Ben Tiggelaar: Leiderschap met een grote L
Foto Jack Tillmanns
We zijn als menselijke soort een heel eind gekomen. Hoger onderwijs, internet en de iPhone5. Desondanks hebben we nog altijd een kinderlijk verlangen om te geloven in Leiderschap met een hoofdletter L. Zelfs nuchtere Nederlanders hechten in verkiezingstijd aan de mythe van de visionair die het land naar betere tijden voert.
Leiderschap. Amerikanen, Italianen, maar vooral ook Fransen zijn er dol op. Afgelopen weekend schreven de kranten dat de achterban van president François Hollande teleurgesteld is. Hun leider heeft namelijk nog steeds de economische crisis niet opgelost, terwijl hij toch al vanaf mei dit jaar aan de macht is. Incroyable! Nog grappiger is dat Hollande antwoordde dat hij in vier maanden niet voor elkaar kan krijgen wat voorganger Nicolas Sarkozy vijf jaar heeft nagelaten. Oftewel: natuurlijk kan le nouveau capitaine de mondiale crisis vanuit Parijs oplossen. Het duurt alleen een paar maandjes langer.
François Hollande Foto Jean-Marc AyraultFrançois Hollande Foto Jean-Marc Ayrault
Hollande presenteerde afgelopen zondag forse belastingverhogingen. Zoals beloofd voor de verkiezingen wil hij dat echte veelverdieners 75 procent inkomstenbelasting betalen over elke euro meer dan een miljoen. Natuurlijk weet Hollande dat mensen met dergelijke inkomens nooit zomaar een loonstrookje krijgen met daarop zes nullen. Ze krijgen hun geld als dividend, pensioendotaties, optieregelingen, managementfees, onkostenvergoedingen en via vennootschappen, zodat zelfs een assistant comptable het officiële inkomen beneden de nieuwe norm kan houden. En als dat echt niet lukt, verhuis je naar Jersey of Monaco.
Hollande weet heel goed dat zijn 75-procentheffing niet meer dan een theatraal gebaar is. Zijn adviseurs weten dat ook. Hooguit een ongeschoolde kiezer trapt erin. En ook dát weten Hollande en zijn adviseurs. Overdreven verwachtingen, theatrale beloftes en oplossingen die enkel een pr-effect kennen. Het zijn de rituelen van een achterhaald geloof in Leiderschap als oplossing voor alles.
Barbara Kellerman Foto site Barbara KellermanBarbara Kellerman Foto site Barbara Kellerman
Barbara Kellerman is hoogleraar aan Harvards John F. Kennedy School of Government. In haar recente boek 'The End of Leadership' maakt ze korte metten met ons religieuze vertrouwen in leiderschap, zowel in het bedrijfsleven als de politiek. Al vanaf de Verlichting verschuift de macht van leiders naar volgers, stelt Kellerman.
Voorlopig hoogtepunt: de twintigste eeuw met zijn scala aan rights movements: arbeidersrechten, vrouwenrechten, burgerrechten, homorechten. In alle gevallen gaat het om groepen die traditioneel onderaan in de maatschappelijke hiërarchie stonden en stelden: nu is het genoeg, wij willen ook meepraten. Kellerman wijst de eenzijdige focus op leiderschap af. De huidige maatschappij draait om leiders én volgers die binnen een specifieke context (bijvoorbeeld een economische crisis) met elkaar moeten samenwerken aan oplossingen.
Goed leiden is net zo belangrijk als goed volgen
Daarbij is goed volgerschap minstens zo belangrijk als goed leiderschap. Goed volgerschap is niet overbetrokken, blind achter een leider aanhollen. Of volledig onbetrokken, alle verantwoordelijkheid naar Den Haag (of Parijs) schuiven. Goed volgerschap betekent dat je weet welke macht je hebt en die effectief gebruikt. Dat je je verantwoordelijkheid kent en neemt. Als medewerker in een bedrijf of als burger in een maatschappij.
Goede leiders stimuleren goed volgerschap. Door eerlijk te zijn over hun eigen beperkingen en volgers te betrekken bij belangrijke beslissingen. Door zelf verantwoordelijkheid te nemen en anderen op hun plichten te wijzen.
Nu de stemmen in Nederland geteld zijn, kunnen de vlaggetjes, buttons, posters én de Leiderschapsretoriek weer voor een paar jaar de kast in. Tijd voor een echt Hollands Gesprek met een grote G, over wat leiders met een kleine l en volgers binnen de huidige context van elkaar mogen verwachten.
Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist en schrijft op deze plek elke maandag over management en leiderschap.