Parijs, 2 april. De baas gijzelen werkt dus, in Frankrijk. Vakbondsvertegenwoordiger Pierre Piccarreta bij Caterpillar kon er zelf niet over uit. „We gijzelen de patron en als beloning krijgen we drie dagen staking doorbetaald!”

Een dag lang, van de lunch op dinsdag tot de lunch gisteren, hielden de werknemers van Caterpillar in Grenoble vier directieleden vast. Een vijfde, met hartproblemen, mocht na enkele uren vertrekken, begeleid door personeel dat joelde en hem uitschold voor „patron voyou”: schurkenbaas.

Zo wilden de werknemers „de onderhandelingen op gang brengen” over 733 ontslagen (op 2.800 banen) bij de Franse tak van het noodlijdende Amerikaanse bedrijf, volgens de lokale aanvoerder van vakbond CGT. De vakbonden riepen ook de hulp van president Sarkozy in.

En wat zei Parijs? „Ik ga deze vestiging redden”, beloofde de president gisteren persoonlijk via radiozender Europe1, terwijl de directeuren nog vastzaten. Hij leverde geen kritiek op de gijzelingsactie, waar in theorie vijf jaar gevangenisstraf op staat. Integendeel. Na de G20-top in Londen en de Navo-top in Straatsburg en Kehl zal hij de hulpvragende werknemers ontvangen. „We laten ze niet vallen.”

Antikapitalistische klassenstrijd

De welwillendheid van Sarkozy heeft een reden. Terwijl hij in Londen probeert het kapitalisme te reguleren, komen in eigen land herinneringen op aan een antikapitalistische klassenstrijd.

Het is al de vierde keer in een paar weken dat werknemers van Franse bedrijven directeuren in gijzeling nemen om hun eisen kracht bij te zetten. De autoriteiten maken zich zorgen over de radicalisering van de sociale onvrede.

De landelijke directeur Openbare Veiligheid van de Franse politie, Eric Le Douaron, kwam er in verschillende media aan te pas om er op te wijzen dat conflicten binnen bedrijven „eerder niet zo hoog opliepen”. In Le Figaro zei hij vanmorgen: „Niets wijst er nog op dat we aan het begin van een sociale explosie staan, maar we moeten voorzichtig zijn.”

Gijzeling van directeuren kwam de afgelopen jaren incidenteel voor in Frankrijk. Ook werd er af en toe een directiekamer kort en klein geslagen om een saneringsplan bij te stellen. En eenmaal staken boze werknemers een deel van hun failliete bedrijf in brand.

Groeiende wanhoop

Maar de laatste weken groeien ongecontroleerde miniconflicten uit tot een trend, een teken van groeiende wanhoop. In het zuidwesten van het land gijzelden de werknemers van een sluitende cassettefabriek de landelijke directeur van Sony een dag om betere vertrekpremies af te dwingen.

In het hart van Frankrijk zat in provinciestadje Pithiviers de directeur van een fabriek van 3M 24 uur vast op zijn kantoor, omdat hij 110 van de 235 banen wil schrappen. In Auxerre werd een directeur door zijn werknemers gedwongen mee te lopen in een demonstratie tegen zichzelf.

Succesvolle acties

Meestal hebben de acties succes, en sancties volgen nooit. Ministers kiezen de kant van de werknemers. Dat merkte bijvoorbeeld de directie van het bandenbedrijf Continental, dat in Noord-Duitsland en in Noord-Frankrijk een fabriek sluit. Na botsingen met het personeel, gewapend met rotte eieren, is het bedrijf bij Compiègne onveilig terrein voor de directie. Ze onderhandelt intussen met haar werknemers in Nice, aan de andere kant van het land.

De gijzelingen hebben meestal plaats bij fabrieken in de provincie, waar werknemers weinig kans zien op nieuw werk. Maar deze week deed zich ook een incident voor midden in Parijs, rond een van de rijkste mannen van Frankrijk. Farnçois-Henri Pinault, topman van PPR – een concern dat luxe goederen produceert – zat een klein uur vast in een taxi, geblokkeerd door werknemers die een saneringsplan vrezen. „Pinault oplichter”, schreeuwden werknemers van boekenketen FNAC en doe-het-zelfketen Conforama, twee dochters van PPR, totdat de politie Pinault ontzette.

Rol van vakbonden

De Franse vakbonden hebben moeite de onrust te kanaliseren. Ze bereikten in januari en in maart nauwelijks iets met twee nationale actiedagen. En in de bedrijven hebben ze concurrentie van radicaal-linkse groepen, zoals de Nouveau Parti Anticapitaliste, die de wanhoop wil omzetten in revolte.

Ook de regering mikt niet op centraal overleg met de vakbonden om de versplinterde en radicaliserende onvrede in te tomen. Sarkozy vertrouwt vooral op zijn eigen leiderschap. Hij reist door het land om het morele kapitalisme aan te prijzen en verdedigen in zalen met geselecteerde aanhangers – geen tegenstanders – en als de nood echt hoog wordt belooft hij, zoals bij Caterpillar, zelf het bedrijf te redden. Of hij dat waar kan maken of niet.