Naastenliefde, 'de aloude opdracht', noemde zij 'wezenlijk'. Ze wees op de verantwoordelijkheid van ieder individu en relativeerde de rol van de overheid en de professionele hulpverlening. ''Hoe goed professionele zorg ook is, we blijven aangewezen op een samenleving waarin mensen oog hebben voor elkaar. Bij tegenslag en verdriet is nu eenmaal niet alles alleen te verwachten van overheid en maatschappelijke instellingen.''

Beluister de kersttoespraak van de koningin:

Volgens het staatshoofd zijn mensen tegenwoordig 'vooral met zichzelf bezig'. Zij noemde het 'misschien (-) wel de grootste uitdaging hoe individu en gemeenschap weer met elkaar te verbinden en vertrouwen te herstellen'. Volgens haar komt er een einde aan het proces van individualisering, waardoor 'persoonlijke vrijheid is los komen te staan van verbondenheid met de gemeenschap'. ,,Het ideaal van het bevrijde individu heeft zijn eindpunt bereikt. We moeten trachten een weg terug te vinden naar wat samenbindt.''

Snelle, korte boodschapjes

Zonder enig 'wij-gevoel', stelde de koningin, 'wordt ons bestaan leeg'. Zij hekelde de negatieve rol van internet en mobiele telefoon, zonder die laatste begrippen met zoveel woorden te noemen. Volgens haar communiceren mensen via 'snelle, korte boodschapjes'. Maar, zo zei ze: ,,Met virtuele ontmoetingen is die leegte niet te vullen; integendeel, afstanden worden juist vergroot.'' Zo wordt ook de verruwing in de omgang met elkaar door de nieuwe technische mogelijkheden in de hand gewerkt.

Moderne techniek zorgt voor afstand

,,De moderne technische mogelijkheden lijken mensen wel dichter bij elkaar te brengen maar ze blijven op 'veilige' afstand, schuilgaand achter hun schermen. Wij kunnen nu spreken zonder te voorschijn te komen, zonder zelf gezien te worden, anoniem. Domweg, grofweg emoties uiten is makkelijk geworden. Op spreken zonder respect wordt niemand meer afgerekend.''

De koningin besloot haar oproep tot meer onderlinge verbondenheid met de constatering dat bij rampspoed mensen vaak wel onbaatzuchtig zijn. Ook zei ze: ,,In vrijwillige inzet voor anderen kent ons land een grote traditie.''

Aan het begin van uitzending klonk het Sanctus, Requiem opus 48 van Gabriel Fauré, aan het einde werd 'Een lied voor bijna iedereen' van Huub Oosterhuis ten gehore gebracht.