Onderwijsminister Plasterk (PvdA) is er uit. Hij heeft het miljard bij elkaar geschraapt waar de Commissie Leraren, onder voorzitterschap van Alexander Rinnooy Kan, in september om vroeg. Plasterk vond 1,127 miljard euro om het lerarentekort mee te bestrijden.

Wat gaat u met het geld doen?

„Er is 900 miljoen euro voor de verbetering van de arbeidsvoorwaarden voor docenten: om hen sneller te laten stijgen in salaris en om hen meer te kunnen laten verdienen naarmate ze beter presteren. Bovendien is er 80 miljoen voor een scholingsfonds, waarop docenten een beroep kunnen doen om ‘hun eigen te verbeteren’, zoals Johan Cruijff het zou zeggen.”

Rinnooy Kan wilde een hoger salaris voor hoger opgeleide docenten.

„Dat hebben we niet overgenomen. ”

Waarom niet?

„Een hoger opgeleide leraar is niet automatisch een betere leraar. Natuurlijk is het opleidingsniveau belangrijk. Maar er zijn ook leraren, bijvoorbeeld in het vmbo, die niet snel hun eerste graad zullen halen, maar wel goed presteren.”

Heeft u veel moeten snijden in het onderwijs om het geld te vinden?

„Er was al 340 miljoen op mijn begroting gereserveerd voor de leraren. Verder komt er 400 miljoen uit een potje voor onder meer bonussen en toeslagen, waarvan normaal een groot deel naar de minister van Financiën gaat. Tweederde van het geld komt dus van buiten de onderwijsbegroting.”

Alexander Rinnooy Kan vindt dat uw departement te veel zelf betaalt.

„Die 340 miljoen van mijn eigen departement was al bij de kabinetsformatie gereserveerd voor de leraren. Het is nieuw geld dat er anders niet zou zijn geweest. Dat we het uitgeven, gaat dus niet ten koste van het onderwijs.”

Wat gaat wel ten koste van het onderwijs, wat u betreft?

„De staatssecretarissen Van Bijsterveldt en Dijksma hebben honderd miljoen van hun begroting gehaald, maar niet ten koste van het lesgeven op scholen. En we halen honderd miljoen uit de Bevordering Arbeidsparticipatie Ouderen. Leraren van boven de 52 kunnen nu nog een aantal dagen extra vrij krijgen op grond van hun leeftijd. Die leeftijd gaan we op termijn optrekken naar 60 jaar.”

Waarom zouden oudere leraren langer willen blijven werken?

„We verwachten dat het lukt, omdat we alle leraren de komende jaren betere arbeidsvoorwaarden kunnen bieden, dus ook de ouderen.”

Is het niet te zwaar voor oudere leraren om vrije dagen in te leveren?

„Die oudere leraren zullen niet alleen extra voor de klas staan, maar ook jongere collega’s coachen.”

En u gaat het collegegeld verhogen.

„Ja, maar die inkomsten dekken maar een tiende van het gat.”

Studenten klagen dat zij het loon van de leraren moeten betalen.

„Dat valt wel mee. We vragen van hen een relatief kleine bijdrage.”

Het was een zware zoektocht om het geld te vinden.

„Ik leek wel een Houdini-act. Maar dat was tevens een signaal aan de sector dat we deze maatregelen belangrijk vinden.”

Uw voorgangers voerden stelselmatig beleid om de klassen te verkleinen. Gaat u daarmee door?

„Nee. Klassenverkleining is gigaduur. Bovendien is het effect ervan op de onderwijsprestaties niet spectaculair groot.”

Wie garandeert dat scholen docenten straks ook écht beter gaan betalen als ze goed presteren?

„Dat hebben we met hen afgesproken, en dat gaan we controleren.”

U kunt het niet afdwingen. Het moet in de cao geregeld worden. De bonden zeggen dat scholen hun docenten nu ook al meer kúnnen betalen, maar dat vaak niet doen.

„Als scholen daarmee doorgaan, krijgen ze het geld niet.”

Hoeveel gaat een gemiddelde leraar er straks op vooruit?

„Gemiddeld 6,5% in het basisonderwijs, 10% in het voortgezet onderwijs en 8,5% in het mbo.”

Gaat dát nou het verschil maken?

„Dat is flauw. Docenten kunnen veel sneller een hoger salaris krijgen. Wij denken dat ze daardoor minder snel afhaken dan nu.”

Over hoeveel jaar zien we effect op het lerarentekort?

„Ik denk al binnen deze kabinetsperiode. Dan is er al meer dan 700 miljoen euro beschikbaar.”

U moet een probleem oplossen waar dertig jaar weinig aan gedaan is.

„Ik vind het juist mooi. Ik ben liever minister van een groot probleem dan van een klein probleem.”

De 1,127 miljard van Ronald Plasterk:

Plasterk heeft 1,127 miljard euro gevonden om het lerarentekort mee te bestrijden. Dat bedrag bestaat uit de volgende onderdelen:

• Een bedrag van 400 miljoen euro komt uit het potje ‘incidentele looncomponent’. Dit bestaat onder meer uit jaarlijkse salarisverhoging, bonussen en toeslagen, en wordt normaal voor een groot deel gebruikt door het ministerie van Financiën.
• Een bedrag van 340 miljoen euro was al door Plasterk gereserveerd toen het huidige kabinet aantrad.
• Een bedrag van 100 miljoen gaat ten koste van andere onderwijstaken, maar niet ten koste van het lesgeven op scholen.
• Het collegegeld wordt vanaf vanaf volgend jaar jaarlijks, en tien jaar lang, met 22 euro verhoogd. Studenten krijgen de gelegenheid hun lening soepeler terug te betalen. Studenten van wie de ouders een laag inkomen hebben, worden via de aanvullende beurs gecompenseerd.
• Docenten op vmbo-scholen in de grote steden en Almere krijgen een toeslag van zo’n 8 procent op hun salaris.
• Er is een toeslag tot 1.000 euro per maand mogelijk voor docenten die het einde van hun schaal al bereikt hebben.
• Directeuren in het basisonderwijs krijgen 270 euro per maand extra.

"Jammer dat OCW bijna alles zelf betaalt"

Alexander Rinnooy Kan, voorzitter van de Commissie Leraren die in september de minister adviseerde meer dan een miljard te investeren in het onderwijs, is „in grote lijnen tevreden over het actieplan” van minister Plasterk om het lerarentekort te bestrijden. De minister heeft een groot aantal van de aanbevelingen immers overgenomen.

Maar Rinnooy Kan vindt het „jammer” dat hoger opgeleide leraren er niet automatisch salaris bij krijgen, zoals zijn commissie voorstelde. „Daarmee hadden we een duidelijk signaal kunnen afgeven dat het kwalificatieniveau van leraren echt omhoog moet”, zegt Rinnooy Kan in een reactie. Ook vindt hij het „teleurstellend” dat vrijwel alle kosten van het plan zullen worden gedekt vanuit de begroting van het ministerie van OCW zelf. „Het gehele kabinet had zich dit onderwerp moeten aantrekken.”

Dat oudere leraren langer moeten blijven werken vindt Rinnooy Kan niet vreemd – dat gebeurt in andere sectoren ook om de vergrijzing op te vangen. Hij vindt het logisch dat er profijt wordt getrokken van de „royale ervaring” die deze docenten hebben. Anderzijds moet er wel rekening worden gehouden met hun „teruglopende energie”. „Het is de kunst daar een evenwicht in te vinden de komende jaren.”