Den Haag, 7 juli. Over de prehistorische constructie Stonehenge in Engeland is momenteel op internet al veel te vinden. Maar veel interessantere informatie over deze mysterieuze verzameling reuzenstenen, waaronder honderden boeken en tientallen documentaires, ligt opgeslagen in musea of bibliotheken. Toch duurt het niet lang voordat ook deze bronnen door het internet worden ontsloten.

Zo werd woensdag al bekend dat Nederland miljoenen euro’s uittrekt voor het digitaliseren van de belangrijkste teksten uit de Nederlandse cultuurgeschiedenis; van gedichten door P.C. Hooft tot de nationale grondwet van Thorbecke. Maar de Nederlandse plannen maken deel uit van een breder Europees initiatief.

Dit voorjaar kondigde de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, namelijk aan het volledige Europese culturele erfgoed via internet toegankelijk te maken. Op de website van de ‘European Digital Library’, zoals het project voorlopig heet, moeten de collecties van duizenden Europese bibliotheken, archieven en musea straks via internet te bezoeken zijn.

„Iemand die informatie over Stonehenge zoekt, zal rond 2010 via onze nieuwe website alles vinden wat hij wil, geheel afgestemd op de specifieke wensen. Van boeken en tijdschriftartikelen tot foto’s en BBC-documentaires”, zegt Jill Cousins. Zij is projectleider van de ‘The European Library’. Dit samenwerkingsverband van tientallen Europese bibliotheken biedt via www.theeuropeanlibrary.org nu al vele items, vooral boeken, digitaal aan. Toch is slechts een fractie in zijn geheel via de website te bekijken. De meeste zoekresultaten geven algemene informatie, bijvoorbeeld over de bibliotheek waar het boek of de afbeelding te vinden is.

De toekomstige European Digital Library zal voortbouwen op The European Library. Het grote verschil is dat behalve bibliotheken ook andere culturele instellingen worden aangesloten. „Daarom wordt er ook nog gesteggeld over de naam, want het wordt veel meer dan alleen een bibliotheek met boeken”, aldus Cousins. „En de beschikbare bedragen zijn groter dan voorheen. De Europese Commissie biedt zo’n 100 miljoen euro voor de komende drie jaar. Daarnaast worden de EU-lidstaten zelf gestimuleerd veel in digitalisering te investeren, zoals Nederland nu al doet”, zegt ze. Het hoofdkantoor van The European Library is dan ook ondergebracht in de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag.

Toen de eerste plannen voor het Europese initiatief in 2005 bekend werden zei KB-directeur Wim van Drimmelen daar nog een „bijsmaak” bij te hebben. Het project komt vooral uit de koker van Frankrijk en leek Van Drimmelen destijds nogal gericht op het „propageren van de Franse taal”. Hij heeft zijn mening ondertussen bijgesteld. „Die bijsmaak is minder geworden. Het is nu duidelijk een EU-project waaraan de Fransen constructief lijken mee te werken.”

Frankrijk maakt zich grote zorgen over de inspanningen van de Amerikaanse internetzoekmachine Google om miljoenen, vooral Engelstalige, boeken uit Amerikaanse universitaire bibliotheken te digitaliseren. Het vreest een Anglosaksische kijk op de geschiedenis. Van Drimmelen: „Deels ben ik het daar mee oneens. Ook een bedrijf als Google komt op den duur wel toe aan het digitaliseren van Nederlandse teksten. Maar als klein taal- en cultuurgebied moet je wel voor jezelf opkomen, want voor de commercie ben je minder interessant.” Het Europese project probeert een monocultuur te voorkomen door lidstaten een grote rol te geven bij het ‘vullen’ van de digitale bibliotheek.

De vraag is wel of straks iemand nog de moeite neemt om een museum of bibliotheek van binnen te bekijken. Al maakt hoogleraar taaltechnologie Franciska de Jong zich daar niet druk om. „Dat je via internet kan ruiken aan al deze kunstwerken stimuleert juist de drang om ze van dichtbij te willen zien. En niemand gaat een heel boek via internet lezen.” Van Drimmelen is het daarmee eens. „Het gevaar is juist dat er via internet te weinig te vinden is. Voor veel mensen geldt nu al: als ik het online niet vind, bestaat het niet.”

Boeken op internet. Wat is er allemaal al?

Internetzoekmachine Google biedt via www.books.google.nl de mogelijkheid om naar boeken te zoeken. Deze zijn uit twee bronnen afkomstig. Enerzijds werken (o.a. Nederlandse) uitgevers vrijwillig met Google samen. Vanwege auteursrechten is het niet mogelijk de teksten te printen. Google biedt de mogelijkheid deze boeken online bij de uitgeverij te kopen. Anderzijds werkt Google samen met bibliotheken om ook boeken toegankelijk te maken die niet meer worden verkocht. Boeken waarvoor nog auteursrechten gelden zijn alleen gedeeltelijk beschikbaar. Nederlandse bibliotheken werken nog niet met Google samen.

Op de site www.gutenberg.org zijn 18.000 gratis boeken te vinden. Deze site www.gutenberg.org was de eerste verzameling online boeken.

Via www.dbnl.org biedt de digitale bibliotheek voor de Nederlandse Letteren al een grote verzameling Nederlandse literaire teksten, biografieën en portretten aan.

Sinds 2004 is www.europeanlibrary.org in de lucht. Destijds werkten negen Europese nationale bibliotheken mee. Eind 2006 zijn dat er vermoedelijk 22. De samenwerkende bibliotheken hebben ondertussen bijna twee miljoen items gedigitaliseerd. De dienst wordt momenteel nog vooral door wetenschappers gebruikt, maar wordt ook voor de ‘gewone burger’ steeds toegankelijker.