A Clockwork Orange van Burgess was er bijna niet geweest
Malcolm McDowell (midden) in Stanley Kubricks verfilming van A Clockwork Orange
The Independent kreeg een formulier in handen van de uitgeverijredacteur die Anthony Burgess’ klassieker A Clockwork Orange als eerste las. Haar oordeel: liever niet publiceren dat boek, lezers zullen het niet begrijpen.
‘Ultra-violence’. ‘Milkbar’. ‘Droog’. Woorden die de liefhebbers van de Britse schrijver Anthony Burgess (1917-1993) onmiddellijk zullen herkennen als de bouwstenen van A Clockwork Orange (1962). Maar de kans was ooit groot dat het boek er helemaal niet zou komen.
De redacteur van Burgess’ uitgeverij die het manuscript als eerste las, was namelijk helemaal niet zo te spreken over het werk. Maire Lynd, de dame in kwestie, schreef in het rapport voor uitgeverij Heinemann dat de kans groot was dat A Clockwork Orange bij publicatie uit zou draaien op ‘een enorme flop’.
Dat zou het gevolg zijn van de door Lynd vastgestelde ‘onbegrijpelijkheid’ van het boek. “Wil het boek aanslaan, dan moet de lezer er snel in kunnen komen”, schreef ze. Lynd uitte haar bewondering voor het plot en Burgess’ oog voor detail, maar was van mening dat het inventieve taalgebruik van de schrijver voor problemen kon zorgen bij de lezer. “Het is fascinerend maar moeilijk leesbaar en alleen indirect grappig.”
Met de voorspelling dat A Clockwork Orange zowel een groot succes als een grote flop zou kunnen worden had ze gelijk. De verkoop liep aanvankelijk stroef, maar spoot negen jaar later omhoog toen Stanley Kubrick zijn filmadaptatie van het boek in de bioscopen bracht.
Naar aanleiding van de vijftigste verjaardag van A Clockwork Orange schreef Martin Amis een stuk voor de New York Times. “Anthony Burgess, then, is not “a minor B novelist,” as he described himself; he is the only B novelist. I think he would have settled for that.”
De tentoonstelling over Stanley Kubrick in het Eye instituut is nog tot en met komende zondag te bezoeken.