De CRS, een niet-partijgebonden onderzoeksinstituut van de Amerikaanse overheid, schrijft dat in een onlangs verschenen rapport.

Naar aanleiding van de oplaaiende strijd met de Talibaan in Zuid-Afghanistan zijn dit voorjaar de rules of engagement – de geweldsinstructies – van ISAF-III herzien, waardoor deze NAVO-operatie nu als ‘vechtmissie’ en ‘counter-insurgency’-operatie geldt. De doctrine van een scheiding tussen Enduring Freedom (OEF) en ISAF, en de omschrijving van ISAF als primair gericht op ‘opbouw’ en ‘stabilisatie’ zijn verlaten.

Volgens het ministerie van Defensie zijn de rules of engagement en de bijbehorende nationale geweldsinstructies van ISAF-III nog dezelfde als in februari, ten tijde van het Tweede-Kamerdebat.

Een strikte scheiding van OEF en ISAF was in februari de voorwaarde waaronder de PvdA instemde met het sturen van Nederlandse troepen naar Zuid-Afghanistan. Andere partijen, zoals het CDA, hechtten sterk aan het ‘opbouw’-karakter van ISAF. In het CRS-rapport, gedateerd op 22 augustus maar vorige week in de openbaarheid gebracht, wordt de vrees uitgesproken dat Nederland zijn troepen terugtrekt wanneer de PvdA in de regering komt.

De commandant van ISAF in Afghanistan, de Britse generaal Richards, heeft volgens de CRS een groep NAVO-parlementariërs in mei op de hoogte gesteld van de wijziging van de doctrine. Het was onjuist, betoogde de commandant toen, om nog een onderscheid te maken tussen de antiterreuracties van OEF en de ‘counter-insurgency’-operaties van ISAF.

Eerder hadden Nederlandse militaire commandanten, toen zij aan het ISAF-hoofdkwartier vertelden dat hun regering geen voorstander was van deelname aan gevechtsacties van Nederlandse militairen, omdat er geen Nederlandse slachtoffers mochten vallen, te horen gekregen dat dit standpunt „niet realistisch” was.

Dat ISAF-III aanvankelijk wel door de NAVO als ‘opbouw- en stabilisatiemissie’ werd omschreven, hield volgens het rapport verband met de onwil van de meeste NAVO-landen om OEF en ISAF volledig samen te smelten. Dat had de Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld gewild.

Als compromis werd toen bedacht dat gestreefd werd naar ‘synergie’ tussen de operaties, waarbij ISAF alleen op kleinere schaal offensieve operaties zou ondernemen wanneer het opbouwwerk in gevaar kwam. Bij de verslechtering van de veiligheid dit jaar won bij de NAVO het inzicht veld dat dit onderscheid niet gehandhaafd kon blijven.

Volgens PvdA-buitenlandwoordvoerder Koenders is het beeld dat de CRS schetst van de positie van Nederland en de PvdA onjuist. Naar Koenders mening toont het rapport juist aan dat Nederland en andere NAVO-landen erin geslaagd zijn de fusie tussen OEF en ISAF te verhinderen. De PvdA voert ten aanzien van de Nederlandse missie in Afghanistan geen „jojo-beleid”, aldus Koenders. Wel wil de PvdA nauwkeurig de „effectiviteit” van ISAF-III bekijken.

Ook VVD’er Van Baalen zegt dat de rules of engagement niet zijn veranderd. „Natuurlijk lopen OEF en ISAF in elkaar over”, zegt hij. „Dat kon iedereen in februari zien. Het probleem is dat de PvdA destijds onderscheid heeft willen aanbrengen, waar dit niet bestaat. De PvdA leeft ten aanzien van Afghanistan in een schijnwereld”.