een verblinde bestuurlijke elite, die alles wat wij van waarde achten schaterlachend in de uitverkoop gooit. Ik vat het maar even samen.

Dat debat is niet verstomd, maar om nou te zeggen dat het hoog opvlamt – de geluiden zijn er nog steeds, maar ze klinken vreemd gedempt. Waarom is dat?

Ten eerste omdat de identiteitskwestie ons land de afgelopen tien jaar volledig heeft lamgelegd. Andere landen hadden stakingen, wij hadden ons nationale debat.

Ondernemers – en als Nederland geen land van ondernemers is, wat is het dan wel? – ergerden zich groen en geel aan die aanhoudende zelfobsessie. Nederland kon zichzelf wel belangrijker vinden dan de rest van de wereld, maar daar had de rest van de wereld helemaal geen boodschap aan. Nu PvdA en VVD ineens ideologie voor pragmatisme lijken te hebben ingeruild, slaakt ondernemend Nederland dan ook een zucht van verlichting. Eindelijk de handen uit de mouwen – het maakt nu even niet uit wat er besloten wordt, als er maar iets wordt besloten. Beweging is beter dan stilstand. Genoeg geluld over de boerka, er moet weer geld verdiend worden.

Er is ineens een stuk minder behoefte aan Spinoza.

Trekt het ideologisch denken zich nu weer langzaam terug uit Nederland? Ruilen we de grote woorden van de afgelopen jaren weer in voor grote getallen? Is er geen behoefte meer aan grote verhalen – net nu de PvdA weer een paar ideologische veren op het kale achterste had geplakt?

Het ziet er wel naar uit – onder voorbehoud, want Nederland is geen land van stromingen maar van stemmingen. Ik vind het, vreemd als het klinkt, jammer. Begrijpelijk, die euforie waarmee de komende coalitie wordt verwelkomd – eindelijk beweging na jaren van stilstand en gijzeling. Maar het debat, hoe idioot het vaak ook was, was een symptoom van een reële zorg: hoe houden we ons staande in een wereld waarin alles wat voorheen houvast bood – natie, cultuur – op losse schroeven staat? Is die behoefte aan nieuw houvast bevredigd? Als er geen weg terug is, wat is dan de weg vooruit? Pragmatisme is geen antwoord.