Een ‘Twitterbrein’ kan geen Proust lezen. Digitaal lezen ondermijnt lezen romans

XTRA-SOCIAL MEDIA

Een jongen bekijkt de website van social media site Facebook op een iPad. Foto ANP

Internetlezen begint slachtoffers te eisen, schrijft The Washington Post. Klassieke romans van George Eliot, Marcel Proust en Herman Hesse dreigen door ons digitaal leesgedrag onleesbaar te worden.

Internetartikels krijgen van haar een paar seconde de kans zich te bewijzen. Niet interessant genoeg? Klikt ze verder. Dat is het digitale leesgedrag van dertiger Claire Handscombe, beschreven in het The Washington Post-artikel ‘Serious reading takes a hit from online scanning and skimming, researchers say’. En dat gedrag trekt Handscombe door in haar offline leesgedrag. Het gevolg: romans die ze ooit in alle rust las, scant ze nu op kernwoorden. Ze is vaak genoodzaakt tijdens het lezen van een roman terug te bladeren, omdat ze het verhaal niet meer begrijpt.

Neurowetenschapper Maryanna Wolf, die het onderwerp zo’n zes jaar geleden al behandelde in haar boek Proust and the Squid, is in The Washington Post erg pessimistisch over de gevolgen van digitaal lezen. Volgens Wolf contrasteert deze nieuw opgekomen ‘non-lineaire vorm’ van lezen met de traditionele manier van ‘diep lezen’, een techniek die de mens sinds de hiërogliefen eigen heeft gemaakt. Door internet leest de mens niet meer van pagina naar pagina, maar springeriger. Ouders en kinderen moeten nu vrezen voor een verslechtering van het begrijpend lezen.

Het digitale lezen zal uiteindelijk resulteren in een ‘Twitterbrein’, zegt Wolf. Vanwege de plasticiteit, de aanpasbaarheid van onze hersenen zal ons leesgedrag door internet - door de vluchtigheid, de video’s, de linkjes - aan dit ‘skimmen’ aanpassen. En dat proces is nu al gaande. Docenten over heel Amerika klagen over het feit dat steeds minder studenten erin slagen om klassiekers van George Eliot en Marcel Proust uit te lezen. Het kostte Wolf zelf twee weken om weer gewend te raken aan een roman van Herman Hesse:

“Ik maak geen grapje: het lukte me niet. Die eerste pagina’s kwam ik nauwelijks door. Het lukte me niet om af te remmen. Ik plukte kernwoorden uit de tekst, schoot in een zo hoog mogelijke snelheid door de bladzijdes. Ik walgde van mezelf.”

Internet zorgt voor de ultieme ‘ideeënseks’

De pessimistische visie van Wolf sluit aan bij wat technologiecriticus Nicholas Carr schrijft in zijn bestseller Het Ondiepe. Carr is van mening dat het ‘complexe denken’ onder druk staat. Over de gevolgen van social media voor onze aandacht schreef Carr:

“Ik denk niet meer op de manier waarop ik dacht. Mijn concentratie begint te verslappen na een bladzijde of twee.”

Schrijver en journalist Pepijn Vloemans is het niet met Carr eens. In maart van dit jaar opende hij het opiniestuk Maakt internet ons dommer? in nrc.next met deze exacte klacht:

“‘Sinds ik een smartphone heb, kan ik geen boeken meer uitlezen”, bekende een vriend onlangs, „Ik heb er de concentratie gewoon niet meer voor.” Onder mijn vrienden bespeur ik een steeds grotere vijandigheid tegen sociale media: een andere vriend ruilt zijn smartphone uit zelfbescherming in voor een klassieke gsm.”

Vloemans wuift de bezwaren weg. Hij ziet een ‘fundamentele, positieve ontwikkeling in de menselijke evolutie’ aan het werk. We leven volgens Vloemans in een tijdperk van ultieme, én ideale, ‘ideeënseks’. Voor het eerst in de menselijke geschiedenis, dat volgens Vloemans ‘voor 99 procent uit intellectuele stagnatie’ bestaat, kunnen briljante ideeën direct gedeeld worden. Dat heeft veel gevolgen voor de vooruitgang. Ook voor onze intelligentie:

“een deel van de informatie in dit essay heb ik via een bericht op Facebook vergaard. Ooit verspreidden goede ideeën zich vrij traag over de wereld. Vandaag worden de beste ideeën razendsnel opgepikt.”

Dit leidt tot het lezen van minder boeken, maar dat moeten we voor lief nemen. Vloemans:

“We lezen wellicht minder boeken en struinen individueel misschien te veel op internet, maar nog nooit in de geschiedenis konden we zo gemakkelijk iets delen dat ons boeit.”

Een veilige conclusie lijkt dus dat internet er voor zorgt dat we minder romans lezen. Maar maakt het ons écht dommer. Hendrik Spiering, wetenschapsredacteur van NRC Handelsblad, geeft aan dat het antwoord nu nog niet te geven is:

“De waarheid is: we weten het niet. Het zou kunnen zijn dat die Carr gelijk heeft. En dan worden we allemaal heel dom. Maar de kern is anders: ik denk dat we steeds beter gaan leren om met die voortdurende afleiding om te gaan.”

Geplaatst in:
Nieuws
Lees meer over:
Georg Eliot
Herman Hesse
Marcel Proust

19 reacties op 'Een ‘Twitterbrein’ kan geen Proust lezen. Digitaal lezen ondermijnt lezen romans'

Marja de Rode

“Ik heb er de concentratie gewoon niet meer voor” vs “…maar nog nooit in de geschiedenis konden we zo gemakkelijk iets delen dat ons boeit”.

Mijn simpele GSM-brein kan die twee uitspraken van Vloemans kan ik toch echt niet rijmen.

DJ Henk

“‘diep lezen’, een techniek die de mens sinds de hiërogliefen eigen heeft gemaakt.”

Wat is dat nu weer voor een pseudo-wetenschap? Ik heb van mijn leven nog nooit een hiëroglief gelezen. Of is lezen een eigenschap die eerst erfelijk werd doorgegeven, maar nu met het internet niet meer?

Bovendien is het onzin om te stellen dat “scannend lezen” gelijk staat aan lezen op internet. Hoe lazen deze mensen vroeger dan de papieren krant? Keurig per pagina van linksboven naar rechtsonder? En hoe ging dat met tijdschriften? Of zijn kranten en tijdschriften ook een “bedreiging”?

Madeleine

Misschien moeten we meer oefenen om Proust in 15 seconden samen te vatten: http://www.youtube.com/watch?v=uwAOc4g3K-g

WT de Vries

Deels is de veranderende leestechniek een poging om met het teveel aan informatie om te gaan. Als ex-ambtenaar had ik veel te kampen met een oeverloze brei van beleidsstukken. Een techniek om daarmee om te gaan is “diagonaal lezen”.

Na mijn pensionering wilde ik de kunst van het aandachtig en geconcentreerd lezen weer leren beheersen. Dat lukte mij met behulp van een studie van eenvoudige abstracte wiskunde (geometrische algebra, een doorontwikkeling van de lineaire algebra). Dat is tekst die je aandachtig moet bestuderen!
Nu kan ik weer geconcentreerd boeken en lange artikelen lezen in zowel m’n moerstaal Nederlands, als in het Engels en Duits. ‘k Lees alleen diagonaal als ik dat wil.

Carin Vanderloo

“Vanwege [...] zal ons leesgedrag door internet [... ]aan dit ‘skimmen’ aanpassen.”

“een techniek die de mens sinds de hiërogliefen eigen heeft gemaakt.”

Wat heeft meneer Nieuwenhuis precies tegen wederkerende voornaamwoorden?

Michiel B

Die Pepijn Vloemans kan ik in het geheel niet volgen. Ik zie stellingen zonder onderbouwing dus de achterliggende reden valt moeilijk te achterhalen. De schrijver geeft in plaats daarvan een voorkeur aan een leuke term als ‘ideeënseks’. Tegenbewijs uit de neurologische hoek wordt simpelweg genegeerd. Bovendien, hoe kan een idee (‘de beste ideeën’) razendsnel opgepikt worden als die niet daadwerkelijk begrepen worden of als er niet de concentratie is om die te bevatten?

Een veelheid aan ideeën is van enorm belang, het vermogen om de selectie te maken wat wel en niet een goed idee is lijkt mij een noodzakelijke tweede stap.

Alfred

Is dat mens dan niet in staat om gewoon om te schakelen? Ik kan prima “scannen”, zowel op internetpagina’s als in boeken waarin ik heel snel een bepaald stukje informatie terug moet vinden. Maar als ik me wil ontspannen, pak ik een boek (electronisch of dode bomen maakt me niet uit) en dan ga ik rustig zitten lezen. Op het moment dat ik een boek begin te scannen, kan ik er beter mee stoppen, want dan is het geen goed boek en ben ik me aan het vervelen. Gelukkig komt dat vrijwel nooit voor.

martien S

Er is niets veranderd.
De mensen waar het over gaat lazen vroeger helemaal niets, of hoog uit Donald Duck, Al beter was Libelle en de Magriet
Velen lazen en lezen nog kleine dokter romannetjes met een eenvoudig plot zolals de Boeket reeks .
Maar wie las er nu Praust ? wie las wei las Vondel, wie las Er wordt naar een andere groep gekeken en dat maakt dit soort onderzoeken onwetenschappelijk

Loebas

Vorig jaar ontdekt: lezen van literatuur maakt empathischer. Ben benieuwd naar de samenleving die geen romans meer aankan.

Loebas

@martien s: heb je het artikel echt gelezen? Het gaat juist over mensen die voorheen Proust lazen en zijn werk nu niet meer aankunnen.

D. Doorlezer

“Digitaal lezen” op zich ondermijnt lezen van romans niet. Bedoeld is waarschijnlijk: lezen met hoogfrequente onderbreking. Men laat zich digitaal storen en kan daardoor niet meer tot traditioneel lezen komen. Het is maar waar je je voor openstelt en welke sociale groepsnorm je wilt volgen of welke je gedwongen bent te volgen in de digitale wereld.

D. Doorlezer

@Carin: zoals ik tegenwoordig met enige regelmaat hoor: Hij zal het _zich_ niet beseft hebben. :)

Marcel Ozymantra

Je kan de verandering in leesconcentratie wijten aan de twittermanier van lezen, maar misschien staat diep lezen ook onder druk omdat het

A: niet meer gerespecteerd wordt in de media en veel vriendenkringen.
B: omdat we in een haastige gejaagde maatschappij leven waar sowieso steeds minder tijd is om ons op een ding voor langere tijd te richten.
C: het begon al met zappen op de tv en de afstandsbediening.

Celine

De wereld verandert in rap tempo. Waarom zou de mens aandachtig moeten blijven lezen? Daar is geen enkele overlevingsreden voor.

H.Dol-van Vliet

Ik begrijp deze discussie niet. Ik volg nieuws digitaal, fb, Twitter, pik informatie op op Google, maar nog steeds lees ik met veel plezier NIET digitaal EEN ROMAN, zoals De Welwillenden van Littel, een kleine 1000 blz. ,een boek over WO 2 vanuit het perspectief van de Duitsers. Nog net als vroeger moet ik wel even doorzetten, maar het is de moeite waard meer dan waard.

Marijke

Wat ik een beetje mis in dit artikel is waarom het niet kunnen lezen van lange stukken tekst gelijk zou staan aan domheid. Dat is toch niet de enige manier om kennis over te brengen? Misschien is het lezen van hele boeken in de huidige maatschappij (waarin bijvoorbeeld het onderwijs ook steeds meer andere media gebruikt) ook wel minder nodig dan vroeger.

dick witte

Aan W.T. de vries: U bedoelt: als ambtenaar had ik… ipv dat u dat als ex-ambtenaar had. U bent nu ex-ambtenaar. Toen was u ambtenaar. Zou slordig schrijven ook een gevolg zijn van twitteren?

Saskia Meijer

Ik denk dat er veel interessante en spannende dingen mogelijk zijn met digitaal lezen en informatie delen, maar we weten nog niet helemaal hoe we dat in huidige leescultuur moeten incorpereren, omdat wij nog veel waarde (en autoriteit) verlenen aan het papieren boek. Misschien zitten wij nu wel midden in de overgang van homo typhografus naar homo digitalis.

Saskia Meijer

Trouwens denk ik dat veel mensen vóór digitale teksen ook al geen Proust konden lezen, maar dat even terzijde.

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief