Leo van der Wees: Hbo-jurist niet werkzaam in het klassieke werkveld
Nederland kent sinds 2002 een hbo-opleiding rechten. Door conservatisme, tradities en de cultuur in het klassieke juridische veld zijn de afgestudeerden weinig te vinden in het klassieke werkveld.
Juridisering van de samenleving
De praktijkgerichte brede juridische opleiding werd ingevoerd als gevolg van de juridisering van de samenleving en de invoering van de bachelor-masterstructuur in Nederland. Er zou bovendien vanuit de arbeidsmarkt behoefte bestaan aan juridisch geschoolde hbo’ers. Inmiddels zijn er enkele lichtingen hbo-juristen actief op de arbeidsmarkt en is het interessant te weten hoe het deze groep vergaat.
‘Echt’ rechten
Onlangs promoveerde Suzanne de Rooij op het onderzoek getiteld De hbo-jurist: kans of bedreiging? Uit dit onderzoek blijkt dat de opleiding tot hbo-jurist voldoet aan de doelstelling. Ook zijn de afgestudeerden tevreden over de opleiding en over de aansluiting tussen de opleiding en de beroepspraktijk. Twee zaken vallen echter op. Allereerst kiezen veel hbo-juristen voor een vervolgopleiding op academisch niveau. Zij gaan dus alsnog ‘echt’ rechten studeren. Hierbij zal ongetwijfeld een rol spelen dat een hbo-jurist geen toga mag gaan dragen. Als de gemiddelde hbo-jurist aan het recht geproefd heeft, smaakt dat blijkbaar naar meer en lonkt het beroep van advocaat, notaris of de rechter. En dan zit er niets anders op dan een academische vervolgstudie te gaan doen.
Klassieke werkveld
De tweede kwestie die opvalt, is het feit dat wanneer een hbo-jurist toch besluit direct te gaan werken, dat veelal niet is in het klassieke juridische werkveld, maar bij organisaties als gemeenten en rechtsbijstandverzekeraars. De oorzaak hiervoor zou volgens De Rooij gelegen zijn in het conservatisme, de tradities en de cultuur in het klassieke juridische veld. Ook zou met name de advocatuur nog niet goed gebruik maken van de mogelijkheden om taken en verantwoordelijkheden te splitsen naar verschillende opleidingsniveaus en dus is er geen plaats voor hbo’ers.
Economische crisis
Het laatste zou wel eens snel kunnen veranderen als de economische crisis aanhoudt. Cliënten van advocaten zullen in toenemende mate weigeren de hoofdprijs te betalen voor juridische diensten en gaan daarom niet altijd maar weer blindelings in zee met hun ‘vaste’ kantoor. Zij willen de beste prijs voor goede juridische diensten. Een manier voor kantoren om de prijs te drukken is het inschakelen van goedkopere juristen die uitstekend in staat zijn bepaalde werkzaamheden over te nemen van de advocaat; hbo-juristen dus. Hetzelfde geldt voor het notariaat en de rechterlijke macht. Ook daar kunnen veel juridische werkzaamheden worden uitgevoerd door goedkopere, maar capabele hbo-juristen.
Virtual courts
De Britse juridische trendwatcher Richard Susskind spreekt al jaren over de inzet van goedkopere werknemers voor bepaalde werkzaamheden in het klassieke juridische veld. Hij koppelt deze ontwikkeling vaak aan de immer groeiende inzet van informatietechnologie in het juridische domein. Ook in zijn nieuwste boek Tomorrow’s Lawyers spreekt hij weer van een world of virtual courts, Internet-based global legal businesses, online document production, legal process outsourcing, and web-based simulated practice die gaat leiden tot nieuwe mogelijkheden en nieuwe banen in het juridische veld. Kortom, als de crisis aanhoudt en het hbo de rechtenopleiding daar waar nodig en mogelijk doet aansluiten op de door Susskind geschetste ontwikkelingen, dan zou ik wel hbo-jurist willen zijn.