Rotterdam, 3 maart 2003. 25 miljoen dollar stond er op het hoofd van Khaled Sheikh Mohammed, alias Ashraf Refaat Nabith Henin, alias Khalid Adbul Wadood, alias Salem Ali, alias Fahd Bin Abdallah Bin Khalid en nog een paar aliassen. Evenveel als de Amerikaanse autoriteiten hebben uitgeloofd voor inlichtingen die leiden tot de aanhouding van Osama bin Laden of van diens tweede man Ayman al-Zawahiri, dus het spreekt boekdelen over Mohammeds rang als terrorist van Al-Qaeda: nummer drie of daaromtrent.

,,Moet als gewapend en gevaarlijk worden beschouwd'', waarschuwt de FBI. Maar Khaled Sheikh Mohammed – enigszins te zwaar, gemiddelde lengte, olijfkleurig teint, zegt de FBI – heeft zich zaterdag zonder noemenswaardig verzet door de Pakistaanse politie in Rawalpindi laten oppakken. Inmiddels is hij overgedragen aan de Amerikaanse autoriteiten die hem op een onbekende plaats gaan ondervragen. Hoogstwaarschijnlijk niet op Amerikaans grondgebied. Al-Qaedakopstukken die sinds de aanslagen in New York en Washington van 11 september 2001 worden opgepakt, worden verhoord door bondgenoten die ruimer omgaan met de mensenrechten en op Amerikaanse bases buiten de VS, omdat daar de ondervragers meer vrijheid van handelen hebben.

Mohammed liet zich eind juni samen met zijn Jemenitische collega Ramzi Binalshibh interviewen door een verslaggever van het Arabische satelliettelevisiestation Al-Jazira, dat door Al-Qaeda vaak wordt gebruikt voor zijn berichtgeving naar buiten toe. De twee zochten zelf de publiciteit: de verslaggever, Yosri Fouda, schreef later in de krant The Australian door een geheimzinnige beller te zijn uitgenodigd om ,,een paar mensen te ontmoeten die je iets topgeheims kunnen leveren''.

In dat interview, dat begin september werd uitgezonden, maakte Mohammed zich triomfantelijk bekend als de chef van Al-Qaeda's militaire comité, dat aanslagen beraamt en organiseert, en als bedenker van de aanslagen van 11 september 2001. Binalshibh was de coördinator van het plan. Ze gaven volop bijzonderheden over de aanloop naar ,,heilige dinsdag'' en pochten dat Al-Qaeda nog steeds beschikte over een ,,departement van martelaren''.

Het was een onverstandige zet. Binalshibh werd in september in Karachi gearresteerd nadat hij via een telefoontje naar Fouda was getraceerd. Volgens The Washington Post heeft Binalshibh de autoriteiten naar Mohammed geleid.

Mohammed, 37 of 38 jaar oud, is een Pakistaan die in Koeweit is geboren. Hij volgde een technische studie aan een baptistisch college en vervolgens een universiteit in North Carolina. Hij vertrok na zijn afstuderen naar Peshawar, in het Pakistaanse grensgebied met Afghanistan. Daar was Osama bin Laden toen net Al-Qaeda aan het opzetten met de vele jonge moslims zoals Mohammed die voor de islamitische Afghanen tegen de Russen waren komen vechten. Verscheidene van zijn broers waren al eerder naar Peshawar vertrokken.

Het eerste terreurcomplot waarmee Khaled Sheikh Mohammed in verband werd gebracht, was het grote plan van Ramzi Yousef, een eveneens in Koeweit geboren familielid van Mohammed, in 1995 om twaalf passagiersvliegtuigen boven de Stille Oceaan te laten ontploffen dan wel een toestel te laten neerstorten boven het hoofdkwartier van de CIA in Langley. Het in de Filippijnen uitgewerkte plan – dat Mohammed later inspireerde tot de aanslagen van 11 september – werd voortijdig ontdekt. Yousef, die in 1993 verantwoordelijk was voor de eerste aanslag op het WTC, werd in 1996 in Pakistan aangehouden en later in New York wegens de WTC-aanslag tot levenslang veroordeeld. Mohammed werd bij verstek in de VS aangeklaagd in verband met de samenzwering van '95. Hij bleef voorlopig zoek, mogelijk omdat hij zich, zoals een hoge Filippijnse ex-politieman verklaarde, voordeed als Midden-Oosterse zakenman. Aan zijn Amerikaanse tijd had hij in elk geval een goede beheersing van het Engels overgehouden.

Mohammeds naam is bij haast alle grote Al-Qaeda aanslagen sinds 1996 genoemd, waaronder de aanslagen van 1998 op de Amerikaanse ambassades in Nairobi en Dar-es-Salaam (224 doden) en de aanslag op het Amerikaanse oorlogsschip USS Cole in 2000 (17 doden). Volgens een Pakistaanse krant was hij ook de man die vorig jaar januari de Amerikaanse journalist Daniel Pearl de keel afsneed. Pearl werd ontvoerd toen hij in Karachi onderzoek deed naar moslimextremisten. Eveneens zou hij betrokken zijn geweest bij de zelfmoordaanslag op een synagoge op het Tunesische eiland Djerba in april van dat jaar (21 doden) en bij de aanslag op een discotheek op Bali in oktober (202 doden).

De autoriteiten hebben dus een grote slag geslagen in de oorlog tegen terreur. Maar de successen tegen de centrale leiding van Al-Qaeda hebben de autonomie van plaatselijke cellen versterkt. Nationale veiligheidschefs maken zich grote zorgen over hun activiteit.