Parijs, 20 maart. Om haar onvrede te uiten, heeft onderwijzeres Sylviane Germanne uit de Parijse voorstad Clamart wel vier protestborden nodig. Op haar rug, buik en in beide handen staat een lange klachtenlijst. Over de school die kapot gaat door de hervormingen, de ‘rijken’ die gespaard worden door de regering, de banken die te veel hulp krijgen.

Maar het heftigste rijtje heeft zij gereserveerd voor president Sarkozy: leugenaar, manipulator, vulgair, ongecultiveerd, minachtend, bezeten van poen, noemt ze hem. „Wij schamen ons voor hem!”

De onvrede in Frankrijk groeit, dat werd gisteren duidelijk tijdens de tweede nationale staking tegen het crisisbeleid van Sarkozy. Het bleek uit de opkomst, bijvoorbeeld, het criterium waar vakbonden en regering op letten. Volgens de politie demonstreerden 1,2 miljoen mensen, in zo’n 200 steden. Dat waren er een beetje meer dan de 1,1 miljoen van eind januari. Volgens de vakbonden was de groei groter: van 2,5 miljoen in januari naar 3 miljoen nu.

In de publieke sector, van scholen tot openbaar vervoer, staakten minder mensen dan de vorige keer. In de provincies werden veel marsen aangevoerd door werknemers van bedrijven in nood.

Maar het meest opvallende, gisteren in Parijs, was dat de sfeer grimmiger was dan de vorige keer. De demonstranten hebben waslijsten van eisen. Ze keren zich tegen hervormingen in onderwijs, zorg en bij culturele instellingen. Anderen vrezen voor hun baan, zijn die al kwijt of zullen er nooit een krijgen (illegalen).

Maar als je ernaar vraagt, verwacht niemand dat de regering aan de eisen tegemoet komt. Ook als Germanne in gesprek raakt met andere demonstranten – en ze wordt met haar vier borden vaak aangesproken – komt het steeds op hetzelfde neer: zolang Sarkozy president is, hoeft Frankrijk geen hoop te hebben. „Ik verwacht helemaal niets van hem”, zegt ze. „Chirac was ook rechts, maar Sarkozy, dat is niet hetzelfde. Hij is een extremist die alleen maar haar harder tegen ons op zal treden.”

In vergelijking met de demonstratie in Parijs in januari is de stemming grimmiger. Toen bevatte de populairste sticker nog een hoopvolle woordspeling. In plaats van grève général (algemene staking) stond er rêve général (algemene droom).

Gisteren domineerden de rode vierkantjes met casse-toi, pauvr’ con (lazer op, eikel). Het is een citaat van Sarkozy, die vorig jaar een boze omstander met die woorden uitschold. Voor de zekerheid staat dat er trouwens onderop de sticker: ‘en het is Nicolas Sarkozy die het zegt’. Voorzichtigheid is geboden: eerder kreeg een demonstrant een geldboete voor een protestbord met deze woorden.

Zowel regering als vakbonden gingen gisteren in hun commentaren aan de groeiende anti-Sarkozy-stemming voorbij. Een adviseur van Sarkozy noemde de demonstraties „geen sprong naar een ander niveau”. De vakbondsleiders voelen zich gesterkt door de hogere opkomst en de meer gevarieerde achtergrond van de demonstranten. „De regering moet nu iets doen”, zei voorzitter Thibault van de grootste bond, de CGT.

Premier Fillon wees nieuwe concessies ’s avonds af. Wacht eerst op het effect, zei hij, van de sociale maatregelen die genomen werden in februari, na overleg tussen regering, werkgevers en bonden. „Protest zal de problemen van een mondiale crisis niet oplossen.”