Dit zijn de 8 politici waar je het komende politiek woelige jaar op moet letten

WildersLePen

Geert Wilders en Marine Le Pen tijdens de presentatie van hun verbond in Nieuwspoort. Foto EPA

Het woonakkoord, het sociaal akkoord, het herfstakkoord, het pensioenakkoord. Het was het jaar van de akkoorden en de miljardenbezuinigingen. Volgend jaar wordt het jaar van herstel én van de gemeenteraadsverkiezingen (19 maart) en de Europese verkiezingen (22 mei). Doorgaans het startsein voor verhardende politieke verhoudingen.

Kortom: alle ingrediënten zijn aanwezig voor een interessant en politiek woelig jaar. Hieronder de acht politici die je komend jaar (extra goed) in de gaten moet houden: Geert Wilders, Emile Roemer, Jetta Klijnsma, Jeanine Hennis-Plasschaert, Ronald Plasterk, Esther de Lange, Frans Timmermans en Mark Rutte. Wat staat hen te wachten en voor welke politiek gevoelige dossiers zijn ze verantwoordelijk? We bespreken het met René Moerland, de chef van onze politieke redactie.

Geert Wilders te midden van jonge zeehondjes tijdens een bezoek deze maand aan de zeehondencrèche van Lenie ’t Hart in Pieterburen. Foto ANP / Ferdy Damman

Geert Wilders
Hij zette Kamerlid Louis Bontes uit de fractie, maakte D66-leider Pechtold uit voor “zielig en miezerig mannetje” (en haalt ook regelmatig woedend uit naar partijgenoten) en sloot een verbond met Front National-leider Marine Le Pen. Er gebeurde weer genoeg in het politieke leven van Geert Wilders.

‘Kan Wilders electoraat overtuigen met nieuwe koers?’

Het komende jaar zal er niet rustiger op worden, met twee verkiezingen in het verschiet. Moerland:

“Voor niemand zijn de Europese verkiezingen zo belangrijk als voor Geert Wilders. Bij de lokale verkiezingen in maart doet zijn partij net als vier jaar geleden alleen mee in Den Haag en Almere - dus veel te winnen valt er voor de PVV niet in maart. Maar voor de Europese verkiezingen in mei gaat Wilders pole position de campagne in. Hij is de grote favoriet op rechts en heeft als tweede partij - na het CDA - wat te verliezen. Hij voert een nog anti-Europesere campagne dan vier jaar terug: hij wil nu de Europese Unie uit.

“Bovendien koerst hij nu voor de eerste keer op een alliantie met partijen uit andere Europese landen met een antisemitische of xenofobe traditie, zoals het Front National uit Frankrijk en de FPÖ uit Oostenrijk en het Vlaams Belang uit België. Een gewaagde sprong; verwante nieuwere nationaal-populistische partijen als de Britse UKIP, de Deense Volkspartij en het Duitse Alternative für Deutschland houden zich hier verre van. Wilders moet zijn electoraat overtuigen van zijn nieuwe koers.”

Wilders kondigt verbond met Le Pen aan:

Daarnaast rommelt het in de PVV. In oktober werd Louis Bontes na openlijke kritiek op ‘controlfreak Wilders’ uit de fractie gegooid. De problemen in de PVV zijn volgens Bontes niet voorbij. “Op ieder moment van iedere dag kan het fout gaan”, zei hij deze maand tegen De Dagelijkse Standaard.

Moerland:

“Met enige regelmaat nu komen er berichten naar buiten over een interne dreigementen en gescheld. Wilders is er niet in geslaagd zijn partij een bredere basis te geven. De partij heeft nog altijd één gezicht: het zijne. Kortom; komend jaar zal Wilders opnieuw getest worden op zijn leiderschap.”

Esther de Lange werd in november gekozen tot CDA-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen van 2014. Foto ANP / Catrinus van der Veen

Esther de Lange
Het CDA profileerde zich afgelopen jaar als keiharde oppositiepartij. Na ruim een eeuw in het centrum van de macht te hebben gezeten, moet de bestuurderspartij zichzelf vernieuwen om niet verder weggedrukt te worden in de marge. Bij die nieuwe koers past ook de 38-jarige Esther de Lange, de nieuwe lijsttrekker voor de Europese verkiezingen. Ze won de ledenraadpleging overtuigend van partijveteraan Wim van de Camp (60) en vindt dat de partij de boodschap over Europa wel wat “steviger en stouter” mag brengen.

Moerland:

“Zeg CDA in 2014 en je denkt aan… Esther de Lange. De 38-jarige geboren Limburgse is dit jaar lijsttrekker namens het CDA bij de Europese verkiezingen. In de zes jaar dat ze al Europarlementariër is, wist De Lange nog geen grote landelijke bekendheid op te bouwen, maar de CDA-leden kozen haar verrassend als Europese nummer 1 boven oudgediende Wim van de Camp. Dat is typerend voor het nieuwe CDA van fractievoorzitter in de Tweede Kamer Sybrand van Haersma Buma: deze partij gaat zijn eigen weg. In Den Haag koos Buma afgelopen jaar voor stevige oppositie en weinig compromissen. Dat leverde kritiek op in Den Haag, maar in de peilingen werd het CDA niet gestraft.”

Bij de raadsverkiezigen in 2010 leverde het CDA zo’n 200 raadszetels in van de ruim 1.700 raadszetels die de partij in 2006 binnenhaalde. In sommige grote steden werd de partij nagenoeg een splinterpartij. Wat zal maart brengen? Het CDA gaat de gemeenteraadsverkiezingen in ieder geval in als een rechtsere partij dan vier jaar geleden.

Moerland:

“De partij heeft gekozen voor een kleinere overheid en een kleiner vangnet voor de zwakkeren. Maar op gemeentelijk niveau blijven regionale verschillen tussen bijvoorbeeld zuidelijke afdelingen en de Friese ‘sociale CDA’ers’ mogelijk bestaan. Bij de Europese verkiezingen is er weer één gezicht van het CDA: dan staat Esther de Lange voor de opdracht het CDA opnieuw de grootste Nederlandse partij in het Europees Parlement te laten worden – nu hebben ze vijf zetels.”

Foto ANP / Martijn Beekman

Frans Timmermans
Het was een mooi jaar voor Frans Timmermans. Dat is zijn 26.764 Facebookvrienden vast niet ontgaan. Alles deelt hij met ze. Van een evacuatievlucht in het Zuid-Soedanese Juba, een tafelschikking van een dinertje bij de VN tot de nieuwe trainer van zijn clubje Roda en een videoclip van een nummer van het laatste album van de Berlijnse band Die Höchste Eisenbahn.

‘Timmermans zegt op juiste moment: hé Sergej’

Moerland:

“Van de kleurrijkste minister van het afgelopen jaar wordt ook volgend jaar één en ander verwacht. De Winterspelen in Sotsji in februari zijn bijvoorbeeld een mooie gelegenheid voor Timmermans om een sterrenrol te spelen op het internationale toneel. De Nederlandse regering wil, in tegenstelling tot andere Europese regeringen, graag vertegenwoordigd zijn op de Winterspelen waar president Poetin geen openlijke blijken van homoseksuele voorkeuren wil zien. Frans Timmermans weet als één van de weinige Europese ministers hoe je op zijn Russisch reageert: stevig, niets toegeven en op het juiste moment in vlekkeloos Russisch ‘hé Sergej’ zeggen tegen collega-minister Sergej Lavrov.

“Later in het jaar wordt er nog gevoetbald in Brazilië, een Wereldkampioenschap. Een uitgelezen plek om de ‘voetbaldiplomatie’ te bedrijven waartoe Timmermans, zelf fan van het tegen degradatie vechtende Roda JC, zich onlangs in Vrij Nederland bekende. Maar ook als er niet gesport wordt, voelt Timmermans zich zichtbaar thuis op het internationale podium. Op de nucleaire top in Den Haag is Rutte dan wel de oppergastheer, maar mag van Timmermans meer dan een bijrol worden verwacht.”

Timmermans ging eerder deze maand langs bij de betogers in Kiev:

‘Timmermans voor de hand liggende kandidaat EU-functie’

Timmermans, sinds 5 november vorig jaar minister van Buitenlandse Zaken, heeft naar eigen zeggen zijn “droombaan”. Maar ondertussen gonst zijn naam al enige tijd door Brussel in verband met een mogelijke Europese topfunctie.

Moerland:

“In de VVD-PvdA-coalitie zijn afspraken gemaakt dat na Frits Bolkestein en twee keer Neelie Kroes nu eens een PvdA’er aan de beurt is. En Timmermans is nu eenmaal een voor de hand liggende kandidaat. Aan de polyglot worden al lang dromen toegedicht om de nieuwe Catherine Ashton te worden, en er zijn maar weinig PvdA’ers die met hun persoonlijk profiel de kans op een zware post vergroten. Want Timmermans wordt in Den Haag dan wel eens uitgelachen om zijn ijdelheid, hij wordt ook alom geprezen.”

Roemer danste in mei de limbo op de Zuidas in Amsterdam. De SP voerde actie tegen belastingontduiking. Foto ANP / Evert Elzinga

Emile Roemer

Het was geen best jaar voor SP-leider Emile Roemer. Hoewel hij de grootste oppositiefractie in de Kamer leidt, was Roemer als oppositieleider vaak onzichtbaar. Als hij dan soms op de voorgrond trad opereerde hij ongelukkig. Zo kreeg Roemer kritiek toen de SP bij de Algemene Politieke Beschouwingen in september al vóór het debat een motie van wantrouwen van de PVV tegen het kabinet steunde. Hoe konden andere partijen de SP nu nog serieus nemen, was het verwijt van zijn collega’s.

Bekijk hier de uitleg van Roemer over het steunen van de PVV-motie:

Dat de SP onzichtbaar lijkt, komt ook doordat de partij niet aan tafel zit als er onderhandeld wordt over deelakkoorden zoals het woonakkoord en begrotingsakkoord. Dat niet meepraten is een bewuste tactiek van Roemer, die niet verantwoordelijk wil zijn voor de miljardenbezuinigingen van VVD en PvdA. Dat de SP zich overal buiten houdt, is echter onzin, zei hij onlangs in een interview met NRC:

“Alsof je met honderdvijftig man in een kabinet moet gaan zitten. Als je niet in de coalitie zit, dan zou je er niet toe doen? Als onze taak zie ik het nu om politiek en media te bestoken met ervaringen van mensen die door hun hoeven zakken. Problemen op de agenda krijgen.”

‘Europese verkiezingen worden niet eenvoudig’

Het komende jaar zal Roemer moeten bewijzen dat hij de juiste man is om de SP te leiden. Allereerst bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart, zegt Moerland:

“De SP rekent op flinke winst bij de gemeenteraadsverkiezingen, om de schade te herstellen van vier jaar geleden, toen de partij zo’n 17 procent van de zetels verloor en Agnes Kant het veld moest ruimen. Als het Roemer lukt te winnen, mag hij hopen weer wat meer hoorbaar te worden in Den Haag.”

De Europese verkiezingen die in mei volgen zullen niet eenvoudig worden voor de socialisten, voorspelt Moerland:

“Ze zullen campagne voeren tegen het ‘neoliberale’ Europa. Maar de SP is daarmee niet meer de meest eurokritische partij in het spectrum en moet de kiezers duidelijk maken waar ze staat tussen PVV en de meer pro-Europese middenpartijen.”

Plasterk deelt rozen uit bij stembureau ‘het Stadshart’ in Zoetermeer afgelopen oktober. Foto ANP / Koen van Weel

Ronald Plasterk
Eén van de meest gevoelige politieke dossiers van 2013, het NSA-afluisterschandaal, ging uiteindelijk niet aan Nederland voorbij. NRC Handelsblad onthulde vorige maand dat Nederland al vanaf 1946 doelwit is geweest van de NSA en dat de Nederlandse inlichtingendienst AIVD inbreekt op de servers van internetfora om de gegevens van gebruikers te verzamelen. Volgens de AIVD valt deze methode binnen de kaders van de wet, maar deskundigen plaatsen hier hun vraagtekens bij.

Minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk (PvdA) heeft sinds het begin van het NSA-schandaal steeds gezegd dat Nederland bij zijn weten niet wordt afgeluisterd door Amerika en dat de Nederlandse inlichtingendiensten de wet naleven. Plasterk zei bovendien op de hoogte te zijn van alle methoden waarmee de diensten mogelijke gevaren voor de democratische rechtsorde bestrijdt. De minister wierp zich zo op als ‘Mister Intelligence’ van het kabinet, hoewel hij die verantwoordelijkheid deelt met minister Hennis van Defensie, die over de MIVD gaat.

Kamer twijfelt of AIVD zich aan wet houdt

De Kamer betwijfelt of de Nederlandse diensten zich aan de wet houden. Plasterk moet ergens komend jaar, waarschijnlijk al in eerste maanden, die twijfel zien weg te nemen. Dat kan spannend worden, denkt Moerland. Lukt het Plasterk niet de twijfel weg te nemen, dan zou hij politiek wel eens in de problemen kunnen komen. Een aantal oppositiepartijen heeft de afgelopen maanden immers al gezegd dat de vertrouwensvraag op tafel ligt.

Bekijk hier een reactie van Plasterk op de NRC-onthullingen over de AIVD:

Het NSA-schandaal is niet het enige gevoelige dossier dat komend jaar op het bordje van Plasterk ligt. Een ander belangrijke zaak is het kabinetsvoornemen om Flevoland, Utrecht en Noord-Holland te laten fuseren en het aantal gemeenten in Nederland drastisch te verkleinen. Beide bestuurlijke hervormingen lopen niet soepel, gedeeltelijk door het opereren van Plasterk zelf, zei PvdA-gedeputeerde in Flevoland Marc Witteman vorige maand in NRC Handelsblad:

“Ronald ontwijkt mensen die zijn fusieplan niks vinden. Volgens mij moet een PvdA-minister juist draagvlak zoeken.”

Kortom, 2014 wordt voor Plasterk een jaar dat hem als minister kan maken of breken. Moerland: “Plasterk dreigt de minister te worden die alleen problemen op zijn bord krijgt en geen doorbraak weet te forceren.”

Een paar dagen voor kerst houdt een verslaggever een bosje mistletoe boven het hoofd van minister Jeanine Hennis-Plasschaert op het Binnenhof. Foto ANP / Robin Utrecht

Jeanine Hennis-Plasschaert
De eerste vrouwelijke minister van Defensie had een druk en bewogen eerste jaar. Jeanine Hennis-Plasschaert stond dit jaar aan het hoofd van een krijgsmacht die nog altijd op verschillende plaatsen in de wereld tegelijk actief was (waaronder de Patriotmissie in Turkije) en gaat worden (Mali), maar die tegelijkertijd opnieuw diep in het eigen vlees moet gaan snijden. Met alle gevolgen van dien voor de militaire mogelijkheden van Nederland en de mensen die bij Defensie werken.

Defensie zit nog middenin de bezuiniging van 1 miljard die werd opgelegd door het kabinet Rutte-I, maar dit jaar kwam daar een bezuiniging van 350 miljoen euro bij. Naar verwachting kost deze nieuwe bezuiniging 2400 functies en zullen honderden extra ontslagen vallen. Twee jaar geleden werden al het verlies van 12.000 functies en duizenden ontslagen aangekondigd. In een interview met NRC Handelsblad zei Hennis in september “dit écht de laatste bezuiniging moet zijn”:

“Het gaat door merg en been als ik het persoonlijk leed zie dat deze beslissing teweegbrengt. [...] De bodem van wat de organisatie aankan is bereikt. Het ijs wordt te dun.”

Bekijk hier een NOS-interview met Hennis over de bezuinigingen en de JSF:

Hennis besloot dit jaar dat Nederland definitief het Amerikaanse gevechtsvliegtuig JSF koopt ter vervanging van de F-16. Nederland schaft in totaal 37 JSF’s aan, waarvoor 4,5 miljard euro is gereserveerd. Wegens blijvende onzekerheden over de uiteindelijke kosten van de JSF (officieel F-35 genaamd) heeft het departement een marge van 10 procent ingebouwd. Bij meevallers kan de luchtmacht er mogelijk 40 krijgen. Lopen de kosten per stuk verder op, dan zijn het er minimaal 34.

2014 wordt het jaar van de Mali-missie

De aanschaf van de JSF laat zien dat Hennis de krijgsmacht ondanks de bezuinigingen op het hoogste niveau wil kunnen blijven inzetten. Dat Nederland internationaal wil blijven meedoen, illustreert ook de Nederlandse deelname komend jaar aan de VN-vredesmissie in Mali. Het kabinet stuurt bijna 400 militairen (onder wie 90 commando’s), die voor de VN inlichtingen over opstandelingen gaan verzamelen en de Malinese autoriteiten gaan ondersteunen en trainen. De Nederlandse bijdrage duurt in principe tot eind 2015 en kost bijna 140 miljoen euro.

Het slagen van de missie in Mali is belangrijk voor Hennis, zegt Moerland:

“Het kan best een missie worden waar we relatief weinig van horen. Nederland is in Mali niet verantwoordelijk voor een gebied, maar voor deeltaak: inlichtingenwerk. De ‘Dutch approach’ om militair ingrijpen te combineren met maatschappelijke opbouw, wordt in Mali ingewisseld voor een nieuw ‘specialisme’: een ‘inlichtingenarchitectuur’ opbouwen binnen een VN-missie. Als dat een succes wordt, kan Hennis bij Defensie eens over wat anders praten dan over bezuinigingen en de aanschaf van JSF. Mali kan haar trots worden, de kans voor Hennis om enige populariteit aan haar post ontlenen als minister, zoals bijvoorbeeld Henk Kamp dat heeft gedaan. Maar dan moeten het werk van de militairen wel onder de aandacht komen – en niet uit de hand lopen.”

Jetta Klijnsma komt aan bij het ministerie van Financiën voorafgaand aan het pensioenoverleg eerder deze maand. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Jetta Klijnsma
Jetta Klijnsma is als PvdA-staatssecretaris verantwoordelijk voor politiek gevoelige bezuinigen die de onderkant van de samenleving treffen. Eén van de laatste grote hervormingen van het kabinet Rutte II, de pensioenwetgeving, moet in 2017 bijna 3 miljard euro opleveren voor de rijksbegroting. Klijnsma en collega-staatssecretaris Frans Weekers slaagden er niet in de wet afgelopen jaar door de Eerste Kamer te loodsen. ‘Hun’ ministers Dijsselbloem en Asscher namen het over en sloten na wekenlange politieke onderhandelingen een akkoord met oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP.

Vanaf volgend jaar komen er verder fors strengere regels voor de bijstand, waaronder de verplichting om iets terug te doen voor de uitkering. En dan is er ook nog de wet Werk en zekerheid, waar de vereenvoudiging van het ontslagrecht, verkorting van de maximale ww-duur en een betere bescherming van flexibele arbeidskrachten centraal staan. Die maatregelen gaan een jaar eerder in dan de bedoeling was, deels al halverwege volgend jaar.

Klijnsma spreekt tegen dat mensen in de bijstand worden gekleineerd:

Moerland:

“In het kabinet is een trio PvdA-bewindslieden bezig met grote hervormingen die de kwetsbare groepen in de samenleving zullen raken. Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) hervormt de jeugdzorg en de zorg voor ouderen (via de nieuwe wet maatschappelijke ondersteuning) die beide op 1 janauri 2015 moeten ingaan. Minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) heeft juist voorstellen naar de Tweede Kamer gestuurd die niet alleen het ontslagrecht hervormen, maar ook grotere zekerheid moeten bieden aan het immer groeiende leger flexwerkers.”

‘Het moet Klijnsma nu per se lukken’

Op hetzelfde departement gaat Klijnsma komend jaar zorgen voor een ‘participatiewet’, voor iedereen die hulp nodig heeft om aan regulier werk te komen: vanuit de bijstand, als gedeeltelijk arbeidsongeschikte, of wegens een verstandelijke of fysieke beperking.

“Klijnsma lijkt het moeilijker te krijgen dan Asscher en Van Rijn: vlak voor Kerst brak de Tweede Kamer het overleg met haar over strengere regels voor de bijstand weer af om haar meer tijd te geven voor antwoord op de vele kritische vragen.

“Met de participatiewet moet het Klijnsma daarom per se lukken. Tot dusver heeft ze als staatssecretaris nog weinig indruk gemaakt op haar post. Volgend jaar is daarom het jaar van de waarheid.”

Premier Rutte geeft Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg al bellend een handkus. Foto ANP / Martijn Beekman

Mark Rutte

Voor premier Rutte was 2013 een moeizaam jaar. In de Tweede Kamer werd pijnlijk duidelijk dat het ontbreken van een meerderheid voor zijn kabinet in de Eerste Kamer een veel groter politiek probleem was dan Rutte en Samsom bij de formatie vorig jaar hadden gedacht. “Als iets in het afgelopen politieke jaar duidelijk is geworden, dan is het wel dat niks vanzelf gaat voor het kabinet Rute II”, aldus Moerland.

Rutte moest zijn kwaliteiten als vriendelijke regelaar optimaal benutten om de hervormingen van zijn kabinet veilig te stellen. Een woonakkoord, een sociaal akkoord, een begrotingsakkoord en dan hebben we ze nog niet eens allemaal gehad. Het onderhandelen met steeds wisselende coalities leidde tot het verwijt dat Rutte en zijn kabinet geen visie hebben. De ongelukkige oproep van Rutte om toch vooral die auto te kopen als antwoord op de crisis hielp daarbij niet. Maar Rutte sleepte intussen al die akkoorden wel binnen en heeft daardoor nog steeds de kans van zijn tweede kabinet een succes te maken.

Het komende jaar wordt voor premier Rutte “het jaar van doorzetten van eerder begonnen werk”, voorspelt Moerland:

Veel hervormingen van zijn kabinet zijn in gang gezet, maar de uitvoering moet nog komen, en ook in de beide Kamers wacht nog veel werk voor zijn kabinet, van de hervorming van het ontslagrecht tot – in de herkansing – het sociaal leenstelsel voor studenten. Als er geen senatoren zijn die dwarsliggen, wordt alle ruimte wel benut door de drie aan de VVD-PvdA-coalitie geallieerde partijen in het parlement, D66, ChristenUnie en SGP. Het wordt opnieuw een jaar van politiek schipperen.

Een geestige compilatie van Rutte die tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen belooft het gesprek te zullen aangaan met de oppositie :

Concreet zijn er voor Rutte in 2014 een aantal belangrijke momenten. Op 24 en 25 maart is hij voor het eerst gastheer van een wereldtop, de Nuclear Security Summit in Den Haag, waar onder anderen president Obama van de partij is. ” De inhoudelijke verwachtingen zijn vooralsnog niet heel groot, maar voor Rutte, minister Timmermans en de stad Den Haag is het uitzonderlijk podium – en een enorme logistieke uitdaging”, aldus Moerland.

Ook voor Rutte wacht lastige Europese campagne

Vanaf maart volgen de campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen en Europese verkiezingen. Hoewel Rutte traditioneel een goede campaigner is, zal vooral de Europese campagne een lastige worden voor de VVD-leider, denkt Moerland:

“Daarbij gaat hij campagne voeren voor Guy Verhofstadt als voorzitter van de Europese Commissie. Dat zal nog niet eenvoudig zijn: in zijn geloof in Europese oplossingen ligt Belgische liberaal Verhofstadt dichter bij D66 dan bij de VVD – terwijl de partij van Rutte juist electorale concurrentie moet vrezen van de anti-Europese PVV.”

In het najaar maakt Rutte dan zijn eerste Europese benoemingscarrousel mee. Voor hem is het zaak om daar als één van de 28 Europese leiders goede posten binnen te halen voor Nederlandse kandidaten, in de 28-koppige Europese Commissie, en de Europese Raad (voorzitter, buitenlandcoördinator).

Lees meer over:
Emile Roemer
Esther de Lange
Frans Timmermans
Geert Wilders
Jeanine Hennis-Plasschaert
Jetta Klijnsma
Mark Rutte
Ronald Plasterk

Volg nrc.nl op en , lees onze dagelijkse nieuwsbrief