Wijk bij duurstede, 18 sept. Advocaat Jan Boone is het zat. In de 35 jaar dat hij werkt als advocaat, zegt Boone, kwam hij in strafdossiers nog nooit zoveel oncontroleerbare beschuldigingen tegen als in de laatste jaren. Hij doelt op beschuldigingen via een kliklijn als ‘Meld misdaad anoniem’ of van anonieme getuigen, al dan niet afkomstig uit het criminele milieu. „Het ongebreidelde gebruik van dit soort informatie wordt door iedereen maar geaccepteerd. Zelfs de orde van advocaten vindt het allemaal prima”, constateert Boone. „Ik word ziek van die verraderscultuur.”

Jan Boone is weliswaar niet zo bekend als zijn generatiegenoten Piet Doedens, Max Moszkowicz en Gerard Spong, maar zijn reputatie is zeker zo groot. „Ik zou Jan Boone bovenaan dat rijtje zetten”, zegt de Amsterdamse advocaat Nico Meijering. Met zijn 69 jaar en lange staat van dienst zou hij als de éminence grise van de Nederlandse strafrechtadvocatuur kunnen worden gezien. Maar dat is een titel die Boone zelf heeft gereserveerd voor Max Moszkowicz, de vader van Bram. Boone ziet zichzelf eerder als een oude krijger, eentje die niet van opgeven weet. „Ik ga nog niet met pensioen.”

Deze zomer raakte Boone verwikkeld in een juridisch steekspel met plaatsvervangend hoofdofficier Peter de Beer van het parket in Zutphen. Inzet: een onderzoek van het Openbaar Ministerie naar twee mannen die worden verdacht van wiethandel en het witwassen van crimineel vermogen. De start van dit onderzoek is blijkens het strafdossier mede gebaseerd op informatie van het meldpunt ‘Meld misdaad anoniem’.

Boone vroeg na bestudering van het dossier om een sepot vanwege een gebrek aan bewijs. Twee jaar nadat de eerste informatie via de kliklijn binnenkwam – het gaat om een melding dat na een brand in een pand van een vriend van de verdachten wiet zou zijn gevonden – hebben justitie en politie volgens Boone nog steeds niks anders dan oncontroleerbare informatie in het dossier zitten. „Mijn cliënten zouden 250.000 euro per week verdienen met hun wiethandel. Dan moet er toch ergens wiet of geld gevonden worden?”

Toen het gevraagde sepot uitbleef, deed Boone namens zijn cliënten aangifte van laster door de officier van justitie die het onderzoek leidt. De advocaat stuurde een afschrift van zijn aangifte naar het persbureau ANP dat enkele berichten over de zaak publiceerde.

Voor het OM was dat aanleiding om tegen Boone een klacht in te dienen bij de raad van discipline van de Orde van Advocaten: Boone heeft „het vertrouwen in de advocatuur beschaamd”. Een woordvoerder van het parket in Zutphen wil de klacht van het OM niet toelichten.

„Een cadeautje” noemt Boone de tuchtklacht. „Deze zaak biedt mij een podium om het gebruik van informatie van kliklijnen ter discussie te stellen.”

Wat is uw belangrijkste grief?

„Je kunt jezelf niet verweren tegen beschuldigingen die zijn gebaseerd op dit soort anonieme informatie. Iedereen kan over iedereen de meest verschrikkelijke dingen zeggen. Maar daarmee is het nog niet waar. Dat betekent in het geval van mijn cliënten dat ze worden geruïneerd zonder dat ze zich kunnen verweren.”

Dit klinkt als een standaard verweer van een verdachte.

„In het strafrecht geldt het uitgangspunt dat de inzet van machtsmiddelen altijd moet worden afgewogen tegen de ernst van de beschuldigingen. Maar onder het motto ‘als je niets te verbergen hebt, kun je toch best meewerken’ wordt steeds vaker gezocht naar een rechtvaardiging achteraf. Als er een hennepplantage wordt gevonden op basis van een anonieme tip, hoor je niemand meer over de vraag of een doorzoeking rechtmatig was. Dat lijkt logisch, maar ik vind dat hier veel te lichtzinnig mee wordt omgegaan.”

Maar justitie en politie worden toch getoetst door de rechter-commissaris?

„Dat is niet meer zo. Door een wijziging in het wetboek van strafrecht is een aantal bevoegdheden van de rechter-commissaris overgenomen door de officier van justitie. Zo kan de officier in veel gevallen een machtiging afgeven voor een doorzoeking van een woning of het tappen van een telefoon. Dat is niet erg zo lang een officier van justitie zich magistratelijk gedraagt en voldoende rekening houdt met de belangen van de verdachte. Maar zo werkt het meestal niet. Zij hebben namelijk een dubbele taak. Zaaksofficieren moeten ook scoren als ze carrière willen maken.”

Wat is het gevolg van de veranderde rol van de officier van justitie?

„Iedere macht die je niet controleert corrumpeert. Door de huidige structuur krijgt de politie veel te veel macht.”

Is dat zo erg?

„Ja. Kijk maar naar de Air-Hollandzaak. Daar ging om geruchten over witwassen van drugsgeld via luchtvaartmaatschappij Air Holland. Het gerechtshof heeft een aantal verdachten in die zaak vrijgesproken van witwassen omdat de politie was afgegaan op geruchten en niet had onderzocht of het vermeende criminele geld misschien een legale bron had.”

De politie is afgestraft. Dan werkt het systeem toch?

„Mijn cliënt is wel vrijgesproken maar zijn reputatie is naar de maan en zijn administratiekantoor is ten gronde gericht. Als gevolg van de stress is zijn gezondheid zo ondermijnd dat hij ernstige hartklachten heeft gekregen.”

Dat is triest. Maar hoort het niet bij onze rechtspraak?

„Nee. Waar het omgaat is dat het justitiële systeem jarenlang is misleid op basis van niet-gecontroleerde informatie. En dat gebeurt veel vaker. Kijk maar naar zaken zoals de Schiedamse parkmoord en de Puttense moordzaak. Allerlei controlemechanismen werken niet meer. Daarom is het zo belangrijk dat je als verdachte alle informatie kunt controleren.”

Wat hoopt u te bereiken?

„Ik wil dat informatie uit ‘Meld misdaad anoniem’ en informatie van de criminele inlichtingeneenheid van de politie (CIE) niet meer kan worden gebruikt voor het opstarten van procedures tegen mensen. Dat is veel te riskant. Als het toch wordt toegestaan, dan moet er een systeem worden gevonden waarin die informatie ook kan worden gecontroleerd.”