DNA

ACHTERGROND - Synthetisch biologen bouwen bacteriën desnoods van de grond af op met in databases opgezochte genen. BioBricks heten de bouwstenen, in de snelle taal die bij het vakgebied hoort.

NIEUWS - Onderzoekers zien steeds vaker dat tumorcellen rechtstreeks vanuit stamcellen ontstaan. Wetenschappers onder leiding van Ian Jacobs van het University College London hebben nu ontdekt dat sommige dikkedarmtumoren dezelfde epigenetische inprenting hebben als embryonale stamcellen(Nature Genetics, online, 31 december).

NIEUWS - In twee 5.000 jaar oude skeletten uit Canada (uit China Lake, British Columbia) zijn DNA-varianten gevonden die tot nog toe niet bij de autochtone bevolking van Amerika waren aangetroffen. (Journal of Archaeological Science, online / april 2007).

ACHTERGROND - Met de ontrafeling van krap een duizendste deel van het erfelijk materiaal van de Neanderthalers is het bewijs geleverd dat een gedetailleerde vergelijking van het DNA van moderne mens en Neanderthaler mogelijk is.

NIEUWS - Een groot internationaal consortium van wetenschappers heeft het complete DNA van de de honingbij in kaart gebracht. Dit is belangrijk omdat de wetenschap daarmee hoopt te ontrafelen hoe het sociale leven en het geavanceerde gedrag van dit insect zijn vastgelegd in zijn genen.

ACHTERGROND - De honingbij evolueerde in Afrika en is daarna twee keer overgestoken naar Eurazië, waardoor de bijenvolken in Oost- en West-Europa nog altijd duidelijk genetisch verschillen.

NIEUWS - De Nobelprijs voor Chemie is vanmorgen toegekend aan de Amerikaanse bioloog Roger Kornberg, verbonden aan de Universiteit van Stanford.

NIEUWS - Britse biologen leggen een verzameling aan van het genetisch materiaal van alle diersoorten die met uitsterven worden bedreigd. Het project heet 'Frozen Ark'.

ACHTERGROND - Junk-DNA verdient een nieuwe naam. De wetenschap beschouwde het jarenlang als onnutte ballast. Maar zonder het junk-DNA zou de mens geen mens zijn.

NIEUWS - Wetenschappers onder leiding van Henk Bolhuis van de Rijksuniversiteit Groningen hebben als eerste de genetische code van een merkwaardige platte en vierkante microbe ontcijferd.

NIEUWS - Met de publicatie van de gedetailleerde DNA-volgorde van chromosoom 1 komt er vandaag een eind aan de afzonderlijke chromosoomanalyses van het humane genoomproject.

NIEUWS - De mens is nauwer verwant aan de zakpijp dan aan het lancetvisje. Op grond van de lichaamsbouw is altijd het tegenovergestelde beweerd. Franse biologen stellen een nieuwe ordening voor op basis van DNA.

INTERVIEW - Van wie is ons dna? Bedrijven verdienen geld met het dna van een ander. Jurist Jasper Bovenberg wil het eigendomsrecht regelen met een weefselbelasting.

NIEUWS - Genetisch gezien lijkt de hond meer op de mens dan de muis, ondanks het feit dat de hond evolutionair verder van de mens staat dan de muis.

Chinese onderzoekers doen ook goed genetisch onderzoek, maar de resultaten blijven vaak onbekend, door taalproblemen. Chinees onderzoek naar bekende ziekteveroorzakende genen laat vaak een ander ziektebeeld zien dan in de Westerse wereld

Wetenschappers van de universiteit van Newcastle gaan embryo's maken uit bevruchte eicellen van twee verschillende vrouwen. De kern van de ene cel wordt gecombineerd met het cellichaam van de andere. Ze willen zo een therapie ontwikkelen voor een zeldzame, ongeneeslijke stofwisselingsziekte die ontstaat in het celllichaam, niet in de kern.

NIEUWS - Tussen het DNA van de mens en dat van de chimpansee zitten 40 miljoen verschillen. Slechts een klein aantal daarvan is belangrijk, zoals een opvallend verschil in genetische gevoeligheid voor malaria.

INTERVIEW - De belangrijkste genetische verschillen tussen chimpansee en mens worden nu op medisch gebied gevonden. Daarna volgen andere verschillen – in taal, of in seksueel gedrag.

ACHTERGROND - In de activiteit van genen in de hersenen is weinig verschil tussen mens en chimpansee. Van de genactiviteit in vijf organen blijken de verschillen in de lever het grootst, in de hersenen het kleinst.

NIEUWS - Het graf van een in 1966 overleden man mag worden geopend zodat twee zussen via DNA-onderzoek kunnen laten vaststellen of de overledene hun biologische vader is. Dit heeft de rechtbank in Arnhem bepaald.

NIEUWS - Mensen die altijd vroeg opstaan kunnen een genafwijking hebben. Eén letter verschil in de drie miljard letters tellende genetische informatie van de mens kan zelfs al het verschil betekenen tussen doorslapen en om vier uur 's morgens klaarwakker zijn.

Het fokken van een genetisch veranderde kat die geen allergische reacties bij mensen oproept, wordt niet op voorhand verboden. Hoewel manipulatie van dieren voor sport of vermaak wordt verboden, zou een zogenoemde hypo-allergene kat volgens minister Veerman van Landbouw nuttig voor de samenleving kunnen zijn

NIEUWS - Een groot internationaal consortium van wetenschappers heeft de complete DNA-volgorde van de kip ontcijferd. Vandaag publiceren zij het resultaat van het onderzoek in het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature. Hiermee is voor het eerst het genoom van een vogel compleet opgehelderd.

NIEUWS - De Braziliaanse regering gaat de genetische code van bedreigde plantensoorten laten vastleggen in een DNA-databank.

Hoe DNA zich ontvouwt tijdens het aflezen van de genetische code is nog altijd een raadsel. Met een magnetisch pincet is een tipje van de sluier opgelicht.

Een nieuwe methode maakt het mogelijk menselijke genen één voor één uit te schakelen. Binnen een halfjaar zijn met de aanpak vijf genen gevonden die kanker onderdrukken.

NIEUWS - Genen voor spraak, gehoor en geur bepalen een groot deel van het genetisch verschil tussen de mens en de chimpansee. Ook genen voor skeletbouw en het vermogen om vlees te verteren vertonen grote verschillen tussen mens en chimp.

REPORTAGE - Sinds twee jaar bestaan er in Nederland commerciële bedrijven voor een vaderschapstest. Zij bieden de mogelijkheid de test sneller, goedkoper en anoniem te doen, zonder medeweten van de moeder: dankzij de DNA-technologie zijn er alleen een paar wattenstaafjes nodig.

ACHTERGROND - Wie vragen vaderschapstesten aan en hoe gaan de aanvragers om met de ethische dilemma's? Gebruikers wilden er niet tegenover deze krant over vertellen. Maar uit berichten op internet blijkt dat er twee duidelijk te onderscheiden categorieën zijn, zoals DNA-onderzoekers ook constateren. Allereerst volwassen kinderen die twijfelen wie hun echte vader is. En voor ouders van jonge kinderen die hun relatie hebben verbroken is het een kwestie van bijna openlijk geruzie.

NIEUWS - DNA-tests voor het vaststellen van het vaderschap van kinderen zijn in Nederland in opmars. Het aantal vaderschapstests dat per jaar in Nederland wordt uitgevoerd is de laatste drie jaar bijna verdubbeld, tot 1.000 à 1.150.

NIEUWS - In Groot-Brittannië heeft een tiener ontdekt dat de man die hem heeft opgevoed niet zijn echte vader is. Zijn moeder blijkt door een vergissing in een IVF-ziekenhuis met het verkeerde zaad te zijn bevrucht.

Er rijst twijfel of IJsland wel zo'n genetisch uniforme bevolking heeft zoals het IJslandse bedrijf Decode heeft doen geloven. Veel andere mitochondriaal dna-studies berusten eveneens op drijfzand.

Kleine stukjes RNA zijn als nummer 1 geëindigd in Sciences rat race om de doorbraak van het jaar. Vorig jaar was RNA runner up. Het biomolecuul bleef echter ook dit jaar verbazen.

Van alle 30.000 genen die de muis in zijn DNA draagt zijn er nog geen 300 die alleen bij de muis zijn gevonden. Meer dan driekwart van zijn genen deelt de lab-Mickey-Mouse met alle andere zoogdieren.

Nu de dna-volgorde van de muis bekend is, wordt het een nog beter proefdier. Van bijna elk van de 30.000 menselijke genen is een equivalent in de muis terug te vinden. En: het muisgenoom toont de ontwikkeling van het downsyndroom.

Het verschil in de DNA-volgorde van het menselijk genoom en dat van onze naaste verwant de chimpansee blijkt bijna drie keer zo groot tot nu toe werd gedacht. Uit een nieuwe analyse waarin de Amerikaanse onderzoeker Roy Britten (delen van) de precieze DNA-volgorde van mens en chimp met elkaar vergeleek, blijkt dat de overeenkomst hooguit 95 procent bedraagt en niet de eerder berekende 98,5 procent (Proceedings of the National Academy of Sciences, 23 sept).

Zijn naam heeft hij in ieder geval mee. Craig Venter gaat nog net niet van deur tot deur om mensen hun eigen genoom te verkopen. Maar wie hem een half miljoen dollar of meer `doneert', krijgt de code van zijn DNA keurig op cd-rom thuisgestuurd.

Een consortium van 86 internationaal samenwerkende wetenschappers heeft vandaag een eerste overzicht van het erfelijk materiaal van de muis gepubliceerd. Het gaat om een genetische kaart met weliswaar nog zeer grove details, maar de kaart dient als een onmisbaar handvat om uiteindelijk de complete DNA-volgorde van de muis in kaart te brengen.

Het DNA van de huidige Europese bevolking is waarschijnlijk voor 50 procent afkomstig van immigrerende prehistorische boeren uit het Midden-Oosten. In het Middellandse-Zeegebied, waar de landbouw eerder verscheen dan elders in Europa, ligt dat gemiddelde percentage hoger (56), in Noordwest-Europa lager (44).

Ondanks meer dan 100 miljoen jaar afzonderlijke evolutie lijken de genen van muis en mens veel op elkaar.

Hoe verschilt de mens van de chimpansee? In Leipzig is een instituut opgericht om die vraag te beantwoorden. `De chimp lijkt veel meer op de mens dan we denken.'

Uit biochemisch onderzoek van fossiele botten van mensachtigen en uit een vergelijking van menselijke en chimpanseegenen blijkt dat een typische menselijke mutatie die mogelijk verband houdt met de groei van de hersenen al zo'n 2,8 miljoen jaar oud is.

Michael Cusanovich, directeur van de onderzoekslaboratoria van de Universiteit van Arizona, zag deze week tot zijn schrik dat zijn instituut plots middenin een politieke controverse in het tienduizenden kilometers verderop gelegen Tasmanië verzeild was geraakt. DNA-onderzoeksgegevens van (vermeende) aboriginals zouden benut worden om afstammingslijnen te bepalen, van belang voor verkiezingen.

Columbus was ook na zijn dood een wereldreiziger. Maar liefst drie steden beweren zijn stoffelijk overschot te bewaren. DNA-onderzoek moet nu uitwijzen wie van de drie met recht het predikaat `begraafplaats van Columbus' mag voeren.

Voortschrijdende schade in het DNA die niet door reparatie-enzymen in de cel wordt hersteld, leidt tot veroudering. Genetici van de Erasmus Universiteit Rotterdam en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in Bilthoven komen nu met nieuwe aanwijzingen dat deze aloude hypothese steekhoudt (Science, 11 april).

Wat is er minimaal nodig om een levend organisme te construeren? Ik heb het niet over mensen, of over de vraag of een bevruchte menselijke eicel al een beetje mens is, want dat eicellen levende cellen zijn, is onomstreden. Hier gaat het over de simpelste vorm van leven op aarde, bacteriën. Hoeveel genen heb je nodig om als simpele bacterie te overleven? Wat zijn de eigenschappen die minimaal aanwezig moeten zijn voor een zelfstandig bestaan als levend organisme?

De DNA-code van het menselijk genoom die twee jaar geleden door het Amerikaanse bedrijf Celera werd ontcijferd, blijkt grotendeels gebaseerd op het erfelijk materiaal van de voormalige directeur van het bedrijf, Craig Venter. Dat openbaarde de wetenschapper zaterdag tegenover The New York Times.

Tijdens de ontwikkeling van het vrouwelijk embryo, waarin iedere cel twee X-chromosomen bevat, wordt één van beide X-chromosomen voorgoed uitgeschakeld. De regelgenen daarvoor liggen op het X-chromosoom, maar onderzoekers in Boston hebben een eiwit gevonden dat betrokkenheid van genen op andere chromosomen verraadt. Deze ontdekking vergroot het inzicht in de manier waarop genen de ontwikkeling van een organisme besturen (Science, 7 dec. en 10 jan.).

Het begon als een stapeltje curiosa onderin zijn bureaula: afbeeldingen van het DNA-molecule die in spiegelbeeld zijn afgedrukt. Maar inmiddels beslaat de plaatjesverzameling van Tom Schneider, theoretisch bioloog bij het National Cancer Institute in het Amerikaanse Frederick, meer dan vierhonderd exemplaren. Het is, grapt Schneider op een speciaal ingerichte website (www.lecb.ncifcrf.gov/~ toms/LeftHanded.DNA.html), alsof de wereld wordt overgenomen door levensvormen met linksdraaiend in plaats van rechtsdraaiend DNA.

Het genetisch materiaal van onze naaste verwant, de chimpansee, is voor 98,5 procent identiek aan dat van de mens. Zo'n grote overeenkomst zet aan tot respect voor de mensaap, maar uit de kennelijk minimale genetische verschillen tussen mens en chimpansee zou je ook kunnen afleiden dat dat hele DNA of die genen niet zo verschrikkelijk belangrijk zijn. Want ik vind de reële verschillen tussen mens en chimpansee, zoals je die kunt waarnemen, wèl erg groot. Mensen componeren muziek, ontwerpen computers, maken schilderijen en vragen zich af of ze vegetariër moeten worden. Chimpansees doen dat allemaal niet. Niet dat ik ze daarom minderwaardig vind, maar ik vind ze wel duidelijk anders. Komt dat verschil in habitus en in wezen voort uit die miezerige anderhalf procent verschil in genetische opmaak? Het analyseren van de genotypische verschillen tussen mens en chimpansee zal weinig verduidelijken over de fenotypische verschillen. Met andere woorden: wat doen die genen er eigenlijk toe? Een jaar of wat geleden las ik in de krant dat de heremietkreeft (of was het een ander schaaldier?) evenveel genen op z'n genoom telde als de mens, ik geloof 30.000 of daaromtrent. Op de een of andere duistere manier relativeert dit feit het hele concept van de genen en het genoom. Een heremietkreeft heeft net zoveel genen als de mens, maar is als organisme toch aanzienlijk minder complex. Hij speelt bijvoorbeeld geen viool. Wat voert dat beest eigenlijk wèl uit met al die genen?

Niet alle mishandelde kinderen vertonen op latere leeftijd agressief gedrag. Waarom was niet duidelijk, tot deze week. Vooral degenen met een `lui' maoa-gen zijn geneigd tot asociaal gedrag en moorden.

Wetenschappers hebben het genoom, de volledige DNA-volgorde, van rijst in kaart gebracht. Veredelaars kunnen nu aan de slag gaan om een van de belangrijkste voedingsgewassen in de wereld te verbeteren.

ROTTERDAM, 5 DEC. De muis en de mens zijn genetisch hoofdzakelijk hetzelfde. Beide hebben 30.000 genen, die voor het grootste deel van elkaar zijn afgeleid. Slechts in één procent van de genen verschillen muis en mens.

Op die van geslachtschromosomen na zijn alle genen in het DNA als paar aanwezig: één kopie van vaderskant en één van moederskant. Gewoonlijk staan ze beide aan, maar soms is alleen het gen van één ouder actief. Dit merkwaardige fenomeen heet genomic imprinting.

Een internationaal team van 217 wetenschappers heeft de DNA-code van het menselijk chromosoom 22 in kaart gebracht. Het is het eerste menselijke chromosoom waarvan de erfelijke code is bepaald. Dat meldt het wetenschappelijk tijdschrift Nature vandaag.

Twee versies van de DNA- volgorde van de mens werden afgelopen maandag naar buiten gebracht: een door het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature, de ander door het Amerikaanse blad Science.

De bijna complete erfelijke code van de mens bevat een verrassing: we hebben amper meer genen dan de zandraket. Het begrip van onszelf wordt er niet makkelijker op. Ons dna blijkt geen blauwdruk, slechts een onderdelenlijst.

Het zal nog lang duren voordat de rondworm en het fruitvliegje samen een ruimtesonde op een planetoïde laten landen, zelfs al roepen ze daarbij de hulp van de zandraket in. Maar dat de mens niet eens zoveel meer genen heeft dan deze nederige organismen, dat was toch wel dé tegenvaller van het begin van deze eeuw. Boek des levens veel dunner dan gedacht!

Twee concurrerende groepen onderzoekers hebben gisteren de erfelijke code van de mens bekend gemaakt. Mensen hebben maar 30.000 tot 40.000 genen, veel minder dan werd gedacht.

De erfelijke informatie van de mens ligt vast in 30.000 tot 40.000 genen. Dat zijn er twee- tot driemaal minder dan jarenlang is verondersteld, zo concluderen twee concurrerende onderzoeksgroepen.

Een team van 114 Amerikaanse, Europese en Japanse wetenschappers heeft de volledige volgorde van de genetische code van een plant vastgesteld. Het betreft een onooglijk onkruidje: de zandraket Arabidopsis thaliana. De resultaten zijn vandaag gepubliceerd in het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature.

Britse verzekeraars mogen potentiële klanten voortaan met behulp van DNA- testen controleren op de erfelijke ziekte van Huntington, een dodelijke hersenziekte die de motoriek aantast. De Britse regering heeft daarvoor vandaag het groene licht gegeven.

Het menselijk DNA is voor 97 procent in kaart gebracht. "Het genetisch onderzoek forceert een herstructurering van 's werelds grootste bedrijven."

Twee groepen wetenschappers hebben vandaag in Londen en Washington officeel bekendgemaakt dat negentig procent van het menselijke genoom is opgehelderd. Het ontsluiten van de erfelijke code betekent een mijlpaal die te vergelijken is met de landing van de eerste mens op de maan.

Van wie zijn uw genen? Zijn ze patenteerbaar, en zo ja, onderwelke voorwaarden?