En dat deed het SP-kader dat zaterdag bijeen kwam in de industriële romantiek van de Van Nelle-ontwerpfabriek te Rotterdam. Het motto van het tweejaarlijkse SP-congres luidde 'de Fundamenten Versterken'. Niet zozeer omdat het gebouw wankelt, maar omdat het iets te snel omhoog is geschoten, vindt de partijtop. Zoiets noodt niet tot experimenten maar tot extra beton. Dus zag de SP na negen uur praten af van interne democratisering en werd Jan Marijnissen, al sinds 1988 onbetwist leider, opnieuw op het schild gehesen.

Waarom een winnende formule veranderen? „We zijn één grote vrijwilligersorganisatie die naar de mensen toegaat”, beklemtoonde afdeling Helmond. „Het slechtste en domste wat we kunnen doen is ons aanpassen en een gewone kiesvereniging worden.” De SP is geen vergadercircuit maar een partij van directe actie: zo is het van een lokale maoïstische sekte uitgegroeid tot een sociaal-democratische massapartij die de PvdA overbodig dreigt te maken.

Maar sinds de enorme verkiezingszeges van 2006 - 345 raadszetels, 25 kamerzetels - rommelt het binnen de ‘beste partij van Nederland’ . Tientallen kaderleden en 26 raadsleden keerden al dan niet met medeneming van zetel de partij de rug toe of werden geroyeerd. Zij klagen over kadaverdiscipline, gebrek aan menselijke maat of het onvermogen met kritiek om te gaan. Onder hen senator Yildirim, die zaterdag eenzaam op de winderige Coolsingel stond te folderen voor zijn nieuwe partij Solidara.

Die groeipijn is gevolg van gebrekkige scholing, meent leider Jan Marijnissen. De onstuimige groei van de SP heeft ‘vogels van allerlei pluimage’ aangelokt. „Ze weten vaak gewoon niet hoe de zaken bij de SP werken. Al heeft iedereen ook het recht tot de conclusie te komen dat de SP bij nader inzien toch niet bij hem past.” Andere SP'ers spraken minder mild over ‘baantjesjagers’ of 'zakkenvullers’ die de partij prima kan missen.

Juist om dat soort volk te weren, bevestigde het partijkader vrijwel unaniem dat de afdrachtsregeling het kroonjuweel van de SP blijft. SP'ers zijn idealisten; willen ze gekozen worden in raad, staten of kamer dan verplichten ze zich hun loon in de partijkas te storten. Zelf krijgen ze dan een sterk gereduceerde vergoeding. Minister Guusje ter Horst (PvdA) zei deze week te overwegen zes wetten aan te passen om dat onmogelijk te maken: het zou afgevaardigden te afhankelijk van de partij maken. Marijnissen ziet dat als een PvdA-complot om een succesvolle concurrent een spaak in het wiel te steken, en stelde zaterdag dat dit voornemen „grenst aan machtsmisbruik”.

Bovendien had de ‘in existentiële nood’ verkerende PvdA een beschermingsreflex bij de pers opgeroepen en was de SP zo slachtoffer van een hetze geworden, zei Marijnissen in de wandelgangen. Als kwade genius noemde hij in deze krant al hoofdredacteur Pieter Broertjes van de Volkskrant. Broertjes desgevraagd: „Een beetje triest dat Jan de boodschapper van het slechte nieuws wil neerschieten. Wij een hulpje van de PvdA? Je moet Wouter Bos eens over ons horen.” Een SP-kamerlid fluisterde hoe dit idee bij de SP had post gevat. Enkele maanden geleden zou Broertjes bij de vraag ‘wat gaan jullie doen met de SP’ grijnzend een snijbeweging langs zijn keel hebben gemaakt. Zo gaan die dingen in de grote wereld.

De vijand aldus geïdentificeerd en de grondslagen herbevestigd, wees de partijtop meer interne democratie resoluut van de hand. Dat leidt maar tot 'wij-en-zij-gevoel' in een partij die nu al „de meest democratische partij van Nederland” is. De leden stemden daarmee in. Niet dat kritische geluiden ontbraken bij de tientallen sprekers die elk two minutes of fame was gegund op het podium, een fraai uitgelichte socialistische kijkdoos met rookkanon en plasmaschermen. Tegen een achtergrond van slogans en kloppende tomaten klonken oproepen zich meer te profileren in de emancipatie van migranten of homo's en waarschuwde afdeling Utrecht dat het partijcongres dreigde te ontaarden in een applausmachine. De nerveuze dissidente Elizabeth Bakker uit Amsterdam mocht namens het Comité Democratisering SP pleiten voor meer openheid en scheiding der machten. Soms kreeg zo'n kritische noot zelfs een bescheiden applaus, al volgde op de strofe „wat blijft er over van de SP als Jan Marijnissen er niet meer is?” luid boe-geroep.

En toen het op stemmen aankwam volgden de 1.100 leden gedisciplineerd het stemadvies van het partijbestuur. Jan Marijnissen mag de functies van fractieleider én partijvoorzitter blijven combineren. De partijraad blijft het hoogste orgaan binnen de partij, niet het congres. Er komt geen onafhankelijke beroepscommissie bij geschillen. 'De Tribune' blijft een partijblaadje zonder redactiestatuut.

Irritatie over de terloopse wijze waarop het partijbestuur de amendementen waarop partijafdelingen zo noest hadden gezwoegd van tafel veegde, werd soepel opgevangen. ‘ Advies partijbestuur: afwijzen’ , stond er namelijk bij het gros van de 279 ingediende amendementen. Soms zonder toelichting, meestal met summiere formulering 'overbodig', 'gebeurt al' of 'te specifiek'. Dat motiveert niet tot meedenken, drong kennelijk tot het bestuur door, dus besloot men 's middags grootmoedig een stuk of 37 voorstellen alsnog te steunen. Van het ongevaarlijke soort, dat wel: 'deelnemers evalueren scholing achteraf', 'vrijwilligers dienen bedankt te worden' of 'de partij geeft uit milieuoverwegingen geen plastic tomaten meer cadeau'. Maar het bewijs was geleverd: de SP staat open voor ideeën.