*

Oum Kalthoum meets … :: nrc.nl

Oum Kalthoum meets …

Tijdens de verkiezingscampagne, tussen de schijnzekerheden van projecties en prognoses, koopkrachtplaatjes en kostenplaatsjes, veelal ontaardend in gekwaak over geld, zijn twee thema’s niet of nauwelijks aan bod gekomen. Duurzaamheid en cultuur. Over duurzaamheid zijn de meeste lijsttrekkers de platitudes niet ontstegen. Het onderwerp werd weggemoffeld onder energie, mobiliteit, landbouw en natuur, en wat dat laatste betreft verengd tot inkrimping van de bio-industrie. Het enige spannende puntje was het ideologische verschil over kernenergie en kolencentrales, of geen van beide. Gelukkig is dit allemaal niet echt rampzalig. Over het grootste deel van de maatregelen voor besparingen van energie en grondstoffen kan geen werkelijke onenigheid bestaan. In veel bedrijven krioelt het al lang van de slimme ideeën, producten en technieken, dus wat dat betreft liggen we op koers. Maar de overheid moet door consistente regels, wetgeving en belastingen bevorderen dat die innovaties worden ingevoerd en dat de doelstellingen worden nagestreefd. Op zijn minst had het debat moeten gaan over hoe dat moet gebeuren en tegen welke kosten. Maar het belangrijkste is toch dat duurzaamheid niet alleen een kwestie van financiële prikkels en technologische oplossingen is, maar raakt aan onze visie op verantwoorde economische groei en daarmee aan het wezen van onze beschaving, onze relatie met de aarde en met andere mensen, hier en elders, nu en straks.

De afwezigheid van cultuur en kunst als onderwerp in de campagne is minstens zo omineus, want daar ontbreken niet alleen de vergezichten en de effectieve sturing door de overheid, maar ook de vernieuwingsdrang. Als je culturele bestuurders en kunstenaars mag geloven, dan is het een en al ellende door chronisch geldgebrek, kaasschaafmethodes, jarenlange erosie van excellentie, ongezonde concurrentie, dichtgemetselde zuilen en verworven rechten. Ondanks een potpourri van plannen voor de kunsten, lukt het niet om te komen tot een aanvaardbare kwaliteitsbeoordeling om alle belangen op één lijn te krijgen. Zo wordt de spoeling steeds dunner en de vernieuwing fragieler. Hier moeten keuzes gemaakt worden en die zijn allemaal ideologisch bepaald: popmuziek in achterstandswijken of klassieke opera? Moderne dans of hiphop? Toegankelijke straatkunst of abstracte fotografie? Rijdende bibliotheken in de provincie of elektronische? Conservatoria of muziekscholen? De politici deden niet eens een poging om het onderwerp aan te kaarten. Sterker nog, in het overzicht van de standpunten dat deze krant afgelopen zaterdag publiceerde onder de titel ‘Dit vinden de partijen’ komt het kopje cultuur niet eens voor. Ook hier geldt dat het niet alleen gaat om beleid en geld, maar om het wezen van onze beschaving en de rol van cultuur daarin, inclusief de ‘elitecultuur’. Dat is andere koek dan het argument dat cultuur van Nederland een aantrekkelijke vestigingsplaats maakt voor buitenlandse bedrijven.

Merkwaardig genoeg is het zwijgen van politici over cultuur omgekeerd evenredig met het gebodene. Wie bijvoorbeeld de afgelopen week iets van het Holland Festival heeft meegekregen, kan niet anders dan blij verrast reageren op de kwaliteit en diversiteit van het aanbod. Dat is al jaren zo, en ook dit jaar is geen uitzondering. Gezegend is het land dat zijn belangrijkste jaarlijkse kunstfestival opent met de liederen van de Egyptische zangeres Oum Kalthoum, die cultuur van hoog tot laag, van oost tot west verenigt. Dit is een Nederland dat bloeit, nationaal en internationaal.

Niet-westerse antropologen of marsmannetjes zouden echter op basis van de verkiezingsdebatten tot de conclusie moeten komen dat de Nederlandse samenleving bestaat uit kortzichtige klagers die voortdurend pijn hebben in hun portemonnee en die worden aangevoerd door gekwelde, naar binnen gekeerde leiders. Het is toch te gek dat deze verkiezingscampagne de politiek heeft gereduceerd tot een soort egocentrisch bingo met bezuinigingssommen! Terwijl het om zo veel meer had moeten gaan. Om J.F. Kennedy te parafraseren: vraag niet wat een partij voor jou betekent, maar wat wat een partij voor het land, de wereld en onze beschaving betekent.

We beleven niet alleen een economische, financiële en geopolitieke crisis. Het gaat om een ongekende existentiële onzekerheid over onze westerse waarden. Rob Riemen zinspeelde al terecht op deze beschavingscrisis in zijn debat met Job Cohen, in Buitenhof, tien dagen geleden. Niet toevallig organiseert het Nexus Instituut, waar Riemen directeur is, later deze week een internationale conferentie onder de titel ‘Superman meets Beethoven’, waarbij Superman staat voor wetenschap, techniek en ‘social engineering’ en Beethoven voor het westerse beschavingsideaal. Het is een fraaie tegenstelling, maar wel een valse en een te beperkte. Het Westen is geworden tot een democratische en bevoorrechte vrijplaats, dankzij wetenschap en technologie én dankzij filosofie en kunst, en de wisselwerking daartussen. Zelfs het begrip duurzaamheid is door diezelfde westerse samenleving benoemd en tot principe verheven. Maar de vraag is wat deze westerse verworvenheden nog betekenen in een wereld waar het zwaartepunt zich naar het oosten en zuiden verlegt. Ik durf wel te hopen op een nieuwe renaissance waar ideeën vanuit allerlei windstreken en cultuur- en vakgebieden met elkaar in dialoog gaan. Dus niet alleen Superman meets Beethoven, maar ook Oum Kalthoum meets Steven Chu, Bill Gates, Vasili Grossman, Zaha Hadid, Clarice Lispector, R.K. Narayan, Sembène Ousmane, Craig Venter, Jaap van Zweden e tutti quanti. In een beschaafd land staan alle deuren wijd open. In een beschaafd land hebben cultuur en duurzaamheid alles met elkaar te maken.

Krijgen wij morgen de leiders die dit begrijpen? Ik ben er niet gerust op maar, zoals Oum Kalthoum ooit zong (hier in het Frans vanwege het rijm): ‘J’ai sans trop d’histoires/ Un grand espoir/ Ce soir …’

Geplaatst in:
Algemeen

9 reacties op 'Oum Kalthoum meets …'

M. van Rossum

Onze leiders moesten zich allemaal bewijzen middels een instantcampagne met behulp van gefixeerde televisie formats. In plaats van dat de “karakter” kwestie zorgvuldig kon worden opgebouwd. Ik vrees echter dat ook buiten dat campagnekader de diepgang van onze huidige politieke leiders tegenvalt. Vraag is of dat heel erg is. Eerst maar eens de rationaliteit van de campage: er moeten keuzes worden gemaakt. Binnen het format had “duurzaamheid” meer aandacht verdiend, bijvoorbeeld door meer “debat” over hernieuwbare energie versus kernenergiecentrales en wel/niet terugdraaien bouwbesluiten kolencentrales. Zelfs de oneliner dat windmolens niet op wind maar op subsidie draaien had meer minuten zendtijd verdiend (en dan even bondig een beter doordachte tegenwerping plaatsen). Idem over cultuur: voor de elite op kosten van de onderkant (PVV, VVD) of motor voor economische vitaliteit (concept van ‘creative city’ is door vrijwel alle grote steden omarmd als innovatie speerpunt). En ja, terwijl onze zeer met Nederlandse mentaliteit verwante Oosterburen inzetten op 80 miljard bezuinigen, ontbreekt te onzent enige notie van internationale context. Welk kabinet er ook komt, misschien kunnen intelligentia, media en andere opinieleiders zich meer met het politieke proces engageren en de politici cultureel verheffen?

H.Bruins

Neen mw Fresco, wij zullen het niet beleven een leider te krijgen die iets met cultuur heeft. Kent U er één? Ik moet lang nadenken, misschien Terlouw of Klompé.
Ik ben wel eens in een ver verleden naar een debat geweest over cultuur, het was in Groningen. Binnen de kortste keren heeft men het over de subsidies en over de verkeerde wijze waarop de subsidie wordt besteed. Treurig. Waarom? Omdat men geen visie heeft op cultuur, over de functie van cultuur in onze samenleving. Zelfs schouwburg- en museumdirecteuren kunnen daarop niet worden betrapt. Zij zijn alleen maar bezig met hun budget, toeschouwersaantallen en op welke wijze meer toeschouwers naar hun instelling kunnen worden gelokt zoals bv. nachtopenstellingen en meer van dat infantiele gedoe uit de jaren 70.
Nederland is en blijft een land van kooplui en dominees, zei Komrij eens, en hij heeft gelijk.
DE visie van politici op kunst en cultuur is als ons weer:miezerig.

Netty Meelen

Ik kan me prima vinden in bovenstaand artikel.
In het Buitenhof programma waar Louise O.Fresco op doelt kreeg ik de indruk dat dhr Cohen, gezien zijn reacties, niet eens begreep waar dhr Riemen het over had toe hij o.a. het woord “bildung” liet vallen.
Grote zorgen maak ik me over de vervlakking op het gebied van kennis vergaring in Nederland.Slechts kennis die leidt tot carrière verbetering is nog interessant.
Naast naast de twee door Fresco genoemde punten die schitterend door afwezigheid bij de diverse partijen, is er nog een derde punt wat ik mis op de agenda van de dames en heren politici. De partij v.d.Arbeid had het onderwerp zelfs niet in het partij program opgenomen:
Europa, de EU.
Het enige wat ik daar dan nog bij een partij als de VVD of PVV over verneem is dat we er minder voor willen betalen, sommige regels niet voor Nederland moeten gelden en we er anders maar uit moeten stappen.
Ik zou al die mensen wel eens met de neus op de feiten willen drukken en ze aan willen raden eens in de geschiedenis boekjes te duiken.
We zijn die EU niet begonnen, heren en dame cententellers, om economische belangen. Maar omdat we het met z’n allen spuugzat waren om eeuwen lang oorlogen te voeren en bloed te vergieten. Vooral de 20e is ongeëvenaard wreed op dit gebied. Ik durf te wedden dat, als we de EU opheffen, we binnen de kortste keren weer een gewapend conflict in ons fantastische werelddeel hebben.
Nou, voor mij hoeft dat niet. Dus doe eens wat aan de populariteit van de EU, politici. Nederland is bijvoorbeeld zo’n beetje het enige land van Europa dat geen dagelijks nieuwsbulletin m.b.t. Brussel heeft.

L. Vis

‘Leiders die dit begrijpen?’. Niet waarschijnlijk, een bepaald slag wordt geselecteerd voor entree en doorzitten op het pluche.
Overigens, niet genoemd onze plek in het heelal, wat kan inspireren in de andere richting. http://www.youtube.com/watch?v=HEheh1BH34Q&feature=fvst

Guido Everts

Een waardevol verhaal. Met Rob Riemen samen in de vuurlinie voor het culturele offensief: moedig, essentieel en misschien zelfs perspectiefrijk. We zijn inmiddels een dag verder. De cultuurminnaar heeft afgelopen nacht om de oren gekregen door de PVV-winst. Ik stel voor aan een cultuurverschuiving te gaan denken. De kunst is om cultuur zo te bedienen dat de onvrede er zelf door gelenigd wordt. Cultuur is als het even kan niet statisch, iets wat zich alleen maar in concertgebouwen en musea afspeelt. Cultuur moet zich van haar meest wendbare zijde tonen: zij moet zichzelf blijven kwa status en imago, en tegelijkertijd het antwoord bieden op de vraag wie zijn wij, inclusief de PVV-er? Alleen voor een elite is die vraag de laatste eeuwen steeds beantwoord. In Duel van Zwagerman wordt grote kunst vervaardigd voor gebruik in klaslokalen. Als je die weg bewandelt, en zo te zien is er geen keus wat de cultuur betreft, dan zul je met alleen een Rothko niet tevreden kunnen zijn. Er moet meer gebeuren. Er moet een vertaalslag komen van de hoogste kunst naar de laagste kunstgenieter. Ik heb al vaak betoogd dat dat in het Westen zeldzaam, in niet-westerse culturen dagelijkse gang van zaken is. Denk maar aan de Mahabharata, de Kalevala en het Sundjata-epos in Senegal en omstreken. Ook kerken zaten vroeger vol met topkunst en de prachtigste verhalen. Mijn theorie: onthoud de PVV-er zijn recht op topcultuur en je houdt een ontevreden hater aan hem over. Opties voor volksverheffende projecten (die dan wel een andere naam moeten krijgen) komen steeds meer in zicht dankzij een brede stroming in de samenleving die zich bezig houdt met erfgoedrages en plaatsgebonden affiniteiten. De notoire neerbuigendheid van de elites tegenover deze zaken (men leze ook René Cuperus!) zou nodig aan de kaak gesteld moeten worden. Cultuur komt daarvandaan, geloof me maar, maar zonder een elite die bereid is zich te hechten wordt het niks.

Guido Everts

En dan nog iets. Moedig als elite – als die zich tenminste weer een taak durft stellen – de lands/dorps/stadsverteller aan zijn ding te doen en Marokkaanse etterballen in die folklore mee te nemen. Moet je zien hoe verhalen kunnen binden en verzoenen. Minachting voor plaatselijke culturele zaken is de wortel van veel kwaad. Het Concertgebouw staat veel te ver voor velen, de plaatselijk gemaakte soap moet uit de schaduw van de Grote Kunst die de elite tot de hare rekent. Volksdeuntje meets Beethoven. Anders, want ‘volks’, maar bij afwezigheid van minachting in staat (zoals door aanstelling van volksvertellers et hun muzikanten) tot eigen authenticiteit te komen. Welke grote componist heeft géén gebruik gemaakt van volksmuziek?

Johan Leestemaker

Ik weet niet of ik misschien te scherp ben, maar ik meende toch stellig te hebben gelezen en gehoord dat meneer Wilders voortdurend ‘cultuur’ aangekaard heeft, zowel in debatten als in de publicaties van zijn partij. Lees bijvoorbeeld het partijprogram van de PVV op de website er maar eens op na. Mij verbaast veeleer het zwijgen van de politici van andere partijen daarover. Of stemden zij die zwegen eigenlijk toe? Mevrouw Merkel koos voor 16 % defensiepersoneel besparing. Gaat Nederland gewoon door met meer dan 9 miljard EURO defensieuitgaven per jaar? Vier jaar moratorium op deze door het verdreven CDA team aangevuurde gekte zou niet alleen de staatsschuld aanzienlijk verminderen, maar ook ruimte bieden voor extra uitgaven aan kunst en cultuur, ontwikkelingssamenwerking en op duurzame ontwikkeling gerichte innovatie. Mischien dat daadwerkelijke participatie in begrotings besluitvorming door de Nederlandse bevolking zowel mevrouw Fresco als de heer Van Rossum uit hun nare dromen zou kunnen bevrijden. Het zou mevrouw Fresco sieren over dat grote en recente geschenk uit Latijns Amerika de lezers eens wat meer te vertellen.

peter klein

Natuurlijk werd er over cultuur weinig tot niet gesproken in de campagnes. Omdat ” financiele crisis” en “economie” de meest veilige onderwerpen waren, waarmee de voor de leidende partijen ongewenste uitweidingen over andere zaken konden worden vermeden .

Ik heb geen zin in een grote beschouwing over de rol van “cultuur” in onze samenleving.
Maar had men in de campagne gesproken over “cultuur” denkt u dan dat men had kunnen ontkomen aan:
- de verwijdering van schilderijen met naakten in een gemeentehuis
- het afgelasten van een foto tentoonstelling in den Haag
- het afgelasten van de opera aida
- het censureren van cartoons
- het geweld dat uitbrak bij een lezing over de historische verhouding tussen het westen en de islam.

Wanneer je om problemen heen blijft lopen, los je ze niet op. Men kan blijven draaien, maar steeds meer thema´s raken besmet. Het is als met praten met de vrouw die geen kinderen kan krijgen: je stipt het even aan en je ziet de reactie. Daarna worden “zwangerschap”, daarna “kinderen krijgen”, vervolgens “baby”, en tot slot “kind” besmette begrippen die in het gsprek gemeden worden.
Blijft “het weer”, of i.c. “economie” als veilig thema over.

Ontkennen levert niks op, adresseren wel.
Het zou goed zijn wanneer eens erkend wordt dat ook al is er in onze maatschappij een afnemende invloed van “religie”, velen toch doordrongen zijn met de notie van “eigen verantwoordelijkheid” en van daaruit “eigen geweten”. Maar dat laatste lijkt in deze tijd van respectloos gedrag op straat en zelfverrijking in de grote mensenwereld steeds meer een probleempunt. Wat dus aangeeft dat er steeds meer mensen zijn die niet zoveel ophebben met het eigen geweten.
En daar helpt geen “minister van gezin” aan. Daar moet bij opvoeding en maatschappijleer de grootste aandacht aan gegeven worden. Van staatswege georganiseerd, om verder afglijden van de hele maatschappij te voorkomen
En dat lijkt me grotere prioriteit te hebben dan “cultuur”.

j.aarts

@ Netty Meelen

“We zijn die EU niet begonnen, heren en dame cententellers, om economische belangen. Maar omdat we het met z’n allen spuugzat waren om eeuwen lang oorlogen te voeren en bloed te vergieten.”

Bovenstaande te niet gedaan door massa-immigratie van Islam in EU waardoor vormen van burgeroorlog al bestaan niet alleen op internet – maar door al gepleegde aanslagen door moslims, met censuuraanslagen op kunst, waardoor mijn ongezoute bijdrage ‘De Egyptische Oum Kalthoum werd door Islam tot Arabische gemaakt’ verwijderd werd.

niet waar webmaster? ‘Islam mag niet beledigd worden’ dat dit ten koste gaat van Vrijheid van Meninguiting doet niets ter zake. Toch een goed stuk – op een ander forum zeer gewaardeerd – uiteindlijk geen verloren tijd voor mij.