„Ik hoorde opeens dat iedereen, van links tot rechts, meende dat ik minister-president van het kabinet en van ons mooie land moet blijven.” En opnieuw voegde hij er aan toe, in weerwil van alle geruchten dat hij in de race is voor het nieuwe, permanente voorzitterschap van de Europese Raad, voegde hij daar aan toe: „En ik was ook niets anders van plan.”

Kredietcrisis

Meer wilde de premier opnieuw niet kwijt over de speculaties. Hij wilde over de crisis praten. En de manier waarop het kabinet, en vooral het CDA, die het hoofd zal bieden. Net als Pieter van Geel ‘s morgens, herinnerde Balkenende de CDA-leden aan de jaren tachtig, toen CDA-premier Ruud Lubbers zijn „karwei” klaarde. En om een verklaring voor de dalende peilingen te geven, voegde Balkenende daar aan toe: „Een karwei dat achteraf meer geprezen werd dan aanvankelijk, ook in eigen kring, gebeurde”. Dit keer, onderstreepte Balkenende, wordt het nog „ingrijpender en zwaarder dan het ooit is geweest”.

Populisme in Den Haag

In zo’n tijd past bedachtzaamheid, meent de premier. Maar helaas: „Het Binnenhof is in de greep van het populisme.” De politiek die in Den Haag wordt gevoerd, is „overmoedig, ongenuanceerd. En met al te groot gemak worden grote woorden gebruikt”. Dat is volgens Balkenende niet alleen een kwestie van toon of toonhoogte, maar is onderdeel „van een grimmiger klimaat, verbetener, met meer polarisatie.”

Tot ergernis van de premier wordt tegenwoordig „alles verpolitiekt”. En met een sneer naar het Tweede Kamerlid Geert Wilders (PVV) zei hij dat in zo’n verziekt klimaat „het vanzelfsprekend lijkt om weg te lopen uit het democratisch debat.” Wilders liep tijdens het zogenoemde verantwoordingsdebat weg uit de Tweede Kamer. Het kabinet zou volgens Wilders te weinig bereid zijn te luisteren naar voorstellen van de oppositie.

CDA moet rustig blijven

Dit nieuwe politieke klimaat, stelde Balkenende vanmiddag voor de CDA-leden, stelt hoge eisen „aan onze discipline, onze gemoedsrust en ons zelfvertrouwen.” Een mogelijk vertrek van hem naar Europa, stelt diezelfde eisen aan de eigen partijtop. Ze zullen kalm moeten blijven, zo zeiden CDA’ers na Balkenendes speech in de foyers van het omvangrijke Beatrixtheater, om te voorkomen dat de partij weer in de leidersperikelen raakt waarin het in de jaren negentig belandde.

De vraag is, zei een kabinetslid van CDA-huize, of de andere coalitiepartijen het CDA de gemoedsrust gunnen die nodig is bij een leiderswissel. Dat beide vice-premiers inmiddels al publiekelijk beroep hebben gedaan op Balkenende om te blijven, vindt hij een veeg teken. „Dat betekent dat het steeds moeilijker wordt om niet direct verkiezingen uit te schrijven bij een vertrek van Balkenende.” Maar zo’n vertrek; daar denkt de premier volgens hemzelf helemaal niet aan.