Belangrijk: Voor het goed functioneren van nrc.nl maken wij gebruik van cookies (meer informatie).
Hiervoor hebben wij wel eerst je toestemming nodig. Klik op de groene knop als je hiermee akkoord gaat.

Frits Staal (81) overleden

door

De Nederlandse filosoof en taalkundige Frits Staal is overleden. Dat meldt de NOS.

Staal, de zoon van architect Jan Frederik Staal, studeerde wiskunde, natuurkunde en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Daarna vertrok hij naar India om er Sanskriet en Indiase filosofie te studeren. In 1962 werd Staal hoogleraar Filosofie, opnieuw aan de UvA. In 1967 vertrok hij naar Berkeley, Californië.

Boeken-medewerker Menno Lievers schreef in 2004 over Staal:

Frits Staal is een vooraanstaande geleerde die zijn sporen en ons respect heeft verdiend door onderzoek te doen op het gebied van de culturele antropologie van Zuid- en Zuidoost-Azië. Zijn belangrijkste werk is Agni, The Vedic Ritual of the Fire Altar, een uitvoerige beschrijving van dit drieduizend jaar oude Vedisch ritueel in Zuid-India. Staal baseerde er zijn eigen uitdagende theorie op dat rituelen betekenisloos zijn. Alles draait om de juiste procedure, en niet om de religie waarbinnen dat ritueel plaatsvindt. Het ritueel heeft wel een syntaxis, maar geen semantiek.

In 1975 woonde Staal het voornoemde Vedische ritueel bij. Hij maakte er naast de genoemde boeken ook een documentaire over, Altar of Fire. Hier een fragment:

Staal publiceerde een omvangrijk oeuvre, zowel wetenschappelijk als voor een breder publiek. In 1992 hield Max Pam een vijf uur durend interview met Staal.
Het overlijden van Staal in zijn woning in Thailand, eergisteren, is internationaal nieuws.

Geplaatst in:
Nieuws
Lees meer over:
Berkeley
culturele antropologie
Filosofie
Frits Staal
taalkunde
Universiteit van Amsterdam
Vedische rituelen

3 reacties op 'Frits Staal (81) overleden'

G K Mitrasing

Frits Staal heeft gedurende zijn carrière een grote invloed gehad op het academische denken. Hij hield zich vooral bezig met de waarde van de grote klassieke talen die de hedendaagse civilisaties hebben vormgegeven: Sanskrit, Chinees, Arabisch en Grieks. In de Inologie, richte Staal zich niet op het bestuderen van de culturele verscheidenheid of het ‘exotische’, maar liet hij zien wat Zuid-Azië heeft bijgedragen aan de mensheid. Deze nadruk op universaliteit heeft hem ertoe gebracht Indiase logica, talen and andere wetenschappen te bestuderen. Zijn achtergrond – filosofie en wiskunde – hielp hem een multi-disciplinair perspectief aan te nemen. De introductie van zijn in 1997 gepubliceerde Festschrift, ‘India and Beyond’ toont Staals kracht: ‘het laten samensmelten van allerlei soorten conceptuele barrières die faculteiten en departementen in de academische wereld karakteriseren’. Ondanks dat zijn ideeën soms controversieel waren, waren ze moeilijk te negeren. Bijvoorbeeld de stelling dat rituelen en mantras betekenisloos zijn (met mantras als het missende verband tussen rituelen en taal). Deze stelling kan zoals Harvey Alper weergeeft ‘niet zo makkelijk worden weerlegd als men zou verwachten.’
Staal studeerde wiskunde, natuurkunde en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en vervolgde met Indiaase filosofie en Sanskrit aan Madras en Banaras Hindoe Universiteiten. Na zijn terugkeer naar Europa in 1957 schreef hij zijn tweede boek over Nambudiri Veda Recitation. Na een lezing over Veda recitatie aan SOAS werd hem een baan aangeboden door John Brough. Na een korte tijd in Philadelphia keerde Staal terug naar Amsterdam als Professor Algemene en vergelijkende filosofie (1962-67). Na een kort Professorschap Talen aan M.I.T. werd Staal Professor Filosofie en Zuid-Aziatische talen aan de Universiteit van California, Berkeley. Op deze positie werkte hij van 1968 tot zijn vervroegde pensioen in 1991. Hij heeft ook nog korte werkplaatsen [visiting posts] gehad in Banaras, Bangkok, Kyoto, Paris, Peradeniya, Stanford, Sussex, Tokyo and Washington. Staal werkt nog tot op de dag van vandaag aan zijn reeks publicaties van 14 boeken, meer dan 130 artikelen, twee films en een een geluidsopname.
Staals publicaties omvatten studies over Vedische rituelen en mantras, Griekse en Indiaanse logica en filosofie, mystiek, grammatica van het Sanskrit, postzegels van Jammu en Kashmir, Balinese rituelen, wetenschap, spraak, redelijkheid en relativisme. In 1975 documenteerde een groep wetenschappers onder leiding van Staal het Vedische Agnicayana ritueel in Kerala. Dit is gepubliceerd in twee grote geïllustreerde boeken en verfilmd (‘Altar of Fire’). Zijn meest bekende boeken zijn waarschijnlijk ‘Exploring Mysticism’ (1975), ‘Universals: Studies in Indian Logic and Linguistics’ (1988) en ‘Rules Without Meaning’ (1993). Staals meest recente studie gaat over Griekse en Vedische meetkunde.
Staal is methodologisch overtuigd dat de gehele wereld openstaat voor rationeel onderzoek: ‘Iets irrationeel bestuderen is een weigering om het te bestuderen.’ Dit is een terugkerend thema in onderwerpen als mystiek en rituelen. Volgens Staal staan kunstmatige scheidingen tussen ‘Oost’ en ‘West’ of de wetenschap en het mensdom vruchtbare onderzoeken over het menselijk leven in de weg. Zijn studie van Panini’s grammatica van het Sanskrit ondermijnde daarmee de eerder aangenomen superioriteit van oud-Grieks op het gebied van wetenschappelijke analyse. Logica, talen en andere wetenschappen zijn volgens Staal geen kenmerken van bepaalde samenlevingen maar algemeenheden van de mensheid.

Frits Staal was net zo interessant om te ontmoeten als om te lezen door zijn even grote en levendige interesse in de mensen om hem heen als in vergelijkende wetenschappelijke studies.

Chris Welker

Een groot man, met een ruime visie, kijkende over de grenzen van een cultuur, nu voorbij de grenzen van de waarnemer.
Merkwaardig dat deze overgang voor hem plaats vindt simultaan met de AtiRudrabhishek door de meer dan duizend pandits te Bijauri, een dorp in Madhya Pradesh.

AtiRudrabhishek

Sattva Leevhi Brown

Het toeval wil dat met Ramdas het verleden met de toekomst nu samenvalt met het overlijden van Frits Staal.
Nu de gelegenheid zich voordoet om “Is er dan niets meer heilig? ” te gaan herlezen. En meer… …