Rome, 19 sept. Een surrealistisch gejuich klinkt op in de aankomsthal van de luchthaven van Fiumicino. De groep van zestien Italiaanse industriëlen, verenigd in Compania Aerea Italiana (Cai), heeft haar bod op Alitalia ingetrokken. De noodlijdende luchtvaartmaatschappij is weer een stap dichter bij het faillissement. En toch applaudisseren piloten, stewardessen en grondpersoneel: „Liever failliet dan overgeleverd aan die bandieten”, roepen ze strijdbaar.

Na de extase volgen al snel de tranen. De gevolgen kunnen enorm zijn, zo realiseert men zich. Bijna twintigduizend Alitalia-werknemers en zeker tienduizend arbeiders in de toeleverende bedrijven kunnen hun baan verliezen. De luchtverbindingen tussen de Italiaanse steden onderling en het buitenland zouden grotendeels kunnen wegvallen. De economische gevolgen daarvan zijn maar moeilijk te overzien.

Plan Berlusconi mislukt

„De situatie is dramatisch, we zouden wel eens voor de afgrond kunnen staan”, zo vatte een teleurgestelde premier Silvio Berlusconi gistermiddag de situatie samen. Hij is de man die de Cai vurig heeft gewild. Hij veranderde de mededingingswet en andere wetgeving om het mogelijk te maken. Hij vroeg zijn voorganger Prodi om een overbruggingskrediet van 300 miljoen euro voor Alitalia, waarvan de EU zich afvraagt of het geen illegale staatsteun is. Hij stond toe dat Alitalia werd opgedeeld in een gezond bedrijf dat door de Cai mocht worden overgenomen, en een bad company met schulden die met het geld van de belastingbetaler zou worden geliquideerd. En tot slot, zo is het vermoeden, beloofde Berlusconi de zestien industriëlen lucratieve vervolgcontracten om ze te verleiden mee te doen aan de reddingsoperatie.

Berlusconi is zo ver gegaan, omdat de doorstart van de Italiaanse luchtvaartmaatschappij voor hem een heilig doel is geworden. In de verkiezingscampagne van april wees hij (samen met de vakbonden) een overname van Alitalia door Air France-KLM af, omdat het „een uitverkoop” zou betreffen, „kolonialisme” door de Frans-Nederlandse combinatie. Hij beloofde iets beters, iets Italiaans.

De door Berlusconi gedroomde deal met de Italiaanse industriëlen van de Cai leek deze week zo goed als rond. Drie van de vier grote vakbonden hadden ingestemd. Maar gistermiddag lieten de communistische CGIL en een vijftal kleinere bonden, waaronder die van de piloten, weten dat ze nog wilden dooronderhandelen. Ze wilden verder praten over de contracten die voorzien in salarisverminderingen en langere werktijden, over het industriële plan en over de duizend ontslagen onder piloten.

De Cai besloot hierop unaniem dat de dramatische situatie van Alitalia „het onmogelijk maakt om nog door te onderhandelen nu er alle vele concessies zijn gedaan”. De weigerende vakbonden beschuldigen de Cai nu van obstructie: „Het is een schande. Volgens mij waren er de voorwaarden voor een overeenkomst. Nu is de Cai vertrokken en blijven wij achter met onze grote problemen”, aldus Fabio Berti, voorzitter van de pilotenvakbond Anpac. Zijn collega Raffaele Bonanni van de vakbond Cisl, die wel akkoord ging met de Cai, heeft geen goed woord over voor het „onverantwoordelijke gedrag” van de weigerende vakbonden: „Iemand heeft hier Russisch roulette willen spelen. De waanzin van een paar bonden heeft tot deze mislukking geleid.”

Het is nog niet voorbij

Berlusconi en minister Maurizio Sacconi beklemtoonden gisteren op alle televisiekanalen dat de vakbonden en alleen zij schuldig zijn aan de ineenstorting van Alitalia. Berlusconi suggereerde dat de oppositiepartijen achter de weigerachtigheid van de vakbonden zouden zitten.

Terwijl het zwartepieten in volle omvang losbarstte, werd geleidelijk duidelijk dat het ondanks al het gekrakeel nog niet voorbij is met Alitalia. Premier Berlusconi hoopt ook nog altijd op een oplossing. De komende dagen zal hij proberen de partijen weer aan tafel te krijgen. Gisteren heeft hij al met alle zestien industriëlen en enkel vakbondsleiders gebeld om de mogelijkheden te onderzoeken.

Zelfs als de Cai blijft weigeren – omdat een aantal van de zakenlieden blij zal zijn dat ze zich hebben kunnen bevrijden van dit riskante zakelijk avontuur – dan zijn er nog minstens twee alternatieven.

Twee mogelijkheden

Commissaris Fantozzi kan een publieke verkoop van het gezonde deel van Alitalia uitschrijven. Tot nog toe mocht alleen de Cai bieden op dit van schulden bevrijde deel van de luchtvaartmaatschappij. Wellicht dat Air France-KLM, Lufthansa of British Airways wel trek hebben in een het betere deel van Alitalia.

Een tweede mogelijkheid ontdekte premier Berlusconi tijdens zijn bezoek eerder deze week aan Parijs. Daar hoorde hij van de Franse premier Nicolas Sarkozy dat Air France in 1994 voor vier maanden is genationaliseerd, toen het in financiële problemen verkeerde. Nu de Amerikaanse overheid de ene na de andere bank nationaliseert, wordt het voor Berlusconi minder moeilijk om tot eenzelfde operatie over te gaan, in de hoop op deze manier lucht en tijd te kopen voor Alitalia en een publieke verkoop later dit jaar of begin volgend jaar te organiseren.

Belangrijkste reden voor Berlusconi om tot het uiterste te gaan is dat hij zich in de verkiezingen van april heeft gelanceerd als de toekomstige redder van Alitalia.