Warschau, 7 juni. Zwart in Estland. Dat is even schrikken, want in Estland is iedereen blank. Maar is het ook gevaarlijk?

„Ik ben hier echt nog nooit gediscrimineerd”, zegt Dave Benton, zwart en beroemd in Estland. De Arubaanse zanger, die dertien jaar in Nederland woonde vóór zijn doorbraak in Oost-Europa, won in 2001 namens Estland het Eurovisie songfestival. „De mensen omhelzen me en zoenen me. Ook in de Estse sportwereld lopen de zwarten lekker rond.”

Benton was dan ook verbaasd toen gisteren bekend werd dat de Nederlandse ambassadeur in Tallinn om overplaatsing heeft gevraagd wegens discriminatie van zijn echtgenoot, een zwarte Cubaan. Volgens ambassadeur Hans Glaubitz, die eerder in Brazilië diende, is de Estse samenleving „nog lang niet toe aan twee heren, vooral niet als er eentje zwart is”.

„Het is bijna niet te geloven”, zegt Nelli Kalikova, een parlementariër die zich inzet voor de homogemeenschap. „Het is een incident, een stom en betreurenswaardig incident.” Want juist Estland geldt als een voorbeeld voor andere landen in Centraal- en Oost-Europa als het gaat om de strijd tegen homohaat en discriminatie.

„Estland is het enige land in de regio waar homoparades rustig verlopen en ook altijd zonder problemen mogen worden gehouden”, zegt Maxim Anmeghichean van de Europese tak van ILGA, de belangenvereniging voor homoseksuelen, in Brussel. „Ik heb nog nooit een klacht gehoord van homoactivisten in Tallinn over scheldpartijen of falende wetgeving.” Dat zijn zaken die vooral worden geassocieerd met Polen, Letland en Rusland, waar vorige week nog een homoparade op gewelddadige wijze werd verstoord door homohaters.

„De discussie in Estland gaat al lang niet meer over de vraag of je wel of geen parade mag houden, maar over het geregistreerde partnerschap”, zegt Anmeghichean, die zelf uit Moldavië komt. „Nergens anders zijn zo snel wetten tegen discriminatie aangenomen. De homobeweging krijgt zelfs subsidie van de staat, wat uniek is in de regio. Openlijk hand in hand op straat lopen is mogelijk een probleem, maar dat is het in Amsterdam nu ook.”

Discriminatie is volgens parlementariër Kalikova ook niet wijdverbreid in Estland. Wel is er veel „stomme nieuwsgierigheid”. De journalist Rein Sikk spreekt over „normale publieke belangstelling”. „Een donker iemand in Estland valt nu eenmaal gewoon op”, zegt hij. „Op tournee kom ik wel eens in plaatsen waar ze nog nooit een kleurling hebben gezien”, zegt zanger Dave Benton. „Daar trek ik me gewoon niets van aan.”

Sikk, die werkt voor de krant Eesti Päevaleht, liet zich in 2001 zwart schminken, nadat een Amerikaanse studente het land had verlaten wegens discriminatie door skinheads. „Ik wilde weten hoe het voelt om in Estland donker te zijn.” Sikk ging Tallinn in en vroeg tientallen voorbijgangers de weg. Ook ging hij naar een ruig motorcafé. „Ik werd overal echt heel vriendelijk ontvangen.”

Volgens Sikk berusten veel gevallen van discriminatie op misverstanden. „Dat begint al met onze taal”, zegt Sikk. „Ons woord voor ‘zwarte man’ is neger. Dat klinkt racistisch, maar het houdt geen enkel verband met het Engelse nigger. Dat Amerikaanse meisje kende de achtergronden niet. Ze was in eigen land heel actief in de antiracismebeweging. Ze voelde zich bedreigd door al die starende ogen. In Tartu, waar ze studeerde, zijn misschien twintig skinheads. Die zijn niet representatief voor de samenleving.”

„Het hebben van een donkere huidskleur is mogelijk wel moeilijker dan homo zijn”, zegt Anmeghichean van ILGA. „In Estland woont een grote Russischtalige minderheid. In die gemeenschap ligt de sociale tolerantie lager. In Centraal-Europa zijn nationalistische gevoelens doorgaans ook sterker, als reactie op de jarenlange Sovjet-overheersing.”

Dave Benton weet nog goed hoe hij, als lid van de Nederlandse gemeenschap, kennismaakte met ambassadeur Glaubitz en diens partner. „Het was toen vreselijk koud”, zegt de zanger. „Laten we eerlijk blijven: als ik zo lang in Brazilië had gezeten en ze sturen me naar Estland zou ik dat ook moeilijk vinden. Ik denk dat het cultuurverschil een grote rol heeft gespeeld bij zijn beslissing om te vertrekken.”

De ambassadeur is niet bereikbaar voor commentaar.