Amsterdam, 5 sept. Hij draagt een spijkerbroek en een overhemd, heeft een goede baan als IT’er, is getrouwd en heeft twee jonge dochters. En hij is moslim. Hij bidt regelmatig, maar niet vijf keer per dag, en hij vast tijdens de ramadan. Maar in een moskee komt hij eigenlijk nooit. De moskeeën die hij kent, spreken hem niet aan.

Maar vanaf vandaag kan hij terecht in een saai en grijs kantoorgebouw midden in een woonwijk. Want dat is de nieuwe poldermoskee. Een moskee voor geïntegreerde, jonge moslims, waar zal worden gepreekt in het Nederlands. En waar vrouwen en mannen kunnen kiezen of ze in een gezamenlijke ruimte bidden of toch gescheiden, zoals gebruikelijk in moskees.

Het is ook een moskee voor álle moslims, of ze nu van Marokkaanse, Turkse, Indonesische of andere afkomst zijn. Ook niet-moslims zijn welkom. In het bestuur zit een niet-moslim.

Vandaag, na het middaggebed dat wordt geleid door de Egyptisch-Zwitserse filosoof en theoloog Tariq Ramadan, hoogleraar in Rotterdam, is de officiële opening. De moskee is gehuisvest in het voormalige gebouw van VluchtelingenWerk in het Amsterdamse Slotervaart. De aanwezigen zullen na zonsondergang samen een iftarmaaltijd nuttigen (maaltijd na het breken van het vasten). En verschillende religieuze leiders – christenen, moslims, joden – gaan dan met elkaar in debat.

1 Is een poldermoskee bijzonder?

Ja, dat is bijzonder. Er staan in Nederland meer dan 450 moskeeën, maar een poldermoskee is er nog niet. In de bestaande moskeeën vinden jonge moslims vaak niet wat ze zoeken. Het zijn gebedshuizen, meestal bestuurd door oudere mannen van de eerste generatie die slecht Nederlands spreken en bestuurslid blijven tot hun dood. In Marokkaanse moskeeën zijn de preken bijna altijd in het Arabisch. En dat verstaan de meeste jonge Marokkaanse Nederlanders niet. Zo is er een leemte ontstaan die deels wordt opgevuld door jonge, goedgebekte orthodoxe predikers, die in achterafzaaltjes hun radicale visies op de islam verkondigen. Maar die stoten gematigde moslims af.

2 Van wie komt het idee voor een poldermoskee?

Het idee, het initiatief en de uitwerking van de poldermoskee komt van consultant en islamdeskundige Mohammed Cheppih (31). Youssef Chelah (37), jeugdhulpverlener in Amsterdam en een goede vriend van Cheppih vindt het logisch dat Cheppih verantwoordelijk was voor idee en uitvoering. „Jonge moslims hebben behoefte aan een Nederlandse islam. Cheppih weet dat uit eigen ervaring. Hij is én Nederlander én moslim. Het is lastig om je als moslim in Nederland op je plaats te voelen. Hij heeft daarmee geworsteld, ik heb daarmee geworsteld en duizenden jonge moslims worstelen daarmee.” Juist omdat hij die worsteling persoonlijk kent, is hij de persoon om een antwoord te geven, vindt Chelah. „Hij is een man die zo’n groot project aankan. Zich vastbijten en volhouden, dat is helemaal Cheppih.”

Een andere vriend, IT-consultant Mohammed Aghattas (37): „Tien jaar geleden studeerde Mohammed Cheppih islamitisch recht en theologie aan de universiteit van Medina. Hij droeg in die tijd een baard en een djellaba. Maar tegelijkertijd was hij een heel Nederlandse jongen die in Eindhoven op een rooms-katholieke basisschool had gezeten, de havo had gedaan en met een Brabants accent sprak. En naar rapmuziek luisterde, terwijl muziek voor de salafisten [moslims die een zeer strikte interpretatie van de islamitische regels proberen na te leven, red.] in Saoedi-Arabië volkomen haram [verboden, red.] is. Uiteindelijk heeft hij die twee extremen in zichzelf kunnen verenigen en dat maakt hem tot wat hij nu is: poldermoslim.” Cheppih zet kortom de moskee op die hij zelf heeft gemist.

3 Kan de poldermoskee een succes worden?

Ja, dat kan. Want er zijn veel poldermoslims in Nederland. Die zijn misschien niet zo zichtbaar, want de gematigde moslims zijn juist niet de mensen die in de publiciteit komen. In de media verschijnen Marokkaanse jongetjes die voor overlast zorgen. Of excentriekelingen, zoals de man die weigert handen te schudden en daardoor een baan als klantmanager bij de gemeente Rotterdam misliep. Of zeer orthodoxe imams, die door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in de gaten worden gehouden omdat ze onverdraagzame denkbeelden zouden hebben en overbrengen op hun aanhangers. Moslims die naar school gaan, een baan en een gezin hebben, die gewoon Nederlanders zijn en zich ook zo voelen, balen van die negatieve publiciteit. Zij vinden dat ze daar de dupe van zijn.

„Moslims voelen zich nog steeds tweederangs burgers”, zegt Cheppih zelf. „Ze hebben het gevoel dat er naar hen gekeken wordt. Zo van: ‘Ben jij niet stiekem radicaal?’ De meeste jonge moslims zijn niet anders dan hun autochtone leeftijdgenoten, behalve dat ze moslim zijn. Ze zijn hier geboren en opgegroeid. Maar ze blijven dat stempel allochtoon houden. Mijn dochter is vijf. Ze is in Rotterdam geboren en opgegroeid, ze is niet anders dan andere meisjes in haar klas. Maar toch is ze een allochtoon. Waarom?”

,,Poldermoslims zijn onzichtbaar omdat ze zo gematigd zijn'' Mohammed Cheppih, islamdeskundige

4 Moet de poldermoskee ook de integratie bevorderen?

Mohammed Cheppih wil met de poldermoskee laten zien dat de islam niet zo’n enge religie is als veel Nederlanders denken. „Ik heb de overtuiging dat als mensen meer weten over de islam, ze er minder bang voor zijn.” Mede om de kennis over de islam te vergroten, richtte Cheppih vorig jaar de stichting Academica Islamica op, een stichting die streeft „naar een volwaardige positie van islam en moslims in Nederland”. De poldermoskee is een initiatief van de Academica Islamica.

Cheppih wil een moskee die voor iedereen toegankelijk is. Er zullen verschillende imams preken, zodat de islam van verschillende kanten zal worden belicht. En ja, de moskee een brug slaan tussen moslims en niet-moslims. Maar zonder Cheppih. Tijdens de opening vandaag zal hij zeggen dat hij vertrekt. „Ik wil niet het gezicht van de moskee worden. Ik wil niet meer op de voorgrond staan. Ik ben veel in de publiciteit geweest de afgelopen jaren, vooral na heftige gebeurtenissen zoals de moord op Pim Fortuyn en de moord op Theo van Gogh. Ik heb me niet altijd even genuanceerd uitgelaten, maar in het beeld dat de media van mij maakten, herkende ik mezelf niet meer terug. Ik heb toch het gevoel dat vrijheid van meningsuiting voor een moslim iets anders is dan voor een niet-moslim.”

5 Hoe belangrijk is de inbreng van het bestuur?

Ik heb, zegt Cheppih, „groot vertrouwen in het bestuur. Maar die mensen kunnen het niet alleen. Ik hoop dat de jongeren voor wie de moskee is bedoeld, de kar gaan trekken.” En daar ligt een probleem. Vaak hebben die geen zin om zich naar buiten toe te afficheren als moslim. Cheppih: „Ze willen wel graag gebruik maken van de poldermoskee – we zijn afgelopen week begonnen met bidden en er kwamen meteen al zeventig mensen – maar ze willen zich er niet voor in zetten. Ik zie een groot gebrek aan gewone moslims die zich durven uitspreken. We hebben opiniemakers nodig. Natuurlijk zijn er wel enkelen, maar veel te weinig.”

6 En als het mislukt?

Cheppih: „Ik zou het ongelooflijk zuur vinden als het mislukt.” Maar hij hoopt dat andere steden interesse tonen en dat ook in daar poldermoskeeën komen. „Er zijn mensen die zeggen dat Nederland nog niet klaar is voor een poldermoskee. Ik heb dat altijd tegengesproken. Maar áls het mislukt moet ik die mening bijstellen. Dan is Nederland er inderdaad nog niet klaar voor.”

Verwarring rond de ramadan, de vastenmaand In Nederland zijn de meeste moslims afgelopen maandag begonnen met vasten. Marokko en Iran zijn een dag later gestart. Elk jaar is er onenigheid tussen de islamitische landen over het begin van de ramadan. Volgens de traditie wordt de vastenmaand aangekondigd als de dag ervoor een schijfje van de nieuwe maan is gezien door een betrouwbaar iemand. Saoedi-Arabië neemt daarbij het voortouw door in de media aan te kondigen wanneer zij de nieuwe maan hebben waargenomen. Landen zoals Turkije vinden het echter onzin om te wachten op een waarneming als allang van tevoren te berekenen is wanneer de nieuwe maan is. Er zijn ook landen die Saoedi-Arabië niet willen volgen en eigen waarnemingen aanhouden. De moslimgemeenschap in Europa kan ervoor kiezen Saoedi-Arabië te volgen, het land van herkomst, of de Europese maan af te wachten. Zo kan het gebeuren dat moslims in hetzelfde land op een andere dag beginnen met vasten.