Nog begin deze week ging er een telefoontje vanuit Den Haag naar het kantoor van de premier van Estland. Om te praten over de nieuw te benoemen president van de Europese Unie. Meer in het bijzonder over de naam van premier Balkenende, die daarvoor genoemd werd. Hij was weliswaar geen kandidaat, maar wel kandidaat om gevraagd te worden.

Het was een wanhoopsoffensief, want eigenlijk wist de omgeving van Balkenende al dat de strijd was gestreden. Zo goed als Balkenende er half oktober nog voorstond, zo slecht was zijn positie twee weken later. Maar de historie van Europese ‘benoemingentoppen’ kent vele onverwachte ontknopingen. Dus moest tot het laatste moment worden gevochten.

Premier Balkenende naar Europa? „Flauwekul”, zei hij zelf steeds. Maar waarom dook zijn naam dan telkens op? „Speculaties waar ik zelf niets aan kan doen”, aldus de premier. Zo gaat dat. Wie geen kandidaat is, kan ook niet verliezen als het onverhoopt niet doorgaat. Herman Van Rompuy, die donderdag op de extra Europese top wél werd uitverkoren, was ook geen kandidaat. „Ik heb geen enkele stap ondernomen”, verklaarde hij donderdagavond.

Dat kan niet gezegd worden van Balkenende. Het spel dat hijzelf steevast aanduidde als „gezelschapsspel voor de media” werd dat spel elders zeer serieus genomen: in Balkenendes eigen CDA, in ambtelijk Den Haag en in het diplomatieke verkeer.

Het ging niet om kandidatuur, maar om beschikbaarheid. Die beschikbaarheid is de afgelopen maanden wel degelijk geventileerd in de andere lidstaten van de Europese Unie.

Voor de functie van ‘president van Europa’ voldeed Balkenende precies aan de voorwaarden. Als lid van de grootste politieke groepering in Europa, de christen-democraten beschikte hij over de juiste partijkleur, hij kwam uit een niet te groot land en beschikte als één van de langstzittende regeringsleiders in de Unie van 27 lidstaten over de nodige ervaring.

Met die boodschap werden Nederlandse diplomaten in de Europese hoofdsteden op pad gestuurd. Ook de permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de Europese Unie, Tom de Bruijn en zijn mensen werden in het geheel betrokken. „Er is enorm gelobbyd door de Nederlandse regering”, weet een hoge Europese functionaris.

In Nederland kwam de zaak twee dagen na Prinsjesdag in een stroomversnelling toen het Financieele Dagblad meldde dat de CDA- top voorbereidingen had getroffen voor een voortijdig vertrek van premier Balkenende naar Brussel. Balkenende deed de publicatie nog diezelfde dag in de Tweede Kamer af als „flauwekul”.

Lees vandaag in NRC Handelsblad een uitgebreide reconstructie over de mislukte lobby van Balkendende.