Dat staat in een nog vertrouwelijk advies van de Raad van State aan het kabinet, gedateerd 18 mei.

Volgens de Raad hebben het bijzonder onderwijs en kerkgenootschappen op basis van Europese regels een grote vrijheid om ‘beroepsvereisten’ te stellen. Ze hebben het recht „expliciete loyaliteit te vragen van hun medewerkers”, aldus de Raad.

In het bijzonder onderwijs wordt dit door de Raad gerechtvaardigd geacht omdat het doel van een school „mede de overdracht aan leerlingen van de normen en waarden is die zij bepalend acht voor haar grondslag”. De eisen moeten wel „rechtstreeks aan de functie gerelateerd zijn”, anders leiden ze tot discriminatie, vindt de Raad. Specifieke eisen ten aanzien van gedrag in of buiten de school of kerk zijn daarom slechts toegestaan wanneer „deze voldoende kunnen worden herleid tot de godsdienst/levensbeschouwing die de grondslag van de instelling vormt”.

Volgens de Raad van State kan de zogenaamde ‘enkele-feit-constructie’ uit de Algemene Wet Gelijke Behandeling vervallen. Die stelt dat werknemers niet kunnen worden ontslagen om louter het feit dat ze homoseksueel zijn.

In de huidige wet staat echter ook dat in bepaalde gevallen wel onderscheid mag worden gemaakt op grond van ‘bijkomende omstandigheden’. Nooit was helemaal duidelijk waar de grens lag tussen het enkele feit en de bijkomende omstandigheden.

Het advies van de Raad geeft daar nu antwoord op. Het was eind vorig jaar gevraagd door de regeringspartijen PvdA, ChristenUnie en CDA, omdat zij het er niet over eens werden of de wet tegen discriminatie van homo’s moet worden aangepast.

Tweede Kamerlid Boris van der Ham (D66) wil dat er een einde komt aan de huidige situatie, waarin onduidelijk is wat onder ‘bijkomende omstandigheden’ wordt verstaan, zo zegt hij in een reactie. Mag je medewerkers alleen ontslaan als zij zich openlijk distantiëren van de standpunten van de school? Of is het feit dat iemand homoseksueel is, zonder dat hij dat openlijk vertelt, al genoeg? Van der Ham: „Je mag wat ons betreft nooit iemand ontslaan om wat hij privé doet. Op dit punt moet je duidelijkheid scheppen, en zo min mogelijk ruimte openlaten.” D66 werkt momenteel aan een initiatiefvoorstel waarin staat dat scholen personeel niet langer mogen ontslaan wegens ‘bijzondere bijkomende omstandigheden’ en wil dat het advies van de Raad van State spoedig naar de Kamer komt. De ChristenUnie geeft geen commentaar voordat de Tweede Kamer het nog vertrouwelijke advies van de Raad van State zelf in handen heeft.

Het ligt niet voor de hand dat het advies nog voor het zomerreces in de Kamer wordt behandeld. De Raad van State, en de ministeries van Binnenlandse Zaken en Onderwijs, zeggen nog niet op het advies te kunnen reageren en het nog niet officieel vrij te kunnen geven.