Den Haag, 3 juni. Het was een rommeltje. De borden waren te klein. De partijen hadden allemaal andere formaten posters en ze werden over elkaar geplakt. Het was dé ergernis van CDA-campagneleider Michael Sijbom: „Dit is zo onprofessioneel.” De borden blijven belangrijk, zegt hij, alleen al om te laten zien dat er verkiezingen zijn. „Als politieke partijen staan we onder druk, en dan maken we er zo’n zootje van.” SP-campagneleider Hans van Heijningen zag ook de strubbelingen over de borden. „Maar wij hebben de plakoorlog weer gewonnen.”

Het Slotdebat

De Europese verkiezingscampagne is bijna ten einde. Vanavond is het slotdebat op televisie, bij goed weer stapt premier Balkenende morgenvroeg nog in een luchtballon. Dan kan de kiezer naar het stembureau. Was de verkiezingscampagne, los van de chaos met de posters, een succes? En zorgde de PVV, de meest anti-Europese partij, voor een meer geprofileerde campagne?

Nee, zeggen diverse campagneleiders. Sijbom: „Het was te mat allemaal. Ik had er meer van verwacht. Er was te weinig creativiteit, zelfs bij de SP. En de PVV voerde eigenlijk helemaal geen campagne”. Van Heijningen: „De stilte over Europa in de afgelopen vijf jaar is funest geweest. Onze slogan is ‘minder Brussel’. Maar omdat dit op straat al een realiteit is, was het moeilijk mensen enthousiast te krijgen. Zelfs voor ons.”

Toen bekend werd dat de PVV van Geert Wilders zou meedoen, verklaarden alle lijsttrekkers daar blij mee te zijn. Nu konden ze in debatten laten zien dat de PVV met haar anti-Europese standpunten geen oplossingen heeft. Maar dat lukte niet. Lijsttrekker Barry Madlener hield zijn boodschap simpel: Brussel moet veel minder te vertellen krijgen en Turkije mag nooit toetreden tot de Europese Unie.

Partij van de rattenvanger van Hamelen

Zijn grootste concurrent was VVD’er Hans van Baalen. Die herhaalde steeds dat met „de partij van de rattenvanger van Hamelen” er „gras op de kades van Rotterdam” gaat groeien. Maar Madlener bleef overeind. Zo ‘scoorde’ hij gisteren in een televisiedebat door er vilein op te wijzen dat Van Baalen had ingestemd met toetreding van Bulgarije en Roemenië. Volgens een internetpeiling was Madlener gisteren de beste debater. Dat dit weekeinde minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) verklaarde dat de toetreding van Bulgarije en Roemenië een fout is geweest, was ook een kleine overwinning voor de PVV.

De verwachting was dat de meest pro-Europese partij, D66, van de deelname van de PVV zou profiteren. D66-campagneleider Annelou van Egmond erkent dat dit niet echt is gelukt. „Omdat altijd weer nationale kwesties de boventoon voeren, komen de grote middenpartijen meer in beeld. Bovendien hadden die lijsttrekkers enige landelijke bekendheid.”

Maar de landelijke politieke kopstukken ontbraken deze keer goeddeels. Geen opvallende uitspraken, geen geruzie in de coalitie. Alleen VVD-leider Mark Rutte kwam, ongewild, in het brandpunt te staan met zijn plan om de vrijheid van meningsuiting op te rekken, met als consequentie dat de ontkenning van de Holocaust niet meer strafbaar is. Partijgenoten, de politieke concurrentie en joodse organisaties vielen over hem heen. Rutte kreeg al de vraag of hij opstapt als de VVD de verkiezingen verliest.

Getwitter

Het lag deze keer niet aan de aandacht van de media, zeggen de campagneleiders. Het lag ook niet aan het getwitter van alle lijsttrekkers. Op internet waren ze allemaal volop actief. En bijna iedere dag was er wel ergens een lijsttrekkersdebat. Het was te veel, zegt CDA’er Sijbom. „Het is natuurlijk ontzettend mooi dat zoveel organisaties iets wilden organiseren. Maar de spontaniteit verdween.”

Zo verwerd de broedertwist tussen PvdA en SP tot een uitwisseling van slogans. Een standaardopmerking van PvdA-lijsttrekker Thijs Berman: „Als je wilt weten hoe Nederland er bij zou staan zonder euro, moeten we naar het failliete IJsland gaan, met de SP als reisleider.” SP’er Dennis de Jong reageerde dan zo: „Niet weer die reisgids. Daar hebben we Thijs Neckermann weer”.

De onderwerpen die nu spelen in Brussel kwamen nauwelijks aan de orde, vindt Shahied Badoella, campagneleider van de ChristenUnie. Het Verdrag van Lissabon, of duurzame oplossingen voor de crisis. Zijn verklaring: nadat de grote middenpartijen VVD, CDA en PvdA het referendum verloren, hebben zij het debat over Europa geschuwd. Daardoor spelen onder de burgers nog altijd de onderwerpen van destijds, zoals Turkije. Maar in het Europarlement is dit nu niet echt een issue, omdat Turkije in de verste verte niet aan de toetredingscriteria voldoet.

Badoella: „In de campagne zijn we niet verder gekomen dan waar we na het referendum waren gestopt.”